I SA/Po 361/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MW o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń 2011r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący MW złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie utrzymują się z wynagrodzenia skarżącego za pracę, które podlega zajęciu egzekucyjnemu i wobec tego na życie pozostaje im kwota w wysokości [...] netto na miesiąc. Skarżący razem z żoną mieszkają w mieszkaniu należącym do ich syna i ponoszą z tego tytułu połowę kosztów utrzymania mieszkania, t.j. [...] miesięcznie. Żona skarżącego nie pracuje, jest osobą schorowaną i się leczy. Skarżący oświadczył, że on i jego żona nie posiadają domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Podał, że po odliczeniu opłat związanych z utrzymaniem mieszkania pozostaje im po [...] na osobę na wyżywienie, ubrania, leki i leczenie. Do wniosku załączył kserokopie: umowy o pracę tymczasową zawartej przez niego z A Sp. z o.o. z siedzibą w K, wyników badań żony, zawiadomienia o zmianie opłat za użytkowanie lokalu, potwierdzenia opłacenia faktury za energię elektryczną. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 5. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu pracy dorywczej, sezonowej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, udziału w spółkach itp.), 6. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 7. podanie w jakim wieku jest syn skarżącego, u którego mieszka wnioskodawca i jego żona, 8. podanie czy syn skarżącego pracuje, czy prowadzi działalność gospodarczą, czy uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje miesięczne dochody, należy podać również w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, 9. podanie czy syn skarżącego pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym np. z żoną, z dziećmi, 10. podanie w jaki sposób syn skarżącego nabył mieszkanie (np. tytułem kupna, darowizny itp.), 11. podanie czy skarżący i jego żona podarowali swoim dzieciom nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty, jeżeli tak należy wymienić składniki majątku jaki darowali i kiedy (odpis umowy), 12. wyjaśnienie czy skarżący jest aktualnie zatrudniony na umowę o pracę, jeżeli tak to od kiedy, czy jest to umowa o pracę tymczasową, umowa na czas określony i za jakim wynagrodzeniem, 13. złożenie dokumentów z prowadzonego postępowania egzekucyjnego (np. zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia, o zajęciu środków transportu), należy również podać jaką kwotę dotychczas w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organy egzekucyjne wyegzekwowały. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...] [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...] [...]. Tymczasem skarżący, mimo upływu terminu, wniosku nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Ze złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy i załączonych do niego kserokopii dokumentów wynika, że skarżący ma [...] lat, jego żona [...]. Małżonkowie nie posiadają domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Mieszkają w mieszkaniu należącym do ich syna i ponoszą połowę kosztów utrzymania tego mieszkania. Skarżący mimo wezwania nie podał w jakim wieku jest ich syn, czy pracuje, czy prowadzi działalność gospodarczą, czy uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu i w jakiej wysokości ponosi koszty swojego utrzymania. Wnioskodawca nie podał również czy jego syn pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym np. z żoną, z dziećmi. Skarżący nie wyjaśnił także w jaki sposób jego syn nabył to mieszkanie, nie wiadomo zatem czy w przeszłości nie należało ono do skarżącego i jego żony. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że on i jego żona utrzymują się z jego wynagrodzenia za pracę, które wynosi [...] brutto i które podlega zajęciu egzekucyjnemu. Jednakże wnioskodawca nie przedłożył odpisów dokumentów, z których wynikałoby, że wynagrodzenie za pracę podlega zajęciu egzekucyjnemu. Ponadto skarżący nie wyjaśnił czy obecnie pracuje, natomiast z przedłożonej przez niego kserokopii umowy o pracę tymczasową wynika, że umowa ta została zawarta na okres od dnia [...]. Skarżący nie wyjaśnił również czy on lub jego żona uzyskują jakieś dodatkowe dochody, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie, czy posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy podarowali swoim dzieciom nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty, jeżeli tak to jaki majątek darowali i kiedy. Skarżący nie złożył również odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił również czy on i jego żona takie rachunki posiadają. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja dochodowa wnioskującego została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez skarżącego i jego żonę odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] oraz odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do niego i do jego żony, brak szczegółowej informacji o ponoszonych kosztach miesięcznego utrzymania, brak podania informacji o posiadanych pojazdach mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, brak informacji o tym, czy skarżący lub jego żona uzyskują jakieś dodatkowe dochody lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), brak informacji o prowadzonych postępowaniach egzekucyjnych przeciwko skarżącemu, brak informacji dotyczących w jakim wieku jest syn, u którego wnioskodawca i jego żona mieszkają, brak informacji o tym w jaki sposób syn nabył mieszkanie, brak informacji czy syn uzyskuje miesięczne dochody, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał przesłanki do przyznania jemu prawa pomocy w przedmiotowej sprawie. Skarżący nie udzielił bowiem odpowiedzi na wezwanie z dnia [...]. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił wyjaśnień, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.