I SA/Po 326/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. Sp. z o.o. w N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca G. Sp. z o.o. w N. pismem z dnia 7 stycznia 2015 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wymienioną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. Następnie sporządzonym na urzędowym formularzu wnioskiem z dnia 9 kwietnia 2015 r. skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że z uwagi na fakt, że prowadzone jest wobec niej przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne, nie może ona swobodnie dysponować środkami pieniężnymi i jest zobowiązana realizować dokonane przez w/w organ zajęcia. Skarżąca podała, że sytuacja finansowa spółki od początku 2010 r. znacznie się pogorszyła w związku z wprowadzeniem przepisów ustawy o grach hazardowych – w konsekwencji wygaśnięcia uzyskanych zezwoleń i braku możliwości ich przedłużenia. Spółka zaprzestała urządzania gier na automatach do gier o niskich wygranych. Skarżąca podała, że środki trwałe spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w Polsce (zmiana przepisów, brak zapotrzebowania na automaty) ani za granicą (przystosowanie urządzeń do specyficznych, polskich warunków). Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...],- zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] zł (za 2013 r.), wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] zł (za 2013 r.), skarżąca nie podała w jakim banku prowadzony jest rachunek bankowy spółki, jaki jest numer tego rachunku i jaki jest stan rachunku na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, podała natomiast, że rachunek został zajęty przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w P. w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. Pismem z dnia 14 kwietnia 2015 r. (k. [...] akt sądowych) referendarz sądowy tutejszego Sądu wezwał skarżąca do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez udzielenie odpowiedzi na zawarte w tym piśmie pytania. Odpowiadając na wyżej wymienione pismo, skarżąca podała, że od początku lutego 2015 r. nie urządza gier na automatach do gier o niskich wygranych z uwagi na wygaśnięcie zezwoleń. Z uwagi na wypowiedzenie złożone przez bank, spółka nie posiada rachunku bankowego. Spółka zatrudnia jednego pracownika i posiada opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia. Spółka nie posiada nieruchomości, natomiast ruchomości zostały zajęte przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Skarżąca przedłożyła stan zaległości na dzień [...] marca 2015r., z którego wynika, że łączna kwota zaległości wynosi [...] zł. Z kserokopii zeznania rocznego podatkowego za 2014 r. wynika, że przychody Spółki wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł, z kserokopii zeznania rocznego podatkowego za 2013 r. wynika, że przychody skarżącej wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł. Skarżąca przedłożyła również kserokopię sprawozdania finansowego za 2013 r. oraz postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] października 2014 r. o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych, których wierzycielem jest Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w P. Postanowieniem z dnia 22 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Po 326/15 referendarz sądowy tutejszego Sądu oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca bowiem w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2015 r. przedłożyła jedynie część dokumentów, nie udzieliła również pełnych wyjaśnień, o które została wezwana. W ocenie referendarza sądowego przedstawione przez spółkę informacje nie dają pełnego obrazu kondycji finansowej skarżącej. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazano również, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności. Pismem z dnia 17 czerwca 2015 r. skarżąca wniosła sprzeciw od wyżej wskazanego postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 22 maja 2015 r. o sygn. akt I SA/Po 326/15. Skarżąca w uzasadnieniu swojego sprzeciwu wskazała, że przyczyną braku możliwości udzielenia w terminie odpowiedzi na wezwanie Sądu były zmiany organizacyjne. Zaznaczono przy tym, że w związku z nieprzedłużeniem zezwoleń na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych i gier o niskich wygranych spółka była zmuszona zaprzestać prowadzenia działalności operacyjnej i utraciła źródło przychodów. Wskazano również, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w P. prowadzi wobec Spółki postępowanie egzekucyjne na łączną kwotę przekraczającą [...] zł., wobec czego spółka nie może swobodnie dysponować swoimi aktywami, które są zajęte w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Podkreślić w tym kontekście również należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt II OZ 1140/14, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Należy ponadto wskazać, że skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżąca nie uzasadniła wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych albowiem nie wykazała, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przedłożonych przez skarżącą deklaracji podatkowych wynika, że zarówno w 2013 jak też w 2014 roku skarżąca osiągnęła zarówno przychody jak też wygenerowała dochód, który w 2013 r. wyniósł [...] zł a w 2013 r. [...] zł. Skarżąca pomimo wezwania referendarza sądowo nie udzieliła informacji o wysokości uzyskanych przychodów i poniesionych kosztów ich uzyskania w okresie do stycznia do marca 2015 r. Skarżąca, mimo wezwania, nie złożyła raportów kasowych za okres od [...] października 2014 r. do [...] kwietnia 2015 r., nie wyjaśniła nawet czy w w/w okresie raporty kasowe w ogóle sporządzała. Wnioskodawczyni nie podała czy sporządziła próbny rachunek zysków i strat za 2014 r. Nie przedłożyła również odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, nie wyjaśniła czy deklaracje VAT-7 sporządza i składa w Urzędzie Skarbowym. Wnioskodawczyni mimo wezwania referendarza sądowego nie podała w jakiej wysokości wypłaca wynagrodzenie pracownikowi, nie wyjaśniła również za jaki okres ma opóźnienia z wypłacaniem wynagrodzenia. Skarżąca nie złożyła także wykazu środków trwałych, poza postanowieniem o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, nie przedłożyła dokumentów o zajęciu rachunku bankowego. Skarżąca nie podała również w jakiej wysokości i z jakich środków ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby. W kontekście powyższych uchybień należy zaznaczyć, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Na uwzględnienie nie zasługuje również podnoszona przez skarżącą w sprzeciwie argumentacja zgodnie, z którą to brak odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tłumaczy się zmianami organizacyjnymi. Odnosząc do tych argumentów wskazać raz jeszcze należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to skarżąca ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie jej prawa pomocy, a zaniechania w tym względzie obciążają skarżącą. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania [tak: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 391/14, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.