I SA/Po 339/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków MB i PB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MB i PB na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia: 1. oddalić wniosek MB o przyznanie prawa pomocy, 2. oddalić wniosek PB o przyznanie prawa pomocy. MB i PB złożyli sporządzone w dniu [...] na urzędowych formularzach wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, co wynika z treści pisma procesowego z dnia [...] [por. karta nr [...] akt sądowych]. Ze złożonych wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostają w związku małżeńskim, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, pozostają we wspólnocie majątkowej małżeńskiej, posiadają nieruchomość rolną o pow. [...] ha. W uzasadnieniu wniosków podali, że skarżąca nie uzyskuje dochodów, pozostaje na utrzymaniu męża, natomiast skarżący podał, cyt. "- brak znacznych dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, - niemożność funkcjonowania w systemie sprzed [...], t.j. przed wydaniem decyzji Starosty zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów." W złożonych wnioskach podali, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta wydał w dniu [...] decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...]. Zobowiązania te skarżący spłacają z przychodów z dzierżawy części budynków, w których skarżący prowadził działalność gospodarczą. Wnioskodawcy podali również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którym uchylono w.w decyzję, skarżący nadal nie może uruchomić w.w obiektu w takiej formie jak przed dniem [...]. Pomimo w.w faktu nadal muszą obsługiwać zaciągnięte kredyty i umowy leasingowe. Z wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] brutto uzyskuje skarżący. Z wniosku skarżącej wynika również, że skarżący na obecną chwilę przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS, wcześniej uzyskiwane przez niego dochody ze stosunku pracy wynosiły [...] brutto. Z udzielonych przez wnioskodawców odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca nie osiąga żadnych dochodów i wobec tego nie składa zeznań rocznych podatkowych. Wnioskodawczyni nie posiada również rachunków bankowych, nie posiada zarejestrowanych na własne nazwisko środków transportowych. Skarżąca nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, gdyż jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej. Natomiast skarżący posiada rachunek bankowy w A, rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], na którym ustanowiono zastaw bankowy, - samochód M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], umowa kredytu, do spłaty pozostało [...] rat, - ciągnik B, - naczepa cysterna E, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Wnioskodawcy podali, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około [...], przy czym [...]. Skarżący podali, że posiadają nieruchomości: - w K: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez B, - w B: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, nieruchomość nieużywana, - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. A [...] nie jest ich własnością, należy do matki skarżącego, wnioskodawcy natomiast w niej zamieszkują. Skarżący podał, że oprócz prowadzenia działalności gospodarczej, która opiera się obecnie na wynajmie pomieszczeń, jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże od [...] do [...] przebywał na zasiłku chorobowym wypłacanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Podał, że na dzień [...] zatrudniał [...] pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na zasiłku macierzyńskim . Skarżący podali, że do spłaty mają następujące kredyty: - kredyt obrotowy w A, wysokość kapitału do spłaty [...], kredyt wymagalny natychmiast, - pożyczka w C, wysokość kapitału do spłaty na [...] wynosi [...], rata miesięczna [...], - kredyt w D, wysokość kapitału do spłaty na [...] wynosi [...], rata ok. [...], - kredyt w E, wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] wynosi [...], obciążenie miesięczne z tytułu spłaty kredytu wynosi [...], - kredyt obrotowy nieodnawialny F, wysokość kapitału do spłaty na [...] wynosi [...], spłata kredytu, wymagalny na [...]. Skarżący załączyli kserokopie: - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego o wszczęciu egzekucji na wniosek A. z dnia [...], - zawiadomienia Komornika Sądowego o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek G, - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] skierowanego do Urzędu Miasta o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Skarżący podali, że B należy do ich syna KB. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka B wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości [...] netto. Skarżący załączyli ewidencję środków trwałych na rok [...], kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], odpis z książki przychodów i rozchodów. Załączyli również kopie zeznań rocznych podatkowych za [...]. Skarżący oświadczyli, że prowadzą działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W [...]. z tego tytułu uzyskali przychód w wysokości [...], ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w [...]. w wysokości [...], przy czym [...]. Natomiast w bieżącym roku, t.j. do [...] ponieśli koszty w wysokości [...], przy czym: [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tych przepisach określonych. Z uwagi na to, że w.w przepisy formułują nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżących oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawcy nie wykazali przesłanek do przyznania im prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzyskanych od skarżących informacji wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, oraz że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast wnioskodawczyni nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża. Skarżąca nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, gdyż jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej. Ze złożonych przez skarżących oświadczeń wynika, że pozostają w związku małżeńskim, pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podali, że posiadają nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Ze złożonych przez skarżących oświadczeń wynika, że w [...] gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskali przychód w wysokości [...], ponieśli koszty w wysokości [...]. W bieżącym roku, t.j. do [...] ponieśli koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w wysokości [...]. Pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wyjaśnili, czy otrzymują dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości (por. punk [...] wezwań z dnia [...] do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy). Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonej przez skarżących na wcześniejszym etapie postępowania kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...] [por. karta nr [...] akt sądowych]. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w [...] wyniósł [...], z innych źródeł [...] [por. karta nr [...] akt sadowych]. W [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto w wysokości [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...]. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika, że w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Zatem z przedłożonych przez skarżących dokumentów wynika, że w [...] wnioskodawca poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżących skargą. Nadto wskazać należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, spłaca raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Kredyty te zaciągnął na prowadzoną działalność gospodarczą. Skarżący podali, ze raty miesięczne wynoszą ok. [...] (pożyczka w C – rata [...], kredyt w D – rata ok. [...], kredyt w E – rata [...]). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżących prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty ich majątek. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie mogą uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż skarżący nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów, na których dokonano zastawu skarbowego. Wnioskodawcy określili koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...], natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...]. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznaczają również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Na marginesie zauważyć należy, że okresie [...] skarżący, jak wynika z odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przebywał na zasiłku chorobowym wypłacanym z ZUS. Skarżący nie podał w jakiej wysokości otrzymywał zasiłek chorobowy. Odnośnie podmiotu B skarżący wyjaśnili, że wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, [...]% udziałów Spółki należy do ich syna, oraz że Spółka wynajmuje od skarżącego pomieszczenia za kwotę [...] netto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego B (porównując przychody za rok [...] z przychodami za rok [...]), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych Wnioskodawcy osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt [...] publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy sytuacja rodzinna i majątkowa skarżących nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez nich kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawców w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Majątek zgromadzony przez skarżących oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.