I SA/Po 2334/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 01 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt I SA/Po 2334/15 – oddalającego wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r.; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Pismem z dnia 06 listopada 2015 r., skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego wniosła skargę na wymienioną w rubrum niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Na skutek rozpoznania skargi wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 2334/15 oddalono ją. Pismem z dnia 14 czerwca 2016 r., pełnomocnik skarżącej wniósł skargę kasacyjną od wskazanego powyżej wyroku. Następnie pełnomocnik skarżącej złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że wnioskodawczyni choruje na chorobę nowotworową, co pochłania wszystkie należące do niej oraz jej męża zasoby. Uiszczenie kosztów sądowych w ocenie skarżącej musiałoby odbyć się kosztem jej zdrowia. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Skarżąca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...] zł. Z tytułu emerytury skarżąca osiąga dochód w kwocie [...]zł, emerytura męża skarżącej wynosi [...] zł. Pismem z dnia 25 sierpnia 2016 r., (k. [...] akt sądowych) referendarz sądowy tutejszego sądu wezwał pełnomocnika skarżącej do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów pozwalających na ocenę sytuacji finansowej oraz majątkowej wnioskodawczyni wraz z jej mężem – w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Omówione wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącej dnia 29 sierpnia 2016 r. (k. [...] akt sądowych). W terminie otwartym do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik skarżącej nie przedłożył wskazanych w wezwaniu referendarza sądowego dokumentów. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt I SA/Po 2334/15 oddalono wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zaznaczono, że skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, a brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Odpis omawianego postanowienia referendarza sądowego doręczono pełnomocnikowi skarżącej dnia 27 września 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Pismem z dnia 29 września 2016 r., pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od omówionego powyżej postanowienia referendarza sądowego tutejszego sądu. W uzasadnieniu tego pisma podniesiono, że nieuprawnione jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy z uwagi na fakt, że skarżąca nie odpowiedziała na wszystkie pytania sądu. Podniesiono przy tym, że w pouczeniach wskazywano, że brak odpowiedzi oznacza wydanie postanowieniu w oparciu o dotychczasowy materiał. W tym kontekście podniesiono, że brak jest w obecnie zebranym materiale jakichkolwiek dowodów, które wskazywałyby na dobrą sytuację majątkową skarżącej. W ocenie pełnomocnika wnioskodawczyni zupełnie nieuprawnionymi, nie posiadającymi podstawy prawnej, były pytania o to czy i kiedy wnioskodawczyni posiadała nieruchomości czy majątek ruchomy. Fakt ich posiadania w przeszłości nie może bowiem zamykać drogi do sądu, nawet w razie wyzbycia się ich w sposób lekkomyślny. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że jego zdaniem udzielono już sądowi wszystkich niezbędnych informacji, a mnożenie pytań ma jedynie na celu ograniczenie prawa do sądu. Zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z dnia 12 października 2016 r., (k. [...] akt sądowych) wezwano pełnomocnika skarżącej do przedłożenia wyszczególnionych w zarządzeniu dokumentów pozwalających na ocenę sytuacji finansowej oraz majątkowej wnioskodawczyni wraz z jej mężem – w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Odpis wezwania wystosowanego na podstawie wskazanego ostatnio zarządzenia doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej dnia 25 października 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Pełnomocnik skarżącej nie udzielił jednak odpowiedzi na wystosowane do niego wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Odnosząc powyższe rozważania do realiów zawisłem przed Sądem sprawy należy wskazać, że z oświadczenia zawartego we wniosku pełnomocnika skarżącej z dnia 01 sierpnia 2016 r., wynika, że wnioskodawczyni choruje na chorobę nowotworową, a uiszczenie kosztów sądowych musiałoby odbyć się kosztem jej zdrowia. Skarżąca pozostaje przy tym we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, nie posiadając domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów o wartości powyżej [...] zł. Skarżąca otrzymuje emeryturę w kwocie [...]zł, przy czym jej mąż otrzymuje emeryturę w kwocie [...]zł. W oparciu o powyższe dane nie było możliwym rozstrzygnięcie wniosku skarżącej zgodnie z jego żądaniami bowiem zawarte we wniosku dane były niewystarczające dla kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i finansowej. Co więcej przytoczone przez wnioskodawczynię okoliczności były całkowicie gołosłowne, na skutek nie poparcia ich jakiegokolwiek rodzaju dowodem. Zasadnie zatem referendarz sądowy kierując się dyspozycją art. 255 p.p.s.a., wezwał pismem z dnia 25 sierpnia 2016 r., (k. [...] akt sądowych) pełnomocnika skarżącej do przedłożenia dokumentów pozwalających na wnikliwą ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawczyni oraz jej męża. W tym kontekście podkreślić należy, że nie wywiązano się ze skierowanego do pełnomocnika skarżącej wezwania, co uniemożliwiło poczynienie precyzyjnych ustaleń w przedmiocie sytuacji majątkowej i finansowej gospodarstwa domowego wnioskodawczyni. Również w toku postępowania wywołanego rozpoznawanym sprzeciwem pełnomocnik skarżącej nie wywiązał się ze skierowanego do niego wezwania nie udzielając odpowiedzi na żadne z postawionych w nim pytań. Wskazać w tym miejscu należy, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Raz jeszcze podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to podmiot wnoszący o przyznanie mu prawa pomocy ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie mu tego prawa. Zaniechania w tym względzie obciążają występującego z wnioskiem. W orzecznictwie wskazuje się, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania [tak: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FZ 391/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skarżąca nie wykazała, że w jej sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że mimo wezwania ze strony referendarza sądowego jak i sądu nie przedłożono jakichkolwiek dokumentów przemawiających za zgodnym z żądaniem wnioskodawczyni rozstrzygnięciem jej wniosku. Kierując się powyższymi rozważaniami należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wykazała wystąpienia po jej stronie przesłanek warunkujących przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.