I SA/Po 31/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2008 rok postanawia: oddalić wniosek Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2016 r. o sygn. akt I SA/Po 31/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] na wskazaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. We wniosku z dnia [...] marca 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego skarżący podał, że ma na utrzymaniu trzech synów w wieku [...], [...] i [...] lat, których matka porzuciła, wyjechała do [...] i nie płaci na nich alimentów. Wnioskodawca wskazał, że wykonując prace budowlane najpierw musi inwestować w towar (surowiec), następnie po odbiorze robót i wystawieniu faktur oczekuje na zapłatę przy odroczonym terminie płatności. Zmuszony jest brać kredyty, występują przy tym problemy z ich spłatą, gdyż inwestorzy nie płacą, takich inwestorów jest wielu. W związku z powyższym prowadzone są egzekucje komornicze. Skarżący wyjaśnił, że ma problemy ze zdrowiem po wypadku drogowym. Podał, że przebywał na oddziale ortopedii i neurologii. Do chwili obecnej wymaga leczenia i rehabilitacji. Skarżący posiada stary domek o pow. [...] m2, z którego komornicy prowadzą egzekucje, wnioskodawca nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżący podał, że jego dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynosi od [...] do [...] zł netto. Ma kredyty w kilku bankach. Wnioskodawca za media ponosi opłaty w wysokości ok. [...] zł, za leczenie w wysokości ok. [...] zł. Pismem z dnia [...] marca 2016 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...] kwietnia 2016 r. Termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy upłynął z dniem [...] kwietnia 2016 r. Skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie. Wyjaśnił, że jest kawalerem, synowie uczą się nadal, ich matka nie płaci alimentów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658 – dalej: "ustawa zmieniająca"). W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 – dalej: "P.p.s.a.") w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 (P.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z art. 2 ustawy zmieniającej wynika zatem, że przepis art. 260 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 nie ma w rozpatrywanej sprawie zastosowania. Przepis art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej nie został bowiem wymieniony w art. 2 jako przepis, który należy stosować do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie. W związku z tym w rozpatrywanej sprawie będzie miał zastosowanie przepis art. 260 P.p.s.a. w jego dotychczasowym brzmieniu, bowiem sprawa została zainicjowana skargą z dnia 17 maja 2013 r. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Na mocy art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez tę osobę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W badanej sprawie o tym czy może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, a więc czy skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, rozstrzygnął postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r. o sygn. akt II FZ 437/15 Naczelny Sądu Administracyjny, który oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym postanowieniu stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowo-rodzinna wnioskodawcy ujmowana w jej całokształcie. Nieudzielanie przez skarżącego wskazanych w wezwaniu informacji uniemożliwiło sądowi przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Nie sposób przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Z uwagi na fakt, że postanowienie w sprawie prawa pomocy należy do postanowień niekończących postępowania w sprawie, to należy zbadać, czy stosownie do art. 165 P.p.s.a. nastąpiła, od czasu wydania prawomocnego postanowienia z dnia z dnia 24 marca 2015 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zmiana okoliczności sprawy, która mogłaby spowodować jego uchylenie lub zmianę. Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie prezentowany jest pogląd, który sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, że przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 P.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131). W postanowieniu z 25 czerwca 2008 r. (II OZ 564/08, Legalis) NSA wyjaśnił, że jakkolwiek strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o przyznanie tego prawa, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd (por. art. 170 P.p.s.a., w którym jest mowa ogólnie o orzeczeniach, a więc i o postanowieniach). Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. też postanowienie NSA z 12 października 2006 r., I GZ 235/06, Legalis). W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (por. postanowienie NSA z 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, Legalis). Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ mimo wezwania referendarza sądowego (k. 190 – 191 akt sąd.) nie wykazał, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego instytucji prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z trzema synami w wieku [...], [...] i [...] lat. Skarżący podał, że jest po wypadku drogowym, wymaga dalszego leczenia i rehabilitacji, jednakże na tę okoliczność nie przedłożył żadnych dokumentów. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, uzyskuje z tego tytułu dochody w wysokości od [...] do [...] zł netto. Skarżący posiada dom o pow. [...] m2, z którego jak oświadczył prowadzona jest egzekucja. Skarżący podał, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Mimo wezwania wnioskodawca nie złożył zeznań rocznych podatkowych za 2013, 2014 i 2015 r., nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe składał, nie podał również czy jego synowie składali zeznania roczne podatkowe. Skarżący nie podał również w jakiej wysokości w 2015 r. uzyskał przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, nie przedłożył podsumowania z książki przychodów i rozchodów za 2015 r. oraz za miesiące styczeń, luty 2016 r., nie wyjaśnił nawet czy prowadzi książkę przychodów i rozchodów, nie przedłożył odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, nie przedłożył wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy, nie podał nawet czy firmowe rachunki bankowe posiada, nie przedłożył ewidencji środków trwałych, nie podał ilu zatrudnia pracowników. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył wyciągów z osobistych rachunków bankowych oraz z rachunków bankowych synów, nie podał także czy on i synowie rachunki bankowe posiadają. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, nie podał na co zaciągnął kredyty, kiedy i w jakiej wysokości spłaca raty kredytu. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach. W sprzeciwie wnioskodawca wyjaśnił jedynie, że jest kawalerem, synowie uczą się nadal, ich matka nie płaci alimentów. Skarżący nie wyjaśnił czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca nie przedłożył także odpisów dokumentów z prowadzonych wobec niego postępowań egzekucyjnych, nie podał również jaka kwota w wyniku prowadzonych egzekucji została do chwili obecnej wyegzekwowana, czy postępowania egzekucyjne zostały zakończone. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Skarżący nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia go ze strony budżetu państwa. Oznacza to, że nie zrealizował on swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a. Brak złożenia przez wnioskodawcę odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej, bowiem nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. Brak współpracy ze strony skarżącego skutkuje także uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek koniecznych dla przyjęcia stanowiska, że uiszczenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, iż nie będzie on w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. W ocenie Sądu dokumenty i informacje, o które skarżący został wezwany były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. W związku z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, nadal niemożliwe było ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09 - dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego Sąd na podstawie art. 165 w zw. z art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.