I SA/Po 454/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RŚ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi RŚ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, maj, czerwiec i lipiec 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący RŚ pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, maj, czerwiec i lipiec 2009 r. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że wszystkie ruchomości i nieruchomości zostały zajęte przez Urząd Skarbowy. Zajęte zostało również wynagrodzenie za pracę, wobec czego wnioskodawcy pozostaje minimalna kwota pozwalająca na przeżycie. Skarżący podał, że nie ma żadnych dodatkowych środków, z których mógłby dokonać opłaty. Oświadczył, że od [...] nie prowadzi działalności gospodarczej. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami w wieku [...] lat. Skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje [...] brutto, żona również z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje [...] brutto. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają lokat, kont i rachunków bankowych. Podał, że koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą [...], przy czym [...]. Skarżący podał, że ma zaciągnięte kredyty inwestycyjne w A na budowę firmy w kwocie [...] udzielony w [...] oraz na rozwój firmy udzielony w [...] na kwotę [...]. Z oświadczenia skarżącego wynika, że umowy kredytowe zostały wypowiedziane przez A i zostały przekazane do windykacji komorniczej. Wnioskodawca ma również zaciągnięte kredyty inwestycyjne w B na kwotę [...] oraz [...], umowy te również zostały wypowiedziane przez B. Wnioskodawca oświadczył, że posiada dwa samochody ciężarowe marki I z [...], które zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, wartość rynkowa w.w pojazdów nie została jeszcze określona przez rzeczoznawcę. Żona skarżącego posiada dom o pow. [...] m2 na działce o pow. [...], na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka. Nieruchomość, na którą zostały zaciągnięte kredyty inwestycyjne położona jest w miejscowości S i ma pow. [...] ha, na nieruchomości tej znajduje się hala o pow. [...] m2, na nieruchomości tej również ustanowione zostały hipoteki. Skarżący oświadczył, że pełni funkcję prezesa zarządu w C, nie pobiera wynagrodzenia z tego tytułu, gdyż spółka jest w złej kondycji finansowej i nie posiada środków na wypłatę wynagrodzenia, jest też prezesem zarządu w D, z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie netto [...]. Skarżący wyjaśnił, że jego wynagrodzenie jest częściowo zajęte przez Urząd Skarbowy. Małżonka wnioskodawcy posiada [...] udziałów w C, które również są zajęte przez Urząd Skarbowy. Skarżący oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają dodatkowych dochodów. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], zawiadomień Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o dokonaniu wpisu zastawu skarbowego na ruchomościach stanowiących pojazdy samochodowe, t.j. na samochodzie ciężarowym I z [...] i I z [...], wypisy z ksiąg wieczystych, z których wynika, że na nieruchomościach należących do skarżącego i jego żony ustanowione zostały hipoteki, zgłoszenia o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług z dnia [...], wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z którego wynika, że skarżący prowadził firmę E RŚ od [...], w dniu [...] zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą, przedsądowego wezwania do zapłaty z F z dnia [...], zajęcia wierzytelności z dnia [...] należnych skarżącemu od D z tytułu wszelkich umów cywilno-prawnych, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z dnia [...], zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości z dnia [...], zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia [...], zajęcia wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji należności niealimentacyjnych z dnia [...], zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości z dnia [...], zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności z zasiłku chorobowego i wezwania do dokonywania potrąceń z dnia [...] skierowanego do C, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości z dnia [...], zaświadczenia o wynagrodzeniach, z których wynika, że małżonka wnioskodawcy w okresie ostatnich [...] miesięcy otrzymała wynagrodzenie netto w wysokości [...] netto miesięcznie, wynagrodzenie skarżącego w [...] wyniosło [...] netto miesięcznie, przy czym wynagrodzenie to obciążone jest z tytułu wyroków sądowych i innych do wysokości określonej przepisami Kodeksu Pracy. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami w wieku [...] lat. Małżonka skarżącego posiada dom, skarżący nieruchomość gruntową, zabudowaną halą oraz [...] samochody ciężarowe marki I z [...]. Majątek skarżącego i jego żony został zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wnioskodawca jest zatrudniony w spółce D na stanowisku prezesa i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie, które również podlega częściowemu zajęciu egzekucyjnemu, wobec czego otrzymuje [...], ponadto pełni funkcję prezesa w spółce C bezpłatnie. Małżonka skarżącego posiada [...] udziałów w spółce z o.o. C. Z oświadczenia skarżącego wynika, że udziały te zostały zajęte, jednakże wnioskodawca nie przedłożył żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że są zajęte. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił również czy on i jego żona posiadają udziały w innych spółkach np. G lub H lub czy pełnią funkcje członka zarządu lub prokurenta w tych spółkach. Z oświadczenia skarżącego wynika, że on i jego żona dysponują na miesięczne utrzymanie kwotą w wysokości [...], t.j. [...] z tytułu wynagrodzenia żony i [...] z tytułu wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącego do wypłaty, gdyż część jego wynagrodzenia podlega zajęciu. Natomiast na koszty miesięcznego utrzymania przeznaczają kwotę w wysokości [...]. Skarżący oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnych dodatkowych dochodów. Wobec powyższego ze złożonych przez skarżącego oświadczeń nie wynika z jakich środków on i jego żona ponoszą nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi dochodami, która wynosi ok. [...] miesięcznie. W tej sytuacji przyjąć należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro wnioskodawca nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowego strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.