I SA/Po 266/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku EŁ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi EŁ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca EŁ pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Jednocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi [...]. Skarżąca podała, że nie jest w stanie ponieść pełnego kosztu wpisu bez uszczerbku dla swojej bieżącej sytuacji finansowej oraz kosztów utrzymania koniecznego dla siebie. Wnioskodawczyni podała, że deklaruje uiszczenie wpisu w wysokości [...] i wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego w zakresie częściowym do wysokości [...]. Skarżąca podała, że jednorazowe uiszczenie pełnej kwoty wpisu przekracza jej możliwości finansowe. Wnioskodawczyni podała, że jej sytuacja życiowa, w tym materialna, przedstawia się następująco: w [...] skończyła [...] lat, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, jedynym źródłem dochodu jest emerytura w wysokości [...] miesięcznie, posiada jedynie nieruchomość położoną przy ul. M w P, nie posiada innych istotnych składników majątkowych jak lokaty, obligacje, środki na rachunkach bankowych, czy środki transportu. Skarżąca podała, że jej miesięczne stałe koszty utrzymania obejmują wydatki na: [...]. Skarżąca oświadczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Wnioskodawczyni uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości [...] netto. Skarżąca podała, że łączne zobowiązania i stałe wydatki w gospodarstwie domowym to: miesięczne rachunki za [...]. Skarżąca podała, że odrębną pozycję stanowi zobowiązanie do zapłaty podatku od spadków i darowizn w kwocie [...], w przypadku którego złożyła wniosek o rozłożenie na raty. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i przedłożenie odpisów dokumentów. Pismo doręczono skarżącej w dniu [...], a zatem termin do uzupełnienia wniosku upłynął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie przedłożyła odpisów dokumentów oraz nie udzieliła dodatkowych informacji i wyjaśnień. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że wnioskodawczyni nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, nie wiadomo jednakże czy pozostaje w związku małżeńskim, gdyż skarżąca nie udzieliła w tej kwestii żadnych wyjaśnień, wnioskodawczyni posiada nieruchomość przy ul. M w P, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Z oświadczeń skarżącej wynika, że utrzymuje się z emerytury, która wynosi [...] netto. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że łączne zobowiązania i stałe wydatki w gospodarstwie domowym to: [...], a zatem łącznie w.w wydatki wynoszą ok. [...] zł. Wobec tego, w celu wyjaśnienia w jakiej wysokości skarżąca ponosi koszty swojego utrzymania, w tym koszty wyżywienia, wezwano wnioskodawczynię do złożenia informacji w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki i do podania z jakich środków skarżąca koszty te ponosi, gdyż porównując wykazane przez skarżąca koszty miesięcznego utrzymania z uzyskiwanym przez nią dochodem zauważyć należy, że koszty te są wyższe, ponadto nie ma w nich podanych kosztów wyżywienia. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła czy poza dochodami z tytułu emerytury uzyskuje inne dochody, nie podała czy posiada udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, nie podała czy posiada dom, jaka jest powierzchnia domu oraz szacunkowa wartość nieruchomości. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżąca nabyła w spadku po byłym mężu środki pieniężne w kwocie [...]. Wobec tego wezwano skarżącą do wyjaśnienia czy posiada środki pieniężne, które otrzymała w spadku, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego (np. czy darowała środki pieniężne innym osobom, jeżeli tak to komu i kiedy – odpis umowy darowizny). Wnioskodawczyni mimo wezwania nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśniła nawet, czy zeznania roczne podatkowe zostały sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym, nie złożyła również wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...]. Skarżąca, jak już wyżej wskazano, nie udzieliła jakiejkolwiek odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie wyjaśniła zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżąca uchyliła się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżącą dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.