I SA/Po 440/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku HT o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi HT na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej Strony za ciążące na Spółce koszty postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. HT pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej Strony za ciążące na Spółce koszty postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że jej sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie wpisu od skargi oraz na opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. Podała, że mieszka za granicą i nie ma możliwości dokładnego zapoznania się z polską procedurą administracyjną. Ustanowienie pełnomocnika pomogłoby jej w tej kwestii. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Mąż Wnioskodawczyni również nie posiada majątku. Skarżąca nie uzyskuje dochodów, jej mąż natomiast uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, iż w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). Pismem z dnia [...] wezwano Skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie w jakiej wysokości Skarżąca i jej mąż uzyskali dochody w [...] (odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...]), 2. podanie w jakiej wysokości Skarżąca i jej mąż posiadają środki pieniężne na rachunkach, lokatach bankowych i kontach bankowych (wyciągi z lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do Skarżącej i do jej męża), 3. podanie czy Skarżąca lub jej mąż uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu pracy dorywczej, sezonowej, z innego tytułu), czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącej i jej męża z rozbiciem na poszczególne wydatki [np.: ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, inne opłaty (np.: za telewizję, Internet), środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.], 5. podanie czy Skarżąca i jej mąż posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 6. podanie czy mąż Skarżącej posiada jakieś nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jeżeli tak należy podać jakie to nieruchomości i jaka jest ich powierzchnia, 7. podanie czy mąż Skarżącej posiada oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3000 euro, jeżeli tak należy podać jakie to przedmioty, 8. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka Skarżąca, jeżeli Wnioskodawczyni lub jej mąż najmują mieszkanie należy podać w jakiej wysokości ponoszą koszty najmu, 9. podanie dlaczego Skarżąca nie pracuje, czy Wnioskodawczyni jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Pismo doręczono wyznaczonemu przez Skarżącą pełnomocnikowi do doręczeń w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął w dniu [...]. Tymczasem Skarżąca, mimo upływu wyznaczonego terminu, wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych informacji i dokumentów nie uzupełniła. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie złożone przez Skarżącą jest niepełne i nierzetelne, przez co nie pozwala dokonać właściwej oceny jej sytuacji majątkowej i finansowej. Brak udzielenia odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów postępowania i ewentualnego zwolnienia jej od kosztów sądowych i ustanowienia dla niej radcy prawnego. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, mieszka za granicą i nie posiada żadnego majątku. Mąż Wnioskodawczyni również nie posiada majątku, uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...]. Z uwagi na wątpliwości co do aktualnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej Wnioskodawczyni i jej męża, wezwano ją do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca jednakże nie odpowiedziała na to wezwanie, a zatem nie wyjaśniła czy ona lub jej mąż – poza deklarowanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodem - uzyskują jakieś inne dodatkowe dochody, nie wiadomo również czy Skarżąca szuka pracy, czy jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, czy korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżąca nie wyjaśniła również czy dom, w którym mieszkają najmują i czy z tego tytułu ponoszą jakieś koszty. Wnioskodawczyni nie podała w jakiej wysokości i na co ponoszą koszty miesięcznego utrzymania. Zauważyć w tym miejscu należy, że dopiero zestawienie i analiza uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wnioskodawczyni nie podała czy ona i jej mąż posiadają samochody osobowe, nie przedłożyła zeznania rocznego podatkowego małżonka za [...], nie poinformowała czy takie zeznanie składał, nie złożyła również wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, nie wyjaśniła nawet czy takie rachunki bankowe posiadają. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak już wcześniej wskazano obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Złożone i nieuzupełnione przez Skarżącą oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jej i osoby pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Natomiast uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro Wnioskodawczyni, pomimo wezwania, nie udzieliła pełnych wyjaśnień i nie złożyła dokumentów, o które została wezwana, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego Strony i osoby pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na Wnioskodawczyni ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.