I SA/Po 590/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku SW o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie adwokata, ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów zgłoszonych w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Skarżący SW złożył w dniu [...] sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z wniosku wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Wnioskodawca oświadczył, że posiada nieruchomość rolną w R o pow. [...], nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W pozostałych rubrykach oświadczenia o stanie majątkowym podał cyt. "nie dotyczy". Skarżący wskazał, że uzyskuje dochody z tytułu renty w wysokości [...] zł. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego matkę, 2. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego i do jego matki, 3. podanie czy skarżący lub jego matka posiadają pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i jego matki z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), 5. podanie czy matka skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, 6. podanie czy skarżący i jego matka uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, prac dorywczych, sezonowych, najmu, dzierżawy, dopłat do nieruchomości rolnej, inne), jeżeli tak to kiedy takie dochody uzyskali i w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 7. podanie czy przeciwko skarżącemu są prowadzone postępowania egzekucyjne (odpis dokumentów np. zawiadomienia o zajęciu renty, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, tytuły wykonawcze), należy również podać w jakiej wysokości w wyniku dokonanych zajęć i wpłat własnych skarżącego została wyegzekwowana kwota w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, 8. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje to mieszkanie należy podać również koszty najmu, 9. podanie czy matka skarżącego posiada jakieś nieruchomości, jeżeli tak należy wymienić jakie i jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe (wartość nominalna) i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...]. Skarżący w odpowiedzi przedłożył ponownie sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym rozszerzył zakres swojego żądania i podał, że wnosi również o ustanowienie doradcy podatkowego. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Oświadczył, że nie posiada domu, posiada natomiast nieruchomość rolną w R o pow. [...] ha i nieruchomość w G o pow. [...]. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący w oświadczeniu o stanie majątkowym w rubryce dotyczącej mieszkania podał cyt. "nie dotyczy". Skarżący wskazał, że z tytułu renty uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...]. Do wniosku załączył: zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] skierowane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w którym wezwano organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia zobowiązań pieniężnych, tytuł wykonawczy wystawiony przez Wójta Gminy w dniu [...], upomnienie Urzędu Gminy Nr [...] z dnia [...], kserokopię decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...], pisma Prokuratora Prokuratury Okręgowej z dnia [...], kserokopię wniesionej do tut. Sądu skargi oraz potwierdzenia wypłaty świadczenia z ZUS za [...] w kwocie [...] zł. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie adwokata i ustanowienie doradcy podatkowego, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy. Ze złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumentów wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Wnioskodawca ma [...] lat, jego mama prawie [...]. Skarżący posiada nieruchomość rolną w R o pow. [...] ha i nieruchomość w Grzybowie o pow. [...]. Wnioskodawca nie posiada domu, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Nie wiadomo natomiast czy posiada jakieś mieszkanie. Skarżący mimo wezwanie nie udzielił informacji do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka, nie wyjaśnił również czy najmuje to mieszkanie, a jeżeli tak to jakie z tego tytułu ponosi koszty. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał również jaka jest sytuacja majątkowa jego mamy. Nie podał bowiem czy posiada ona jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący we wniosku podał, że otrzymuje rentę. Mimo wezwania nie podał czy jego mama uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Nie podał również czy on lub jego mama uzyskują jakieś dodatkowe dochody lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Nie wyjaśnił również w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania. W tym miejscu zauważyć należy, że dopiero zestawienie i analiza uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Ponadto skarżący mimo wezwania nie złożył również zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił nawet czy takie zeznania on lub jego matka składali. Nie przedłożył także wyciągów z kont bankowych, również i w tej kwestii nie udzielił informacji czy konta bankowe posiadają. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja dochodowa wnioskującego została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez skarżącego informacji i dokumentów, o które został wezwany, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał przesłanki do przyznania jemu prawa pomocy w przedmiotowej sprawie. Skarżący nie udzielił bowiem odpowiedzi na wezwanie z dnia [...]. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił wyjaśnień, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.