I SA/Po 337/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 03 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków MB i PB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MB i PB na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: 1. oddalić wniosek MB o przyznanie prawa pomocy, 2. oddalić wniosek PB o przyznanie prawa pomocy. Skarżący MB i PB złożyli sporządzone w dniu [...] na urzędowych formularzach wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała cyt. "brak dochodów pozostaje na utrzymaniu męża", natomiast skarżący podał cyt. "- brak znaczących dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, - niemożność funkcjonowania w systemie sprzed [...]., t.j. przed wydaniem decyzji Starosty zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów." Z przedłożonych przez skarżących wniosków wynika, że wnioskodawcy pozostają razem we wspólnym gospodarstwie domowym i że pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej. Skarżący podali, że posiadają nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Wnioskodawcy wyjaśnili, że posiadają budynki związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. Obecnie w budynkach tych nie jest prowadzona działalność gospodarcza, ponieważ Starosta wydał w dniu [...] decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...]. Zobowiązania te skarżący spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś wykonywał działalność gospodarczą. Skarżący podali również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którym uchylono w.w decyzję, nadal nie mogą uruchomić w.w obiektu w takiej formie, jak przed dniem [...]. Pomimo w.w faktu nadal muszą obsługiwać zaciągnięte kredyty i umowy leasingowe. Ze złożonych wniosków wynika, że dochody uzyskuje skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] brutto, skarżąca nie uzyskuje dochodów. Z udzielonej przez skarżących odpowiedzi z dnia [...] na wezwania z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w A, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, natomiast skarżąca nie posiada żadnego rachunku bankowego. Skarżący oświadczyli, że posiadają następujące pojazdy mechaniczne: - samochód V, rok prod. [...], uszkodzony, wartość rynkowa [...], - samochód M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], umowa kredytu, do spłaty pozostała [...] rata, - ciągnik B, - naczepa cysterna E, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Wnioskodawcy podali, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około [...], przy czym [...]. Skarżący podali, że posiadają nieruchomości: - w K: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez B, - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. A [...] nie jest ich własnością, należała do nieżyjącej już matki skarżącego, wnioskodawcy w niej zamieszkują. Wnioskodawcy wyjaśnili, że skarżący oprócz prowadzenia działalności gospodarczej, która opiera się obecnie na wynajmie pomieszczeń, jest zatrudniony na umowę o pracę. Wskazali, że skarżący na dzień [...] miał zatrudnionych [...] pracowników, przy czym [...] osoba od dłuższego czasu przebywa na zasiłku macierzyńskim . Skarżący podali, że wobec wnioskodawcy zostały zastosowane następujące środki egzekucyjne: zajęcie wierzytelności, blokada rachunków bankowych, wpisy hipotek. Do pisma załączyli kserokopie: - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek C z siedzibą w P, - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] skierowanego do Urzędu Miasta o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] skierowanego do D w R o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] o wszczęciu egzekucji na wniosek A. Skarżący podali, że B należy do syna KB. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka B wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje przychód w wysokości [...] brutto miesięcznie. Skarżący załączyli ewidencję środków trwałych na rok [...], kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy [...]. Skarżący oświadczyli, że prowadzą działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawiają pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W okresie [...] ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...], przy czym [...]. W [...] ponieśli natomiast koszty w wysokości [...], przy czym: [...]. Wnioskodawcy przedłożyli kserokopię umowy pożyczki zaciągniętej w D w dniu [...] w wysokości [...], udzielonej na okres do [...], rata pożyczki wynosi [...], terminarz spłat do umowy kredytowej zawartej z E na okres [...] miesięcy, kwota kredytu [...], termin spłaty kredytu [...], rata do spłaty [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tych przepisach określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. W przedmiotowej sprawie skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zatem ich wnioski zostały rozpoznane w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżących oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawcy nie wykazali przesłanek do zwolnienia ich od kosztów sądowych. Z uzyskanych od skarżących informacji wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, oraz że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast skarżąca nie uzyskuje żadnych przychodów. Małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podali, że posiadają nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Ze złożonych przez skarżących na wcześniejszym etapie postępowania [por. karta nr [...] akt sądowych] oświadczeń wynika, że w [...] z tytułu upraw uzyskali przychód w wysokości [...], ponieśli koszty w wysokości [...]. W okresie do [...] ponieśli koszty w wysokości [...]. Pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wyjaśnili natomiast, czy z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w [...] uzyskali jakieś przychody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i nie podali czy otrzymują dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych na wcześniejszym etapie postępowania kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...] [por. karta nr [...] akt sądowych], w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...] [por. karta nr [...] akt sądowych]. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w [...] wyniósł [...], z innych źródeł [...] [por. karta nr [...] akt sądowych], w [...] dochód wnioskodawcy z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...], z innych źródeł [...] [por. karta nr [...] akt sądowych]. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] [por. karta nr [...] akt sądowych], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] [por. karty [...] akt sądowych], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...]. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – SUMY[...] wynika, że w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Zatem z przedłożonych przez skarżących dokumentów wynika, że w [...] wnioskodawca poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez skarżącego przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżących skargą. Nadto wskazać należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżących, spłacają oni raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Z załączonych przez wnioskodawców kopii dokumentów wynika, że spłacają pożyczkę zaciągniętą w D w dniu [...] na kwotę [...], termin spłaty pożyczki upływa z dniem [...], rata w wysokości [...], wnioskodawcy spłacają również kredyt zaciągnięty w E zaciągnięty na okres [...], rata wynosi [...]. Z wcześniej złożonych przez skarżących oświadczeń wynika, że skarżący spłacali także kredyt zaciągnięty w F na okres [...] [por. karta nr [...] akt sądowych]. Z oświadczeń skarżących wynika, że kredyty zostały zaciągnięte na prowadzoną przez wnioskodawcę działalność gospodarczą. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie mogą uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż wnioskodawca nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Skarżący określili koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...], natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...]. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznaczają również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Odnośnie podmiotu B skarżący wyjaśnili, że wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, [...] udziałów Spółki należy do syna, oraz że Spółka wynajmuje od skarżącego pomieszczenia za kwotę [...] brutto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego B (porównując przychody za rok [...] z przychodami za rok [...]), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt [...] publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy sytuacja rodzinna i majątkowa skarżących nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez nich kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawców w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Także majątek zgromadzony przez skarżących oraz ujawnione przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.