I SA/Po 2125/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu XA i XB od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 marca 2016 r. o sygn. akt I SA/Po 2125/15 o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi XA i XB na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2015r., nr [...] w przedmiocie nie wyrażenia zgody na zwolnienie z egzekucji wierzytelności postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę XA i XB na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. wskazane w sentencji. Strona skarżąca pismem z dnia[...]stycznia 2016r. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu od zażalenia skarżący złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 30 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił XA i XB przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie wniosku o prawo pomocy sporządzonego w dniu [...] lutego 2016r. oraz uzyskanych od skarżących informacji referendarz ustalił, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, w okresie od[...]listopada 2015 r. do [...] lutego 2016 r. otrzymywał zasiłek chorobowy, obecnie pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką oraz prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast wnioskodawczyni nie pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką wypłacaną kwartalnie, w 2015 roku uzyskała z tego tytułu dochód w wysokości [....] zł. Skarżący pozostają w związku małżeńskim i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podali, że posiadają nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. 4,7 ha. Skarżący oświadczyli, że w 2015 r. ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł i uzyskali przychód w wysokości [...] zł. Skarżący mimo wezwania nie podali czy w styczniu 2016 r. ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli tak to w jakiej wysokości i czy uzyskali w tym czasie z tego tytułu jakieś przychody. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnili również czy otrzymują dopłaty do nieruchomości rolnej, nie złożył również oświadczenia o posiadanych urządzeniach i pojazdach, które są wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń odnośnie prowadzonej działalności gospodarczej wynika, że w 2013 r., 2014 r., w okresie od [...] stycznia do [...] grudnia 2015 r. i w styczniu 2016 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto małżonkowie spłacają ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów, tj. pożyczkę zaciągniętą w [...] w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący określili koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...] zł, natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...] zł, wnioskodawca otrzymuje również rentę, która po zajęciu komorniczym wynosi [...] zł, skarżąca otrzymuje rentę inwalidzką, która wynosi [...] zł netto. Skarżący oświadczył, że Spółka "A" prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu skarżący uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. W ocenie referendarza sądowego sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez niego kosztów sądowych spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej. W sprzeciwie z dnia [...] kwietnia 2016 r. skarżący podnieśli, że pokrzywdzeni nie mają szans walczyć o swoje na legalnej drodze prawnej. Zaznaczyli, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych, ponieważ ich sytuacja finansowa pogorszyła się i znacznie odbiega od przedstawionej przez referendarza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11). Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10). W rozpatrywanej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, ponieważ skarżący nie wykazali przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł wpisu od zażalenia. Ze złożonych przez skarżących oświadczeń wynika, że posiadają liczne źródła przychodu. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką oraz prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast małżonka nie pracuje, uzyskuje jedynie rentę wypłacaną kwartalnie, w ubiegłym roku uzyskała z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł netto. Małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. 52,5452 ha i las o pow. 4,7 ha. Z oświadczenia wynika, że skarżący spłaca ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów, t.j. pożyczkę zaciągniętą w [...] w wysokości [....] zł miesięcznie. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA w Warszawie z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć także należy, że skarżący określili koszt utrzymania rodziny na kwotę [...] zł miesięcznie. Z przedłożonych przez nich informacji wynika, że skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę za wynagrodzeniem brutto w wysokości [...] zł i otrzymuje rentę która po zajęciu komorniczym wynosi [...] zł. Skarżąca również otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości [...] zł. nadto posiada wraz z żoną majątek znacznej wartości, co wyklucza możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku. W sprzeciwie wprawdzie skarżący stwierdzili, że ich sytuacja finansowa się pogorszyła, jednak oprócz faktu, że skarżący XA przebywa na rencie, co zostało już wcześniej wskazane i uwzględnione przez referendarza w zaskarżonym postanowieniu, żadnych nowych okoliczności nie podniesiono. Zdaniem Sądu pomimo, że skarżący na wezwanie nie złożył wyczerpujących wyjaśnień w zakresie sytuacji materialnej małżonków, to ustalenia poczynione w tej materii na tym etapie są wystarczające, aby stwierdzić, że stanowisko zawarte w postanowieniu referendarza z dnia 30 marca 2016 r. jest prawidłowe, zatem sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sytuacja finansowa skarżących, wbrew temu co twierdzi XA , nie wskazuje, że skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.