I SA/Po 242/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 01 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] Sp. z o.o. w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca [...] Sp. z o.o. w [...] złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] kwietnia 2015 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że z uwagi na fakt, że prowadzone jest wobec Spółki przez Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne, nie może ona swobodnie dysponować środkami pieniężnymi i jest zobowiązana realizować dokonane przez ww. organ zajęcia. Skarżąca wskazała, że sytuacja finansowa Spółki od początku 2010 r. znacznie się pogorszyła w związku z wprowadzeniem przepisów ustawy o grach hazardowych – według stanu na dzień dzisiejszy, w konsekwencji wygaśnięcia uzyskanych zezwoleń i braku możliwości ich przedłużenia. Spółka zaprzestała urządzania gier na automatach do gier o niskich wygranych. Skarżąca podała, że środki trwałe Spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w Polsce (zmiana przepisów, brak zapotrzebowania na automaty) ani za granicą (przystosowanie urządzeń do specyficznych, polskich warunków). Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...],- zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] zł (za 2013 r.), wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] zł (za 2013 r.), skarżąca nie podała w jakim banku prowadzony jest rachunek bankowy Spółki, jaki jest numer tego rachunku i jaki jest stan rachunku na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, podała natomiast, że rachunek został zajęty przez Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez : złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2013 rok, złożonych przez skarżącą, podanie czy skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak, to w jakiej wysokości od stycznia do grudnia 2014 r. i od stycznia do marca 2015 r. uzyskano z tego tytułu przychody i w jakiej wysokości poniesiono koszty uzyskania przychodów, złożenie raportów kasowych za okres od [...] października 2014 r. do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożenie odpisu bilansu za 2013 r., rachunku zysków i strat za 2013 r., informacji dodatkowej – wprowadzenie do sprawozdania finansowego i dodatkowych informacji i objaśnień za 2013 r., sprawozdania z działalności zarządu za 2013 r., złożenie odpisu próbnego rachunku zysków i strat za 2014 r., złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, złożenie zaświadczenia z banku, które będzie obejmowało okres ostatnich sześciu miesięcy o zajęciu przez organ egzekucyjny rachunków bankowych spółki, w zaświadczeniu należy wskazać od kiedy, na jakiej podstawie, jaką kwotę do chwili obecnej uiszczono, czy środki, które wpływają na konto są w całości egzekwowane, czy pozostaje jakaś kwota wolna od egzekucji, jeżeli tak to w jakiej wysokości, podanie czy spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, złożenie pełnego wykazu środków trwałych należących do spółki (budynki, maszyny, urządzenia, pojazdy mechaniczne, komputery, faxy, drukarki, inne), złożenie dokumentów świadczących o zajęciu rachunków bankowych i majątku spółki, podanie w jakiej wysokości i z jakich środków spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe, obsługa księgowa, obsługa prawna, inne). Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] kwietnia 2015 r. podała, że od początku lutego 2015 r. nie urządza gier na automatach do gier o niskich wygranych z uwagi na wygaśnięcie zezwoleń. Z uwagi na wypowiedzenie złożone przez bank Spółka nie posiada rachunku bankowego. Spółka zatrudnia jednego pracownika i posiada opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia. Spółka nie posiada nieruchomości, natomiast ruchomości zostały zajęte przez Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Skarżąca przedłożyła stan zaległości na dzień [...] marca 2015 r., z którego wynika, że łączna kwota zaległości wynosi [...] zł. Z kserokopii zeznania rocznego podatkowego za 2014 r. wynika, że przychody Spółki wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł, z kserokopii zeznania rocznego podatkowego za 2013 r. wynika, że przychody skarżącej wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł. Skarżąca przedłożyła również kserokopię sprawozdania finansowego za 2013 r. oraz postanowienia Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] października 2014 r. o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych, których wierzycielem jest Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...]. Postanowieniem z dnia 22 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skoro przedłożone przez skarżącą Spółkę informacje i odpisy dokumentów są niekompletne, to przedłożony przez nią wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazała, że przyczyną nieudzielenia w terminie odpowiedzi na wezwanie Sądu były zmiany organizacyjne. Podkreślono, że w związku z nieprzedłużeniem zezwoleń na urządzanie gier na automatach do gier o niskich wygranych Spółka była zmuszona zaprzestać prowadzenia działalności operacyjnej i utraciła źródło przychodów. Dodatkowo wskazano, że Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi wobec Spółki postępowanie egzekucyjne na łączną kwotę przekraczającą [...] zł, a zatem Spółka nie może swobodnie dysponować swoimi aktywami, które są zajęte. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy, na którą składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady, w świetle której każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por.: postanowienie NSA z 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić w tym kontekście również należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por.: postanowienie NSA z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt II OZ 1140/14, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy ponadto wskazać, że skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżąca nie uzasadniła wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, bowiem nie wykazała, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przedłożonych przez skarżącą deklaracji podatkowych wynika, że zarówno w 2013 jak i w 2014 roku skarżąca osiągnęła zarówno przychody, jak też wygenerowała dochód, który w 2013 r. wyniósł [...] zł, a w 2014 r. [...] zł. Skarżąca pomimo wezwania referendarza sądowego nie udzieliła informacji o wysokości uzyskanych przychodów i poniesionych kosztów ich uzyskania w okresie do stycznia do marca 2015 r. Skarżąca, mimo wezwania, nie złożyła raportów kasowych za okres od [...] października 2014 r. do [...] kwietnia 2015 r., nie wyjaśniła nawet czy w w/w okresie raporty kasowe w ogóle sporządzała. Wnioskodawczyni nie podała czy sporządziła próbny rachunek zysków i strat za 2014 r. Nie przedłożyła również odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, nie wyjaśniła czy deklaracje VAT-7 sporządza i składa w Urzędzie Skarbowym. Wnioskodawczyni mimo wezwania referendarza sądowego nie podała w jakiej wysokości wypłaca wynagrodzenie pracownikowi, nie wyjaśniła również za jaki okres ma opóźnienia z wypłacaniem wynagrodzenia. Skarżąca nie złożyła także wykazu środków trwałych, poza postanowieniem o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, nie przedłożyła dokumentów o zajęciu rachunku bankowego. Skarżąca nie podała również w jakiej wysokości i z jakich środków ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby. W kontekście powyższych uchybień należy zaznaczyć, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (por.: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na uwzględnienie nie zasługuje również podnoszona przez skarżącą w sprzeciwie argumentacja, zgodnie z którą brak odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tłumaczy się zmianami organizacyjnymi. Odnosząc się do tych argumentów wskazać jeszcze raz należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to skarżąca ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie jej prawa pomocy, a zaniechania w tym względzie obciążają skarżącą. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że konstrukcja art. 255 P.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (por.: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 391/14, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza skarżąca powinna dołączyć do sprzeciwu skierowanego do Sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczyniła. Powyższe dokumenty i informacje, zdaniem Sądu, były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.