I SA/Po 2318/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MG o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MG na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. Skarżący MG, reprezentowany przez doradcę podatkowego, pismem z dnia [...] wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...] oddalającego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Następnie skarżący złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada żadnego majątku, w tym oszczędności. Swoje podstawowe potrzeby życiowe zaspokaja wyłącznie ze skromnych środków uzyskiwanych tytułem wynagrodzenia za pracę. Wnioskodawca podał, że wynagrodzenie wystarcza jedynie na bieżące utrzymanie (t.j. koszty związane z najmem mieszkania, spłatą pożyczki, wyżywieniem oraz środkami czystości). Skarżący podał, że jest żonaty, jednakże od ok. [...] nie mieszka z żoną, od tego czasu praktycznie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i pozostają w separacji faktycznej. Skarżący podał, że z uwagi na fakt, iż definitywnie ustała między nimi więź emocjonalna, fizyczna, jak i gospodarcza, wystąpił z pozwem o rozwód. Skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...], t.j. [...] netto. Skarżący podał, że koszty związane z najmem mieszkania wynoszą ok. [...], rata pożyczki ok. [...]. Do wniosku załączył zaświadczenie o zarobkach z dnia [...], z którego wynika, że dochód brutto wynosi [...], kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], wyciągi z rachunku bankowego za okres [...]. Na wezwanie z dnia [...] skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że z tytułu utrzymania lokalu mieszkalnego ponosi średniomiesięczne koszty w wysokości [...]. Skarżący podał, że zaciągnął pożyczkę w banku A na potrzeby rodziny (umowa pożyczki nr [...]). Wnioskodawca spłaca raty pożyczki w wysokości [...]. Skarżący podał, że jest likwidatorem B, jest likwidatorem C, w spółce tej skarżący posiada udziały, jednakże z uwagi na obecną sytuację finansową Spółki, przedmiotowe udziały nie przedstawiają żadnej wartości, został powołany do składu Zarządu D. Skarżący nie posiada, jak również nie użytkuje pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Poza dochodami z tytułu umowy o pracę nie osiąga żadnych dochodów. Skarżący podał, że pismem z dnia [...] został złożony przez niego pozew o rozwód bez orzekania o winie. Sprawa rozwodowa toczy się przed Sądem Okręgowym pod sygn. akt [...]. Skarżący podał, że termin rozprawy nie został jeszcze wyznaczony. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący MG w niniejszej sprawie już występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych wypowiadał się referendarz sądowy (k. [...] akt sąd.), Wojewódzki Sąd Administracyjny (k. [...] akt sąd.). Wobec tego z uwagi na okoliczność, że jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością wskazującą na "zmianę okoliczności sprawy" będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy [por. postanowienie NSA z dnia 08 sierpnia 2014 r. sygn. akt II OZ 746/14, postanowienie NSA z dnia 09 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 336/14, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Z informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku z dnia [...] uzupełnionego o oświadczenia zawarte w piśmie z dnia [...] wynika, że sytuacja wnioskodawcy uległa zmianie w porównaniu do sytuacji udokumentowanej wcześniejszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. We wniosku z dnia [...] skarżący podał, że jego dochód miesięczny brutto wynosi [...], t.j. [...] miesięcznie, natomiast we wniosku z dnia [...] podał, że jego dochód miesięczny netto wynosi [...], t.j. [...] brutto. We wniosku z dnia [...] skarżący podał, że pozostaje w związku małżeńskim, przy czym nie ma z żoną kontaktu od [...], natomiast we wniosku z dnia [...] skarżący oświadczył, że wniósł sprawę o rozwód. Następnie wyjaśnił, że sprawa toczy się przed Sądem Okręgowym pod sygn. akt [...]. Z informacji skarżącego wynika, że termin rozprawy nie został jeszcze wyznaczony. Przyjąć zatem należy, że skoro skarżący wystąpił z pozwem o rozwód, wnioskodawca może mieć problemy z uzyskaniem od małżonki informacji o jej stanie majątkowym, uzyskiwanych przez nią dochodach i kosztach miesięcznego utrzymania. Ponadto wskazać należy, że w pierwotnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że czynsz za mieszkanie wynosi [...], opłaty za media, telefon i prąd ok. [...], rata pożyczki ok. [...] (podobnie we wniosku z dnia [...]), skarżący wskazał, że jest likwidatorem B, C, pełni funkcje członka zarządu D, mimo wezwania do uzupełnienia wniosku nie wyjaśnił wówczas, czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy poza dochodami z tytułu umowy o pracę uzyskuje inne dochody, dopiero przy kolejnym wniosku z dnia [...] skarżący oświadczył, że nie posiada i nie użytkuje pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji i że poza dochodami z tytułu umowy o pracę nie osiąga żadnych dochodów. Wobec powyższego stwierdzić należy, że z treści złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że w sprawie zaszły istotne zmiany okoliczności w porównaniu z wcześniej złożonym przez skarżącego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które umożliwiają udzielenie skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy z budżetu państwa. W tych okolicznościach należy przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi kasacyjnej). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.