I SA/Po 603/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Michał Ilski po rozpoznaniu w dniu 03 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X. X. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług do zwrotu na rachunek bankowy za maj 2014 r.; postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy we wskazanym powyżej zakresie. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika pismem z 20 czerwca 2018 r. wniósł skargę na decyzję wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia. Do skargi dołączono sporządzony na urzędowym formularzu 20 czerwca 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący podał, że obiektywne okoliczności uniemożliwiają mu poniesienie opłat sądowych w jakiejkolwiek wysokości. Wnioskodawca pozostaje zatrudniony na umowie o pracę osiągając wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto. Na jego utrzymaniu pozostaje dwójka dzieci. Syn studiuje na Akademii [...] we W., zaś córka uczy się w ostatniej klasie gimnazjum. Wydatki wnioskodawcy oraz jego małżonki wynoszą w skali miesiąca ok. [...] zł. Wydatki te pochłaniają całość dochodów skarżącego oraz jego małżonki. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych prawa majątkowych, jak i wierzytelności. Do skarżącego należy samochód osobowy marki [...] z 2003 r. o wartość około [...] zł oraz motocykl tej samej marki z 2006 r. o wartości około [...] zł. Żona skarżącego posiada lokal mieszkalny o wartości około [...] zł oraz nieruchomość o wartości około [...] zł. Pomiędzy małżonkami obowiązuje rozdzielność majątkowa. Małżonka skarżącego uzyskuje następujące dochody: [...] zł z tytułu działalności gospodarczej, [...] zł z tytułu najmu oraz [...] zł z tytułu dotacji. Łączny dochód skarżącego oraz jego małżonki wynosi [...] zł. Zobowiązania oraz stałe wydatki przedstawiają się następująco: wynajęcie pokoju dla syna [...] zł, ogrzewanie mieszkania [...] zł, wyżywienie syna [...] zł, materiały do prac malarskich syna [...] zł, koszty dojazdu do domu [...] zł (rocznie), prąd [...] zł, gaz [...] zł, woda [...] zł, dojazd do pracy [...] zł, środki czystości [...] zł, odzież [...] zł, telefon [...] zł, wyżywienie dla trzech osób [...] zł, koszty utrzymania domu [...] zł, wydatki szkolne [...] zł, inne wydatki [...] zł. Koszty operacji i leków wynoszą [...] zł. Do wniosku dołączono zestawienie przychodów i rozchodów wnioskodawcy oraz jego małżonki, ksero legitymacji szkolnej córki oraz ksero legitymacji studenckiej syna skarżącego, zaświadczenie o dochodach netto skarżącego, zeznanie PIT-36 małżonki wnioskodawcy za 2017 r., zeznanie PIT-28 małżonki skarżącego za 2017 r. wraz z informacją PIT-28/A za ten sam okres. Zarządzeniem referendarza sądowego z 23 lipca 2018 r. (k. [...]) wezwano pełnomocnika wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wskazanych w tym zarządzeniu dokumentów informacji. W piśmie z 30 lipca 2018 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił m.in., że małżonka skarżącego jest właścicielem domu o pow. [...] m2 wraz z wynajmowanym lokalem handlowym. Do małżonki wnioskodawcy należy również lokal usługowy, w którym prowadzi działalność, mieszkanie o pow. [...] m2 oraz grunty rolne o pow. [...] ha otrzymane w drodze darowizny. Małżonka skarżącego otrzymuje dotacje z tytułu posiadanego gruntu. Przychód małżonki wnioskodawcy w kwocie [...]zł wykazany w zeznaniu PIT-28 pochodził z tytułu wynajmu lokalu handlowego oraz mieszkania. Przedłożono również wyciągi z rachunku bankowego małżonki skarżącego za okres od początku stycznia do końca czerwca 2018 r., zeznanie PIT-36L skarżącego za 2017 r., w którym wykazano dochód w kwocie [...]zł, zeznanie wnioskodawcy PIT-37 za 2017 r., w którym wykazano dochód w kwocie [...]zł, umowę majątkową małżeńską oraz wniosek do ARiMR o przyznanie płatności do gruntu rolnego na 2018 r. Wyjaśniono również m.in., że skarżący nie posiada konta bankowego. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się bezzasadny. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrot "gdy wykaże" świadczy o tym, że ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Strona, która chce skorzystać z omawianego prawa powinna podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym oraz z własnej inicjatywy bądź też na wezwanie referendarza sądowego przedstawić dowody potwierdzające taki stan rzeczy. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych [tak: postanowienie NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 405/13, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z 4 stycznia 2011 r., I OZ 979/10]. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł [tak: postanowienie NSA z 16 stycznia 2015 r., II OZ 1152/14]. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analizując sytuację wnioskodawcy należy wskazać, że w chwili obecnej osiąga on wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto. Z zeznań podatkowych skarżącego za 2017 r. wynika z kolei, że osiągnął on w tym okresie dochód w łącznej kwocie [...]zł. Wnioskodawca jest właścicielem samochodu marki [...] o wartość około [...] zł oraz motocykla tej samej marki o wartości około [...] zł. Pomiędzy skarżącym a jego małżonką istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z 10 czerwca 2014 r., I OZ 412/14]. Na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 682 ze zm.), małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od panującego w małżeństwie ustroju majątkowego oraz ma pierwszeństwo przed dofinansowaniem z budżetu państwa, wiążącym się ze zwolnieniem z kosztów sądowych [por. postanowienie NSA z 23 października 2013 r., I FZ 416/13]. W tym kontekście należy wskazać, że małżonka wnioskodawcy osiąga dochód z działalności gospodarczej w kwocie [...]zł oraz dochód z tytułu najmu w kwocie [...]zł. Małżonka skarżącego jest właścicielem domu o pow. [...] m2 wraz z wynajmowanym lokalem handlowym, lokalu usługowego w którym prowadzi działalność o pow. [...] m2 oraz gruntu rolnego o powierzchni [...] ha. Z tytułu posiadania tego gruntu skarżąca otrzymuje dotację w kwocie [...]zł rocznie. W kontekście stanu majątkowego małżonki wnioskodawcy należy wskazać, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych [tak: postanowienie NSA z 25 listopada 2013 r., I OZ 1132/13]. Analizując wyciągi z rachunku bankowego małżonki wnioskodawcy zauważono również, że w dniach 12 i 25 stycznia, 14 lutego, 04, 22, 25 i 30 maja oraz 15 czerwca 2018 r. odnotowano wpłaty gotówkowe zrealizowanie właśnie przez skarżącego. Wysokość tych wpłat wahała się w graniach od [...] do [...] zł. Godzi się w tym miejscu również dostrzec, że gospodarstwo domowe skarżącego było w stanie wygospodarować kwotę [...]zł na pokrycie kosztów operacji i leków, bez zaciągania na ten cel dodatkowych zobowiązań w postaci kredytów czy pożyczek. Powyższe utwierdza w przekonaniu co do tego, że gospodarstwo domowe skarżącego jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie. Referendarz sądowy dostrzega, że wydatki skarżącego oraz jego małżonki wyczerpują cały ich dochód. Okoliczność ta nie może mieć jednak decydującego znaczenia bowiem z niebudzących wątpliwości ustaleń wynika, że małżonka skarżącego jest w posiadaniu majątku o znacznej wartości, który w razie zbycie może stanowić źródło pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.