I SA/Po 2295/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku JN o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi JN na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2013 i 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności jako wspólnika za w.w zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi i umorzenia postępowania w sprawie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za lipiec 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi postanawia: oddalić wniosek. Skarżący JN pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że cyt. "po czasowym zawieszeniu działalności spółki A na potrzeby reorganizacji i poprawy jej działania, wspólnik nie dopuścił do jej odwieszenia, a jej majątek w różnej formie, bez mojej wiedzy i zgody wykorzystał nieprawnie do uzyskania profitów wraz lub pod przykrywką obcej działalności gospodarczej pozbawiając mnie źródła dochodu jak i uniemożliwiając dalsze działanie i spłatę zobowiązań naszej spółki. Działanie to trwa do dziś". Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący podał, że w ramach spółki we współwłasności posiada budynek o pow. [...] m2 na działce gruntu o pow. [...] m2, zajęty przez komornika. Wnioskodawca oświadczył, że małżonka nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, jest osobą niedowidzącą od [...] lat i musi zostać poddana powtórnie operacji okulistycznej. Skarżący wskazał, że cyt. "wszelkie środki, oszczędności i czas były zaangażowane w prowadzenie spółki A, która została zagarnięta przez wspólnika bez możliwości odwieszenia dalszego działania, a co za tym idzie i spłat różnego rodzaju zobowiązań". Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dochodów, żona z tytułu renty otrzymuje [...] (do wypłaty [...]). Skarżący podał, że zobowiązanie alimentacyjne wynosi [...], koszty leczenia i rehabilitacji [...], przy czym w.w kosztów nie ponosi z uwagi na brak środków. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że on i jego żona nie posiadają rachunków, lokat bankowych i kart kredytowych. Koszty miesięcznego utrzymania są następujące: [...], na leczenie wnioskodawcy potrzebne są środki w wysokości [...], t.j. na koszty leczenia, rehabilitacji i dojazdu, potrzeby te nie są realizowane z uwagi na brak środków, kredytów nie ma. Z renty żony spłacane jest zobowiązanie po spółce A w wysokości [...]. Skarżący oświadczył, że on i jego żona nie posiadają udziałów w spółkach, nie pełnią funkcji członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca podał, że w razie konieczności pożycza samochód od rodziców. Skarżący podał, że nie uzyskują żadnych dodatkowych dochodów z uwagi na stan zdrowia. Wnioskodawca wskazał, że on i jego żona są osobami niepełnosprawnymi. Skarżący oświadczył, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Wnioskodawca podał, że złożył odwołanie do Sądu Okręgowego na błędne orzeczenie komisji lekarskiej ZUS. Skarżący wyjaśnił, że dom, w którym mieszka, był jego własnością i został zbudowany i zamieszkany na długo przed powstaniem spółki jawnej A. Posłużył jedynie jako adres do celów korespondencyjnych i jednorazowo rejestrowych spółki. Nigdy pod adresem zamieszkania wnioskodawcy nie prowadzono żadnej działalności. Skarżący podał, że ze względu na bardzo ostry przebieg jego choroby i coraz słabszy wzrok małżonki zdecydowali się na darowanie domu dzieciom, aby zaczęły urządzać go po swojemu, co uczynili aktem notarialnym w dniu [...]. Do wniosku załączył: kserokopię zeznania rocznego podatkowego za [...], z którego wynika, że dochód skarżącego z renty oraz innych krajowych świadczeń, o których mowa w art. 34 ust. 7 u.p.d.o.f. wyniósł [...], z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], dochód małżonki z tytułu renty wyniósł [...], kserokopie rocznych obliczeń podatku przez organ rentowy za [...], z których wynika, że małżonka wnioskodawcy z tytułu renty uzyskała przychód w wysokości [...], skarżący z tytułu renty, innych krajowych świadczeń, o których mowa w art. 34 ust. 7 u.p.d.o.f. w wysokości [...], [...] zawiadomienia o wpisaniu hipoteki na nieruchomości będącej własnością spółki, kserokopię aktu notarialnego z dnia [...], na podstawie którego skarżący i jego żona darowali synowi i córce nieruchomość, przy czym dzieci skarżącego ustanowiły na rzecz skarżącego i swojej matki bezpłatną i dożywotnią służebność mieszkania. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisu zaświadczenia lub orzeczenia o stanie zdrowia skarżącego, 2. podanie czy skarżący i jego żona poza nieruchomością, którą darowali dzieciom J i JN w dniu [...], darowali swoim dzieciom lub innym osobom inne nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, papiery wartościowe, udziały w spółkach, jeżeli tak to komu i kiedy (odpis aktów notarialnych, umów darowizny), 3. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu dzieci skarżącego t.j. J i JN, którym wnioskodawca i jego małżonka darowali nieruchomość w dniu [...], uzyskują miesięczne dochody, 4. złożenie zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez dzieci skarżącego J i J N, 5. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesiące należących do dzieci skarżącego J i JN, 6. podanie kosztów miesięcznego utrzymania dzieci skarżącego J i JN z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów - z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat i czy spłacają te kredyty, inne koszty) i z jakich środków je ponoszą, 7. podanie czy dzieci skarżącego J i JN posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 8. podanie czy dzieci skarżącego J i JN posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, rok produkcji i wartość rynkową, 9. podanie czy dzieci skarżącego J i JN poza nieruchomością, którą otrzymali w dniu [...] posiadają inne nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, jeżeli tak to należy wymienić składniki majątku jaki posiadają, 10. wyjaśnienie czy dzieci skarżącego J i JN mieszkają w domu, który otrzymali od rodziców w dniu [...], jeżeli nie to dlaczego, 11. podanie czy dzieci skarżącego J i JN prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami, jeżeli tak to z kim i jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa osób, z którymi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, t.j. z jakiego tytułu uzyskują miesięczne dochody i jaki majątek posiadają (nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł). Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie było żadnych innych darowizn i zawarte wyjaśnienie w piśmie z dnia [...] jest pełne i wyczerpujące. Skarżący oświadczył, że dzieci są osobami dorosłymi, prowadzą swoje gospodarstwa domowe i mają swoje prywatne życie. Wnioskodawca podał, że nie ma takiej wiedzy i nie jest upoważniony do przekazywania informacji ani o nich ani o ich życiu prywatnym. Do pisma załączył kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] z którego wynika, że Powiatowy Zespół d.s. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył niepełnosprawność skarżącego do stopnia umiarkowanego, orzeczenie wydano do [...], niepełnosprawność istnieje od [...], kserokopię zaświadczenia o stanie zdrowia dla celów świadczeń z ubezpieczenia społecznego z dnia [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek - możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Zatem skoro ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek, oznacza to, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Przytoczone we wniosku i w pismach uzupełniających ten wniosek okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie podkreślić należy, że to przepis art. 255 P.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże wyjaśnień i dokumentów ("strona jest obowiązana złożyć na wezwanie"). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie starszego referendarza sądowego rozpoznającego ten wniosek, skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego złożonych do niniejszej sprawy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, wnioskodawca i jego żona nie posiadają żadnego majątku, skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu, żona otrzymuje rentę w wysokości [...], po potrąceniach [...]. Skarżący podał, ze opłaty za energię elektryczną wynoszą [...] miesięcznie, za gaz [...] miesięcznie. Skarżący podał, że na leczenie, rehabilitację i koszty dojazdu powinien przeznaczać kwotę [...] miesięcznie, jednakże z uwagi na brak środków potrzeby związane z leczeniem nie są realizowane. Mimo wezwania skarżący nie podał w jakiej wysokości on i jego żona ponoszą koszty wyżywienia, czy ponoszą opłaty za wodę, telefon, abonament RTV, nie wyjaśnił również z jakich środków koszty miesięcznego utrzymania ponoszą. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił również czy on i jego żona korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie. Zauważyć należy, że skarżący - mimo wezwania - nie podał jaka jest sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna jego dzieci, którym w dniu [...] razem z żoną darował nieruchomość, a zatem nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu jego dzieci uzyskują miesięczne dochody, czy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, czy osoby te uzyskują miesięczne dochody, nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez syna i córkę, wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych należących do syna i córki, nie podał w jakiej wysokości jego dzieci ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, nie podał czy syn i córka posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, czy posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy posiadają inne nieruchomości, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, nie wyjaśnił również czy jego dzieci mieszkają w domu, który otrzymali od skarżącego i jego żony, jeżeli nie mieszkają to dlaczego. Jak już wcześniej wskazano ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że dom, w którym mieszka, należał do niego i jego żony, małżonkowie w.w nieruchomość w dniu [...] podarowali synowi i córce. W tym miejscu zauważyć należy, że w sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2008 r. o sygn. akt I FZ 96/08, z dnia 10.04.2008 r. o sygn. akt I FZ 142/08, z dnia 01.07.2008 r. o sygn. akt I OZ 439/08, z dnia 28.11.2011 r. o sygn. akt II FZ 682/11, z dnia 26.11.2014 r. o sygn. akt II FZ 1501/14, z dnia 09.07.2015 r. o sygn. akt I FZ 243/15, publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto art. 897 Kodeksu cywilnego stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom. Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców. Dlatego, żeby stwierdzić czy syn i córka skarżącego są w stanie w niniejszej sprawie pomóc swojemu ojcu w ponoszeniu kosztów sądowych ustalić należało jaka jest sytuacja finansowa, materialna i rodzinna syna i córki, a także osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i czy są oni w stanie partycypować w ponoszeniu tych kosztów. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Skoro bowiem skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż odpowiedział tylko w części na wezwania z dnia [...] i z dnia [...]., to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.qov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji