I SA/Po 505/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 07 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku DB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi DB na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podjęcia zawieszonego postępowania postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca DB, reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że podatki były zapłacone zgodnie z nakazami płatniczymi z Urzędu Miasta włącznie do [...]. Skarżąca podniosła, że błędne naliczenie ponownych podatków za te same lata i te same posiadłości jest karygodne. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Skarżąca posiada [...] budynki mieszkalne, o pow. [...] i wartości [...], o pow. [...] m2 i wartości [...], powierzchnia działki zabudowanej w.w budynkami wynosi [...] m2. Skarżąca podała, że posiada samochód osobowy marki C o wartości [...], nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności. Wnioskodawczyni z tytułu renty chorobowej uzyskuje dochód netto w wysokości [...], małżonek skarżącej z tytułu emerytury w wysokości [...] netto. Skarżąca podała, że ponoszą zobowiązania i stałe wydatki z tytułu podatków, opłat, zakupu leków, żywności, opłacają abonamenty, opłaty za światło, wodę, kanalizację, opał, gaz, wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości, paliwo, ubezpieczenia budynków, ubezpieczenia osobiste, ubezpieczenie samochodu, telefony, telewizję, ponoszą opłaty za prywatne wizyty lekarskie i na miesięczne utrzymanie przeznaczają [...] dochodów. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i jej męża, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącej i do jej męża, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i jej męża z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. energia elektryczna, gaz, ogrzewanie, abonament RTV, telefon, Internet, koszty wyżywienia, środki czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw, paliwo, ubezpieczenia, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej wysokości, na jaki okres, jaki jest harmonogram spłat rat, wysokość rat, inne koszty), 4. podanie czy skarżąca i jej mąż posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, jeżeli tak należy podać w jakich spółkach, ile udziałów posiadają, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, jakie z tego tytułu uzyskują dochody, jeżeli nie uzyskują to dlaczego, 5. podanie czy skarżąca i jej mąż poza dochodami podanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskują inne dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, najmu jednego z budynków mieszkalnych – wyjaśnienie czy najmują jeden z należących do nich budynków mieszkalnych, jeżeli tak to jakie z tego tytułu uzyskują dochody, jeżeli nie najmują to dlaczego, dzierżawy, upraw, prowadzenia działalności gospodarczej, prowadzenia gospodarstwa rolnego, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 6. podanie czy skarżąca lub jej mąż nadal prowadzą działalność gospodarczą, jeżeli nie prowadzą to należy przedłożyć odpisy dokumentów, z których będzie wynikało od kiedy, jeżeli prowadzą należy podać w jakiej wysokości w okresie [...] uzyskali przychody, w jakiej wysokości ponieśli koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć książkę przychodów i rozchodów za ostatnie [...], deklaracje VAT-7 za ostatnie [...], ewidencje środków trwałych, wyciągi z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...], należy podać ilu zatrudniają pracowników. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...], tymczasem skarżąca do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie odpowiedziała na w.w wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom samotnym, bez majątku, o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnioskującej o prawo pomocy, tj. jej koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. II FZ 67/11, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. Zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji strony wnioskującej, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od skarżącej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie starszego referendarza sądowego skarżąca w przedmiotowej sprawie nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis sądowy od skargi). Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, ze prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, skarżąca posiada [...] budynki mieszkalne, o pow. [...] m2 o wartości [...], drugi o pow. [...] m2 o wartości [...], budynki znajdują się na działce o pow. [...] m2, wnioskodawczyni posiada także samochód osobowy marki C o wartości [...]. Skarżąca otrzymuje zasiłek chorobowy w wysokości [...], małżonek z tytułu emerytury w wysokości [...] netto. Skarżąca podała, że dochody w całości przeznaczają na swoje utrzymanie. Mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśniła nawet czy zeznania roczne podatkowe ona i jej mąż sporządzili i złożyli w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych, lokat bankowych, nie wyjaśniła nawet czy ona i jej mąż rachunki bankowe posiadają, nie podała w jakiej wysokości ponoszą opłaty za energię elektryczną, gaz, telewizję, telefony, Internet, w jakiej wysokości ponoszą koszty ogrzewania, wyżywienia, zakupu środków czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw, jaką kwotę przeznaczają na zakup paliwa do samochodu, w jakiej wysokości ponoszą koszty ubezpieczenia, czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to skarżąca miała podać na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, w jakiej wysokości, na jaki okres i jaki jest harmonogram spłat rat. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła czy ona i jej mąż posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcję członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, czy uzyskują z tego tytułu dochody. Skarżąca nie wyjaśniła również czy ona i jej mąż poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskują inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, nie wyjaśniła również czy ona i jej mąż prowadzą działalność gospodarczą, jeżeli prowadzą wnioskodawczyni została zobowiązania do przedłożenia odpisów dokumentów dotyczących rozliczenia podatkowego w podatku dochodowym, podatku VAT, do przedłożenia ewidencji środków trwałych, wyciągów z firmowych rachunków bankowych, miała również podać czy zatrudniają pracowników, jeżeli tak to ilu. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy. Skarżąca, jak już wyżej wskazano, nie udzieliła jakiejkolwiek odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie wyjaśniła zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.