I SA/Po 547/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku BK o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi BK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn z tytułu darowizny postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca BK pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie stać jej na poniesienie kosztów wpisu od skargi, równocześnie wnosi o przyznanie radcy prawnego z urzędu ze względu na niemożność poniesienia kosztów pełnomocnika z wyboru. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z partnerem i z [...] małoletnimi córkami. Wnioskodawczyni podała, że posiada ogródek działkowy w dzierżawie, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności. Wnioskodawczyni podała, że partner nie posiada stałych źródeł dochodów, nie posiada ruchomości ani nieruchomości, oszczędności, kosztowności, lokat itp. Skarżąca podała, że z tytułu umowy o pracę na [...] etatu otrzymuje [...], z tytułu świadczenia wychowawczego na córki [...], alimenty na starszą córkę w wysokości [[...], partner z tytułu dorywczych prac zleconych uzyskuje [...]. Wnioskodawczyni podała, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 2.złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie czy skarżąca posiada mieszkanie, które kupiła w dniu [...], jeżeli tak należy podać szacunkową wartość tego mieszkania, jeżeli nie posiada to kiedy sprzedała lub darowała to mieszkanie i komu, 5. wyjaśnienie czy skarżąca z kwoty [...], którą otrzymała od matki, ma jeszcze jakieś środki pieniężne, czy nie, 6. podanie czy partner skarżącej jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli tak to od kiedy, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego, 7. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, 8. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują poza dochodami wykazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy inne dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, prowadzenia działalności gospodarczej inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 9. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jaka jest powierzchnia tego domu, 10. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, gaz, prąd, telefon, Internet, telewizja, koszty wyżywienia, koszty leczenia i zakupu lekarstw, środki czystości, odzież, obuwie, koszty nauki, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, na jaki okres, w jakiej wysokości, jaki jest harmonogram spłat rat, inne koszty). Pismo doręczono skarżącej w dniu [...], tymczasem skarżąca do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie odpowiedziała na w.w wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom samotnym, bez majątku, o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnioskującej o prawo pomocy, tj. jej koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. II FZ 67/11, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich domowników. Zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji strony wnioskującej, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od skarżącej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie starszego referendarza sądowego skarżąca w przedmiotowej sprawie nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z partnerem i z [...] małoletnimi córkami. Wnioskodawczyni posiada ogródek działkowy w dzierżawie, nie posiada innych składników majątku, również partner nie posiada majątku. Skarżąca otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę na [...] etatu w wysokości [...], świadczenie wychowawcze na córki w wysokości [...], alimenty na starszą córkę w wysokości [...], partner z prac dorywczych otrzymuje [...]. Zobowiązania i stałe wydatki skarżąca określiła na kwotę [...] ([...]). Mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez nią i jej partnera, nie wyjaśniła nawet czy zeznania roczne podatkowe ona i jej partner sporządzili i złożyli w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych, lokat bankowych, nie wyjaśniła nawet czy ona i jej partner rachunki bankowe posiadają, nie podała czy ona i jej partner posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła czy posiada mieszkanie, które kupiła w dniu [...], jeżeli posiada miała podać szacunkową wartość mieszkania, jeżeli nie posiada miała wyjaśnić czy sprzedała lub darowała to mieszkanie, jeżeli tak to komu i kiedy. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie wyjaśniła, czy z kwoty [...], którą otrzymała od matki, posiada jeszcze jakieś środki pieniężne, czy nie. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła czy jej partner jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego. Skarżąca mimo wezwania nie podała czy ona i jej partner posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, nie wyjaśniła, czy uzyskują poza dochodami wskazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, nie wyjaśniła również do kogo należy dom, w którym mieszka, jaka jest powierzchnia tego domu. Skarżąca mimo wezwania nie podała wszystkich kosztów miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała natomiast, że alimenty na syna partnera wynoszą [...], opłata za [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła kiedy umowa o kredyt na zakup laptopa została zaciągnięta, w jakiej wysokości, na ile rat, nie wyjaśniła również, czy mają inne kredyty, ponadto nie podała w jakiej wysokości ponoszą inne koszty miesięcznego utrzymania, t.j. np: czynsz, koszty wyżywienia, koszty leczenia i zakupu lekarstw, środki czystości, odzież, obuwie, czy koszty nauki. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy. Skarżąca, jak już wyżej wskazano, nie udzieliła jakiejkolwiek odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie wyjaśniła zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.