I SA/Po 558/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 06 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 20 lipca 2017 r., I SA/Po 558/17 – oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X. sp. z o.o. w L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżąca pismem z dnia 23 marca 2017 r. wniosła do tutejszego Sądu skargę na wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 09 maja 2017 r. wzywające do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł skarżąca przedłożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 05 czerwca 2017 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia tego wniosku wynika, że skarżąca przechodzi przejściowe trudności finansowe uniemożliwiające uiszczenie wpisu. Wnioskodawczyni nie posiada wystarczających środków na rachunku bankowym. Ponadto w 2016 r. poniesiono stratę. Z oświadczenia skarżącej wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok [...] zł, strata za ostatni rok obrotowy według bilansu (-) [...] zł, stan konta na rachunku bankowym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...] zł. Wartość zobowiązań spółki wedle bilansu sporządzonego za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Do wniosku dołączono rachunek zysków strat za okres od 01 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r., bilans na dzień 31 grudnia 2016 r., oraz informację o stanie konta na dzień 06 czerwca 2017 r. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2017 r. skarżąca oświadczyła, że w okresie od 01 stycznia 2017 r. do 31 maja 2017 r. uzyskała przychody w wysokości [...] zł ponosząc koszty w kwocie [...]zł. Wnioskodawczyni nie prowadzi kasy gotówkowej. Przedłożono kserokopię sprawozdania finansowego za 2015 r., wyjaśniając, że brak jest zatwierdzonego sprawozdania finansowego za 2016 r. Spółka oświadczyła, że posiada rachunek bankowy, który podlega zajęciu egzekucyjnemu, jak również nie zatrudnia pracowników. Niezbędne koszty obsługi administracyjno-księgowej są rozliczane w ramach wzajemnych należności z okresów wcześniejszych. Udziałowcami skarżącej są inne spółki prowadzące odrębny system księgowości. Z uwagi na brak możliwości finansowych udziałowcy wnioskodawczyni nie są w stanie dokonać dopłat. Zastrzeżono przy tym, że spółka nie posiada dokumentów świadczących o niemożliwości uzyskania dopłat i z uwagi na krótki czas na uzupełnienie dokumentacji nie była w stanie uzyskać stosownych uchwał. Przedłożono również: kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od listopada 2016 r. do kwietnia 2016 r., zeznań rocznych na podatek dochodowy od osób prawnych za 2014 i 2015 r., sprawozdania finansowe za 2015 i 2016 r., informację o stanie rachunku bankowego na dzień 23 czerwca 2017 r. oraz informację o blokadzie tego rachunku. Postanowieniem referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 20 lipca 2017 r., I SA/Po 558/17 oddalono wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy przytoczył informację wynikające z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wskazując m.in., że spółka nie posiada majątku i środków finansowych przy stracie za ubiegły rok w kwocie [...]zł. Spółka zadeklarowała przy tym podstawę opodatkowania w podatku od towarów i usług jedynie w deklaracji za styczeń 2017 r. w wysokości [...] zł. W złożonych deklaracjach wykazano nabycie towarów i usług za kwotę [...]zł netto. Z zeznań rocznych wynika, że w 2015 r., strata spółki wyniosła [...] zł zaś w 2016 r. [...] zł. Ze sprawozdania finansowego za 2015 r. wynika, że wartość aktywów trwałych skarżącej wynosi [...] zł. Wartość aktywów obrotowych wynosi [...] zł. Z bilansu na dzień 31 grudnia 2016 r. wynika, że wartość aktywów trwałych skarżącej wynosi [...] zł zaś wartość aktywów obrotowych wynosi [...] zł. Wnioskodawczyni poza lakonicznym i gołosłownym, nie popartym żadnymi dokumentami stwierdzeniem, że z uwagi na brak możliwości finansowych udziałowcy nie są w stanie dokonać stosownych dopłat i że prowadzą odrębny system księgowości, nie wyjaśniła jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa jej udziałowców. Nie przedstawiła również żadnych dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowców dopłat czy pożyczek. Nie podała nawet czy zwróciła się do udziałowców o pomoc w poniesieniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie, wskazała jedynie, że z uwagi na krótki czas do uzupełnienia dokumentacji, nie była w stanie uzyskać stosownych uchwał. Wskazano również, że mimo wezwania skarżąca nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej udziałowców, nie przedłożono również na tę okoliczność żadnych dokumentów. Powyższe uniemożliwia dokonanie pełnej i rzetelnej oceny, czy skarżąca przy pomocy żądania dopłat, wsparcia finansowego ze strony udziałowców (np. udzielonej przez wspólników pożyczki) jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie czy to całości, czy w części. Skarżąca, mimo wezwania, nie podała w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania siedziby, koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej. Wskazała jedynie, że niezbędne koszty obsługi administracyjno-księgowej są rozliczane w ramach wzajemnych należności z okresów wcześniejszych. Pismem z dnia 31 lipca 2017 r. skarżąca wniosła sprzeciw od omówionego powyżej orzeczenia referendarza sądowego wnosząc o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że termin na wykonanie wezwania z dnia 13 czerwca 2017 r. wynosił 7 dni, a w tym czasie niemożliwe było uzyskanie na piśmie od wszystkich wspólników potwierdzenia braku możliwości wniesienia dopłat. Powyższe w ocenie skarżącej nie powinno jednak stanowić przesłanki dla nieuwzględniania oświadczenia jej prezesa w zakresie braku możliwości wniesienia dopłat przez udziałowców. Zaznaczono również, że spółka wskazała, iż niezbędne koszty obsługi administracyjno-księgowej, w tym obsługi prawnej są rozliczane w ramach wcześniejszych należności z okresów wcześniejszych. O sytuacji skarżącej w jej ocenie przesądza niewspółmierność kosztów w relacji do uzyskanego przychodu oraz strata za 2016 r. Stan środków na rachunku bankowym oraz blokada tego rachunku skutkuje brakiem możliwości uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Ewentualna zaś sprzedaż majątku spółki – będącego zasadniczym źródłem jej dochodu – doprowadziłaby do niewypłacalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Redakcja przytoczonego przepisu wskazuje jednoznacznie, że ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże" [tak: postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., I FZ 226/14 orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., II OZ 504/11). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie należy raz jeszcze podkreślić, że to stronę skarżącą obciąża obowiązek wykazania w niebudzący wątpliwości sposób przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. W tym kontekście podkreślić należy, że w orzecznictwie wskazuje się, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę [tak: postanowienie NSA z dnia 15 stycznia 2014 r., II FZ 1526/13]. W tym kontekście referendarz sądowy trafnie wskazał, że skarżąca poza nie popartym żadnymi dokumentami stwierdzeniem co do braku możliwości finansowych jej udziałowców dokonania dopłat nie wyjaśniła jaka jest ich rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa. Nie przedłożono również żadnych dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowców dopłat czy pożyczek. Gołosłowne oświadczenie skarżącej co do braku możliwości finansowych jej udziałowców dokonania dopłat nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki przyznania prawa pomocy. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że skarżąca mimo złożonego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego do dnia wydania niniejszego orzeczenia nie przedłożyła jakichkolwiek dowodów świadczących o braku możliwości pozyskania dopłat bądź też innej formy dofinansowania od swoich wspólników. Odnosząc się do argumentacji sprzeciwu w pozostałym zakresie należy wskazać, że wbrew twierdzeniom skarżącej niewspółmierność kosztów w relacji do uzyskanego przychodu oraz strata za 2016 r. nie przesądza o zasadności przyznania prawa pomocy. Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych [tak: postanowienie NSA z dnia 05 września 2013 r., II OZ 707/13]. Również sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych nie jest wystarczający dla uznania, iż spółka spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., II FZ 1543/13]. Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała w wystarczający sposób wystąpienia po jej stronie przesłanek warunkujących zgodne z jej żądaniem rozstrzygnięcie wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem ponad wszelką wątpliwość, że nie jest w stanie uzyskać pomocy finansowej celem sfinansowania kosztów niniejszego postępowania od swoich udziałowców. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.