I SA/Po 494/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej jako byłego prezesa za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r. postanawia: odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Skarżący, reprezentowany przez doradcę prawnego, pismem z dnia [...] maja 2018 r. wniósł skargę na wskazaną w sentencji decyzję. Do skargi załączono wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wyjaśnił, że zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z [...] października 2017 r. orzekającą o odpowiedzialności podatkowej [...] jako osoby trzeciej za powstałą w trakcie pełnienia funkcji prezesa zarządu [...] Sp. z o.o. zaległość podatkową z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę od tejże zaległości obliczone na dzień wydania decyzji w kwocie [...]zł. O wydaniu decyzji wnioskodawca dowiedział się z treści upomnienia otrzymanego od Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. w dniu [...] maja 2018 r. W przedmiotowym upomnieniu wskazano jako rodzaj należności PODATEK CIT (ZOBPT2) za okres 2012 w kwocie należności głównej [...] zł i odsetki na dzień wystawienia upomnienia w kwocie [...]zł. Do chwili odebrania tego upomnienia skarżący był przekonany, że decyzja organu drugiej instancji odnośnie jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2012 nie została wydana, ani doręczona. Pełnomocnik podatnika wyjaśnił, że wobec podatnika toczyły się równolegle dwa postępowania przed Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w [...] - jedno odnośnie odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. w sprawie odpowiedzialności za zobowiązania ww. spółki w podatku od towarów i usług, drugie w sprawie jego odpowiedzialności za podatek od osób prawnych ww. spółki. Decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...], utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. w przedmiocie odpowiedzialności [...] z tytułu podatku od towarów i usług została doręczona pełnomocnikowi przez system ePUAP w dniu [...] lutego 2018 r. Po odebraniu korespondencji przez system ePUAP w skrzynce odbiorczej widniała tylko jedna decyzja - w sprawie odpowiedzialności z tytułu podatku od towarów i usług. Nie stwierdzono doręczenia decyzji odpowiedzialności z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych. Pełnomocnik zaskarżył doręczoną [...] lutego 2018 r. decyzję w sprawie podatku od towarów i usług, wobec czego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu toczy się postępowanie pod sygnaturą I SA/Po 318/18 w przedmiocie rozpoznania tej skargi. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, podpisanym w dniu [...] marca 2018 r. skarżący wskazał, że oczekuje na wydanie decyzji o jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki w podatku dochodowym od osób prawnych. Doręczenie tylko jednej decyzji nie zostało uznane za sytuację niezwykłą. Zdarza się bowiem, że decyzje dotyczące tego samego podatnika, ale odnoszące się innych podatków, wydawane są przez organy w różnych terminach. Wobec odebrania jedynie decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług, strona była przekonana, że decyzja z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych zostanie doręczona w terminie późniejszym. Po otrzymaniu upomnienia oraz dokonaniu weryfikacji zapisów w systemie ePUAP pełnomocnik skarżącego ustalił, że w dniu [...] lutego 2018 r. przez system ePUAP doręczona została również decyzja o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2012. Ani strona, ani jej pełnomocnik nie mieli wiedzy o fakcie doręczenia drugiej decyzji. Wśród przesyłek doręczonych przez ePUAP w dniu [...] lutego 2018 r. nie pojawiło się zawiadomienie o wydaniu decyzji z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych 2012. Po wpisaniu kodu dostępu profilu zaufanego, przesyłka mogła pojawić się w systemie ePUAP z opóźnieniem, chociaż jej termin odbioru został określony na dzień [...] lutego 2018 r. Według pełnomocnika opóźnienie w doręczeniu przesyłki w systemie ePUAP skutkowało tym, że decyzja z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. nie została odczytana oraz nie została odnotowana jako doręczona w dniu [...] lutego 2018 r. poprzez system ePUAP. Funkcjonalność systemu ePUAP nie pozwala na zweryfikowanie takiego błędu. Korespondencja dostarczona z opóźnieniem nie pojawia się na początku listy przesyłek w skrzynce odbiorczej, lecz wśród pozostałych przesyłek dostarczonych w dniu potwierdzenia tożsamości odbiorcy profilem zaufanym. Doręczenie decyzji z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych nie zostało bynajmniej przeoczone. Wszystkie doręczone tego dnia dokumenty, zgodnie z procedurą obowiązującą w kancelarii pełnomocnika wnioskodawcy, zostały wydrukowane i opatrzone datą odbioru w systemie ePUAP. Następnie dokonano porównania wydruków z widniejącymi w systemie informacjami o doręczeniu. Nie stwierdzono doręczenia decyzji z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych. Uznano, że decyzja ta zostanie wydana w terminie późniejszym. W ocenie wnioskodawcy błędy w działaniu systemu informatycznego nie powinny obciążać strony. Opisana wyżej sytuacja z całą pewnością nie mogłaby się zdarzyć, gdyby decyzje doręczane były pocztą tradycyjną. Opisany wyżej błąd systemu ePUAP spowodował, że do chwili otrzymania upomnienia w dniu [...] maja 2018 r., strona jak i jej pełnomocnik byli przekonani, że decyzja z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych zostanie doręczona po zakończeniu postępowania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...]. Zdaniem pełnomocnika opisany wyżej błąd systemu ePUAP spowodować może nieodwracalne skutki dla strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Wnosząc o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu (art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Z treści powołanych przepisów wynika, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym termin do dokonania przez stronę czynności, któremu uchybiła należy przywrócić, jeżeli łącznie zostaną spełnione następujące warunki: 1. strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; 2. wniosek ten zostanie złożony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; 3. jednocześnie strona dokona czynności, dla której określony był termin; 4. we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W pierwszej kolejności Sąd uznał, że pełnomocnik skarżącego złożył rozpatrywany wniosek o przywrócenie terminu z zachowaniem terminu do jego wniesienia, wynikającego z art. 87 § 1 P.p.s.a. Jako datę ustania przyczyny uchybienia terminu, pełnomocnik skarżącego wskazał dzień [...] maja 2018 r., kiedy to skarżący otrzymał upomnienie z dnia [...] kwietnia 2018 r., z którego dowiedział się o wydanej decyzji. Wprawdzie na tę okoliczność pełnomocnik nie przedłożył zwrotnego potwierdzenia odbioru doręczenia upomnienia, to jednak Sąd uznaje tę datę jako ustania przyczyny uchybienia terminu. Zatem siedmiodniowy termin upływał w dniu [...] maja 2018 r. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu wraz ze skargą został nadany w placówce pocztowej w dniu [...] maja 2018 r. Należy zatem przyjąć, że termin na złożenie skargi z wnioskiem o przywrócenie terminu został dochowany. Spełniony została również kolejna przesłanka formalna, tj. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, pełnomocnik skarżącego dokonał równocześnie czynności, dla której określony był termin i złożył skargę na przedmiotową decyzję. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku wskazać należy, że w myśl art. 86 P.p.s.a. Sąd może przywrócić termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, jeśli strona nie dokonała w terminie czynności bez swojej winy. Kryterium braku winy jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminowi można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Brak winy w dokonaniu czynności procesowej ma miejsce wtedy, gdy istnieje przeszkoda, uniemożliwiająca zachowanie terminu i gdy strona nie może usunąć tej przeszkody przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku. Kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się zatem z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw, w tym przy dokonywaniu czynności procesowych. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, przy przyjęciu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się, m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Na okoliczność zaistnienia nagłej choroby, uniemożliwiającej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności, powinno być przedstawione stosowne zaświadczenie lekarskie (por. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FZ 248/14 – publ. LEX nr 1499799). Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, pojęcie winy strony w uchybieniu terminowi w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, które strona upoważniła do dokonania określonej czynności. W przypadku występowania w procesie za pośrednictwem pełnomocnika, ryzyko negatywnych skutków zachowań pełnomocnika ponosi mocodawca (por. postanowienia NSA z dnia: 29 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 525/11, 26 listopada 2007 r. sygn. akt I FZ 509/07, 18 października 2007 r. sygn. akt I FZ 421/07, 14 grudnia 2017 sygn. akt I FZ 332/17 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie żadna z wyżej wymienionych okoliczności nie wystąpiła. Nie uprawdopodobniono też okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. W ocenie Sądu pełnomocnik skarżącego nie dochował należytej staranności w dbałości o interesy swojego mocodawcy. Wskazać bowiem należy, że przedstawiana przez autora wniosku argumentacja koncentruje się tylko na przypuszczeniach, iż z uwagi na błąd systemu ePUAP, zaskarżonej decyzji w formie elektronicznej nie można uznać za skutecznie doręczoną. Podkreślić należy, że profesjonalny pełnomocnik występując w postępowaniu podatkowym organizuje odbiór korespondencji na własną odpowiedzialność, a jego zaniedbania w tym zakresie w żadnej mierze nie obciążają organu. Wyjaśnić należy, że organy podatkowe z dniem 1 stycznia 2016 r. obowiązane są doręczać pisma pełnomocnikom profesjonalnym (adwokatom, radcom prawnym i doradcom podatkowym) oraz organom administracji publicznej za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo w siedzibie organu podatkowego. Na mocy art. 1 pkt 100 ustawy z dnia 10 września 2015 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1649) przepis art. 144 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm. – dalej: "O.p."), otrzymał nowe brzmienie. Stosownie do art. 144 § 5 O.p., doręczanie pism pełnomocnikowi będącemu adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym oraz organom administracji publicznej następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo w siedzibie organu podatkowego. Podobny obowiązek dotyczy doręczania pism stronie, która złożyła podanie przez ePUAP, wyraziła zgodę lub sama złożyła wniosek o doręczanie pism drogą elektroniczną (art. 144a § 1 O.p). Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, w której wystąpią "problemy techniczne" uniemożliwiające organowi podatkowemu doręczenie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Wówczas może to nastąpić w sposób tradycyjny, pocztą lub przez uprawnione osoby i organy (art. 144 § 3 O.p). Pojęcie "problemy techniczne" to zidentyfikowane awarie systemu teleinformatycznego, a nie problemy techniczne leżące po stronie użytkownika systemu. Oznacza to, że organy podatkowe w zasadzie tylko w przypadku zdiagnozowanych awarii systemu ePUAP mają prawo do doręczeń pism wymienionym wyżej podmiotom w formie papierowej. Problemy techniczne uniemożliwiające organowi podatkowemu doręczenie pisma mogą dotyczyć zarówno organu podatkowego, jak i adresata. W przypadku gdy problemy techniczne dotyczą adresata, podmiot ten powinien poinformować organ podatkowy o ich wystąpieniu (por. Komentarz aktualizowany do art. 144 O.p. Autor: Piotr Pietrasz System Informacji Pranej LEX, stan prawny: 1 stycznia 2018 r.) Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanego wniosku należy zauważyć, iż pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił aby w dniu [...] lutego 2018 r. miał miejsce problem techniczny systemu ePUAP, który zgłosił do organu. Według pełnomocnika wśród przesyłek doręczonych przez ePUAP w dniu [...] lutego 2018 r. nie pojawiło się zawiadomienie o wydaniu decyzji z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych 2012. Po wpisaniu kodu dostępu profilu zaufanego, przesyłka mogła pojawić się w systemie ePUAP z opóźnieniem, chociaż jej termin odbioru został określony na dzień [...] lutego 2018 r. Opóźnienie w doręczeniu przesyłki w systemie ePUAP skutkowało tym, że decyzja z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. nie została odczytana oraz nie została odnotowana jako doręczona w dniu [...] lutego 2018 r. poprzez system ePUAP. W ocenie Sądu o braku winy po stronie pełnomocnika, reprezentującego skarżącego w niniejszej sprawie nie świadczy okoliczność, że tego dnia odbieranych było jednocześnie szereg pism i zaskarżana decyzja nie wyświetliła się w systemie ePUAP. Wszystkie informacje na temat doręczenia zaskarżonej decyzji znajdują się na wygenerowanym automatycznie Urzędowym Poświadczeniu Doręczenia UPD, na podstawie którego dokładnie można ustalić datę odbioru dokumentu. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy Urzędowego Poświadczenia Doręczenia UPD (k. 175 akt adm.) wygenerowanego z systemu organu podatkowego do dokumentu, którego dotyczy poświadczenie: [...] do identyfikatora sprawy: [...] (takim numerem opatrzona jest zaskarżona decyzja), jako adresat ww. dokumentu w polu: Nazwa adresata dokumentu widnieje: "[...]", a w polu: Identyfikator adresata wpisano: "[...]". Powyższe poświadczenie wskazuje, iż w dniu [...] lutego 2018 r. o godzinie 12.06 utworzone zostało pierwsze poświadczenie. Jako termin doręczenia ww. decyzji, wygenerowana została przez system data [...] lutego 2018 r. Ponadto elektroniczna platforma usług administracji publicznej ePUAP wygenerowała w dniu [...] lutego 2018 r. pierwsze zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w formie dokumentu elektronicznego, w związku z czym użytkownik systemu był powiadomiony, iż poprzez system ePUAP została mu przesłana korespondencja i należy ją odebrać. Zdaniem Sądu powyższe fakty bezspornie świadczą o doręczeniu w dniu [...] lutego 2018 r. zaskarżonej decyzji. Natomiast argumentacja zawarta we wniosku świadczy o winie pełnomocnika. Dopuścił się on bowiem niedbalstwa przy przyjęciu obiektywnego miernika staranności, jakiej można było wymagać od osoby należycie dbającej o interesy strony, którą reprezentuje w postępowaniu. Sposób działania pełnomocnika i podejmowane przez niego czynności niewątpliwie świadczą o jego zawinieniu w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Natomiast załączone do wniosku kopie wydruków z poczty elektronicznej potwierdzają odebranie w dniu [...] lutego 2018 r. przez pełnomocnika kilku dokumentacji elektronicznych w formacie xml przesłanej z Izby Administracji Skarbowej. Podkreślenia wymaga, że na pełnomocniku profesjonalnym, a do takich należy zaliczyć także doradcę podatkowego, ciąży obowiązek takiego zorganizowania miejsca pracy w ramach prowadzonej kancelarii lub działalności prowadzonej w innej formie organizacyjnej, aby w sposób maksymalny, zabezpieczyć interesy swoich mocodawców. Wszelkie uchybienia w zakresie prawidłowej organizacji pracy (w tym także w zakresie odbierania kierowanej do niego korespondencji), świadczą o wadliwym funkcjonowaniu organizacji miejsca pracy, a tym samym, przekładają się wprost na kwestię zawinienia pełnomocnika, który za taką organizację odpowiada. Fakt wykonywania przez pełnomocnika zawodu doradcy podatkowego, tym bardziej zobowiązuje go do staranności i dbałości w odniesieniu do świadczonych przez niego usług prawniczych. Sąd stwierdza, że w przedmiotowej sprawie pełnomocnik strony bezskutecznie wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu. Wniosek ten został wprawdzie złożony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, co pozwoliło na jego merytoryczną ocenę, a jednocześnie dokonano czynności, dla której określony był termin, jednak we wniosku nie uprawdopodobniono okoliczności, wskazujących na obiektywny brak winy w jego uchybieniu. Powyższe warunki nie zostały więc spełnione łącznie i prawidłowo. W świetle bowiem wymagań zawartych w art. 87 § 2 P.p.s.a. wskazana argumentacja nie obejmuje okoliczności wyłączające winę pełnomocnika skarżącego w niedochowaniu terminu. Tego rodzaju zaniedbanie jest kwestią organizacyjną pełnomocnika skarżącego i nie może zwalniać go z obowiązku należytej dbałości o interes mocodawcy w relacjach zewnętrznych z innymi podmiotami a zwłaszcza z organami państwa i sądami. W związku z powyższym nie uwzględniono argumentacji skarżącego, zawartej we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi i uznano, że doszło do skutecznego doręczenia przedmiotowej decyzji. Pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił wystąpienia przesłanek pozwalających przyjąć brak winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.