I SA/Po 245/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MK o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi MK na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów za nieuzasadnione postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił skargę MK na wskazane w sentencji postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że jest osobą niepełnosprawną ze stopniem umiarkowanym, osiągane dochody nie pozwalają jej na opłacenie kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżąca podała, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jej mąż jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje dochodów, jej dochód z tytułu zatrudnienia wyniósł [...] netto wg PIT za [...]. Skarżąca podała, że czynsz wynosi [...], opłaty za gaz, węgiel, telefon [...], kredyt [...], koszty rehabilitacji [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] przedłożyła zeznania roczne podatkowe za [...] i oświadczyła, że mąż jako osoba bezrobotna nie składa zeznań rocznych podatkowych. Skarżąca nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych. Wnioskodawczyni podała, że posiada samochód osobowy, mąż nie posiada i nie użytkuje pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżąca podała, że nie posiada innych dochodów niż wykazane w zeznaniu rocznym. Wnioskodawczyni wskazała, że małżonek nie posiada żadnych dochodów, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Skarżąca oświadczyła, że ona i jej mąż nie posiadają udziałów w spółkach i nie pełnią funkcji członka zarządu. Skarżąca wskazała, że mąż jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Skarżąca oświadczyła, że ona i jej mąż nie darowali żadnego majątku. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że dom, w którym mieszkają to prywatna kamienica wielorodzinna należąca do firmy, która w żaden sposób nie jest powiązana z nią ani jej mężem. Skarżąca podała, że czynsz wynosi [...], woda, gaz, prąd [...], opał [...], Internet, telefon [...], koszty wyżywienia [...], środki czystości, lekarstwa [...], ubezpieczenie, koszty eksploatacji auta [...], odzież [...], rata kredytu [...] od [...], rata kredytu [...] od [...], rata kredytu [...] od [...]. Skarżąca podała, że mąż nie posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, praw majątkowych. Do pisma załączyła kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, ze w [...] uzyskała dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...], w [...] z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] i z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...]. Skarżąca załączyła kserokopie: informacji z Powiatowego Urzędu Pracy o datach stawienia się małżonka wnioskodawczyni w Urzędzie Pracy, umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...], umowy o pracę z dnia [...], faktury zakupu samochodu marki S, rok prod. [...] za wartość brutto [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącej i jej męża, 2. podanie od kiedy mąż skarżącej jest osobą bezrobotną, 3. złożenie odpisu orzeczenia lub umowy o podział majątku wspólnego między małżonkami, 4. podanie w jakiej wysokości skarżąca od [...] do [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychody, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów (odpis książki przychodów i rozchodów), złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...], wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...], ewidencji środków trwałych, należy podać ilu skarżąca zatrudnia pracowników, jeżeli wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej to należy podać od kiedy i przedłożyć odpis dokumentów o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, 5. wyjaśnienie czy skarżąca jest nadal zatrudniona w A, jeżeli nie jest zatrudniona w w.w firmie to czy jest zatrudniona w innej firmie i za jakim wynagrodzeniem, 6. wyjaśnienie na co skarżąca zaciągnęła kredyty. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że nie ma możliwości technicznych wydrukowania wyciągów z rachunku bankowego, który posiada. Wnioskodawczyni oświadczyła, że mąż nie posiada rachunku bankowego, lokat, kart kredytowych. Skarżąca podała, że nie pamięta od kiedy mąż jest osobą bezrobotną. Wyjaśniła, że z uwagi na brak majątku małżonkowie nie dokonali podziału majątku wspólnego. Skarżąca podała, że nie posiada środków trwałych i nie zatrudnia pracowników. Skarżąca podała, że kredyty zaciągnęła na spłatę zobowiązań, wymianę sprzętu agd. Skarżąca podała, że wysokość VAT można wyliczyć z książki przychodów i rozchodów. Do pisma załączyła zestawienie księgi przychodów i rozchodów za miesiące od [...] do [...] oraz umowę o pracę z dnia [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek - możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom samotnym, bez majątku, o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.qov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od strony skarżącej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie starszego referendarza sądowego skarżąca w przedmiotowej sprawie nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, t.j. kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego. Z oświadczenia skarżącej wynika, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, który nie pracuje i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Skarżąca posiada samochód osobowy marki S z [...], który zakupiła w [...] za kwotę brutto [...]. Skarżąca i jej mąż nie posiadają żadnego innego majątku. Z załączonych przez skarżącą kserokopii dokumentów wynika, że wnioskodawczyni jest zatrudniona na czas nieokreślony za wynagrodzeniem zasadniczym [...] brutto oraz prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonej przez skarżącą kserokopii książki przychodów i rozchodów za miesiące [...] wynika, że wnioskodawczyni w [...] uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości [...], a zatem dochód wyniósł [...], w [...] przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu [...], dochód [...], w [...] przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu [...], dochód [...], w [...] przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu [...], dochód [...], w [...] przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu [...], dochód [...], w [...] przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu [...], dochód [...]. Z oświadczenia skarżącej wynika, że ona i jej mąż ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...] ([...]). W tym miejscu zauważyć należy, że nie wszystkie ponoszone przez skarżącą koszty są kosztami koniecznego utrzymania, jak np. opłaty za Internet i telefon komórkowy. Ponadto wskazać należy, że skarżąca spłaca raty kredytów udzielonych jej w [...] w wysokości łącznie [...]. Wnioskodawczyni podała, że kredyty zaciągnęła na spłatę innych zobowiązań i na zakup sprzętu agd. Mimo wezwania wnioskodawczyni nie podała w jakiej wysokości kredyty zostały zaciągnięte. W tym miejscu wskazać należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.p). Ponadto wskazać należy, że skarżąca, mimo wezwania, nie przedłożyła wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie [...]. Skarżąca stwierdziła, że nie ma technicznych możliwości wydrukowania wyciągów z rachunku bankowego, zauważyć jednak należy, że wnioskodawczyni wydruki z wyciągu mogła otrzymać z banku, w którym rachunek bankowy posiada. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie przedłożyła również odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...]. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.