I SA/Po 343/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za sierpień 2013 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący [...] pismem z dnia [...] marca 2014 r. wniósł skargę na wskazaną w sentencji decyzję. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] maja 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, cyt. "- brak znacznych dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, - niemożność funkcjonowania w systemie sprzed [...] lipca 2010 r., t.j. przed wydaniem decyzji Starosty [...] zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów." Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Żona nie osiąga żadnych przychodów. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] zł miesięcznie. Wyjaśnił, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta [...] wydał w dniu [...] lipca 2010 r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była jego głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały jemu do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...] zł. Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadził kiedyś działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono w/w decyzję, nadal nie może uruchomić w/w obiektu w takiej formie jak przed dniem [...] lipca 2010 r. Wskazał, że musi obsługiwać zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów kredyty i umowy leasingowe. Na wezwanie Sądu z dnia [...] maja 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] czerwca 2014 r. oświadczył, że posiada rachunek bankowy w [...] Bank [...], jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Skarżący podał, że małżonka nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód [...], rok prod. 1997r., wartość rynkowa [...] zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy, - samochód [...], rok prod. 1994, wartość rynkowa [...] zł, - samochód [...], rok prod. 2009, wartość rynkowa [...] zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało [...] rat, - ciągnik [...], - naczepa cysterna [...], rok prod. 1999, wartość rynkowa [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około [...] zł, przy czym gaz, prąd [...] zł, woda, kanalizacja [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie na życie [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] zł. Skarżący podał, że posiada nieruchomości: - w [...]: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "[...]" sp. z o.o., - w [...]: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2 - nieruchomość nieużywana, - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. [...] nie jest jego własnością, należy do jego matki, skarżący w niej zamieszkuje. Wnioskodawca podał, że prowadzona obecnie przez niego działalność gospodarcza opiera się na wynajmie pomieszczeń. Podał, że na dzień [...] maja 2014 r. zatrudniał [...] pracowników, przy czym jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Wnioskodawca wskazał również, że jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. przebywał na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Skarżący załączył kserokopie: - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] września 2013 r. o wszczęciu egzekucji na wniosek [...] Bank [...] S.A., - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek [...] S.A. z siedzibą w [...], - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] marca 2014r. skierowanego do Urzędu Miejskiego w [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - harmonogram spłat kredytu/pożyczki – należności w restrukturyzacji, spłata w okresie od [...] listopada 2011 r. do [...] listopada 2014 r., wysokość raty na dzień [...] .06.2014 r. [...] zł - terminarz płatności kredytu zaciągniętego w [...] Bank [...]S.A., data pierwszej raty [...] luty 2010 r., data ostatniej raty [...] styczeń 2015 r., rata w wysokości [...] zł, - wezwanie Banku [...] we [...] z dnia [...] listopada 2012 r. do spłaty całego wymagalnego zadłużenia wynikającego z tytułu umowy o kredyt obrotowy nieodnawialny z dnia [...] 05.2010 r., - umowy pożyczki z dnia [...] listopada 2009 r. zaciągniętej przez skarżącego w [...] Bank [...] na kwotę [...] zł, okres spłaty od [...] 11.2009 r. do [...] 11.2019 r., rata [...] zł. Skarżący oświadczył, że "[...]" sp. z o.o. należy do jego syna [...]. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka "[...]" wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych na rok 2014, kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2014. Załączył również kopie zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. Skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W 2013 r. z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 r. w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [...] zł, zbiory [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatek rolny i od nieruchomości [...] zł. Natomiast w bieżącym roku, t.j. do kwietnia 2014 r. poniósł następujące koszty prowadzenia działalności rolniczej: zasiew [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011 r. publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w/w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. W świetle złożonych oświadczeń i dokumentów, zdaniem Sądu skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że prowadzi działalność gospodarczą, prowadzi gospodarstwo rolne, ponadto jest zatrudniony na umowę o pracę w Spółce "[...]" sp. z o.o., w której pełni również funkcję prokurenta. Skarżący posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że w 2013 r. jego gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty w wysokości [...] zł. Także w bieżącym roku, tj. do kwietnia 2014 r. poniósł koszty w wysokości [...] zł. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący - pomimo wezwania – nie wyjaśnił, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych przez wnioskodawcę zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2013 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i poniósł stratę w wysokości [...] zł, w styczniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w lutym 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w marcu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w kwietniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od [...] stycznia 2014 r. do [...] kwietnia 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Z załączonego przez skarżącego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 sporządzonym na druku PIT-36L wynika, że przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Zatem z załączonych przez skarżącego do akt sprawy kserokopii dokumentów wynika, że w 2012, w 2013 jak i w pierwszych czterech miesiącach 2014 r. odnotował stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych i kosztów zastępstwa procesowego, związanych z wniesioną przez niego skargą. Ponadto z załączonych przez wnioskodawcę zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód jego w 2013 r. wyniósł [...] zł, z innych źródeł [...] zł. Z załączonych przez wnioskodawcę deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu listopadzie 2013 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto w wysokości [...] zł, w grudniu 2013 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto w wysokości [...] zł, w styczniu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w lutym 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w marcu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w kwietniu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł. Nadto wskazać należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, wnioskodawca spłaca raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Z załączonych przez skarżącego kserokopii dokumentów wynika, że obciążenia z tego tytułu wynoszą: - pożyczka [...] Bank [...] SA, rata [...] zł, - kredyt należności w restrukturyzacji – wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] 06.2014 r. [...] zł, rata [...] zł, - kredyt [...] Bank [...] SA, rata [...] zł. Z oświadczeń skarżącego wynika, że na obsługę kredytów i umów leasingowych przeznacza uzyskiwane z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychody. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika również, że umowy kredytowe zaciągnął na prowadzoną działalność gospodarczą. Zauważyć jednak należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek wnioskodawcy. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów, na których dokonano zastawu skarbowego. Skarżący określił koszty utrzymania rodziny na kwotę [...] zł miesięcznie. Z informacji wnioskodawcy wynika, że jest zatrudniony na umowę o pracę za wynagrodzeniem brutto w wysokości [...] zł, a zatem uzyskiwany przez niego dochód ze stosunku pracy jest niższy od kosztów miesięcznego utrzymania. Ponadto z oświadczeń skarżącego wynika, że w okresie od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Skarżący nie podał w jakiej wysokości otrzymywał zasiłek chorobowy. Wobec złożonych przez skarżącego oświadczeń przyjąć zatem należy, że wydatki na miesięczne utrzymanie ponoszone są również z przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i z działalności rolniczej. Odnośnie podmiotu [...] Sp. z o.o. skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, 100% udziałów Spółki należy do jego syna, oraz że Spółka wynajmuje od niego pomieszczenia za kwotę [...] zł netto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego [...] Sp. z o.o. (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych wnioskodawcy osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11 publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł (wpis od skargi) spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy i jego małżonki w taki sposób, iż nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 254 § 1, art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.