I SA/Po 610/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 01 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MD o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi MD na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od września do grudnia 2008 r. oraz od stycznia do lipca 2009r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi postanawia: oddalić wniosek. Skarżący MD pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Skarżący podał, że pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Do wniosku załączył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy z dnia [...], z którego wynika, że jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna od dnia [...] i nie posiada prawa do zasiłku oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...], w którym zaliczono do stopnia niepełnosprawności – [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie odpisów dokumentów i podanie informacji. Skarżący w piśmie z dnia [...] podał, że z uwagi na problemy zdrowotne jego, żony i dzieci (pobyty w szpitalu) i konieczność zebrania wszystkich niezbędnych dokumentów związanych z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, odpowiedzi udzieli do dnia [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie z jakiego tytułu i w jakiej wysokości żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody (np. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, wynagrodzenia za pracę, emerytury, renty, umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej, pełnienia funkcji członka zarządu w spółkach z o.o. lub prokurenta, posiadania udziałów w spółkach z o.o., prac dorywczych, sezonowych, prowadzenia gospodarstwa rolnego, zasiłków dla bezrobotnych, pomocy opieki społecznej – należy przedłożyć odpis decyzji, inne), 2. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego żonę, 3. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych, za ostatnie [...] miesiące należących do skarżącego i do jego żony, 4. podanie czy skarżący uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak to kiedy ostatnio takie dochody uzyskał i w jakiej wysokości (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, inne) lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 5. podanie czy skarżący i jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 6. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jaka jest powierzchnia tego mieszkania, czy mieszkanie to jest własnością małżonki, czy skarżący najmuje to mieszkanie, jeżeli tak to w jakiej wysokości ponosi koszty najmu, 7. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, telefon stacjonarny i telefony komórkowe, wyżywienie, abonament RTV, kablówka, Internet, środki czystości, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, w jakiej wysokości, na co i jaki jest harmonogram ich spłat), 8. podanie w jakiej wysokości żona skarżącego ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na w.w wydatki, 9. wyjaśnienie czy na utrzymaniu skarżącego i jego żony pozostają inne osoby np. dzieci, jeżeli tak należy podać w jakim wieku są te osoby, czy uczą się, studiują, czy uzyskują własne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, 10. złożenie odpisu umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej i odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 11. podanie czy żona skarżącego posiada nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jeżeli tak należy podać jakie to nieruchomości i jaka jest ich powierzchnia, oszczędności (w jakiej wysokości), papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro (należy wymienić), 12. wyjaśnienie czy skarżący i jego żona posiadają udziały w spółkach z o.o., w tym m.in. w A Sp. z o.o., B Sp. z o.o., C Sp. z o.o. jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tego tytułu uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, czy pełnią funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach z o.o. i czy uzyskują z tego tytułu jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 13. podanie czy wobec skarżącego i jego żony prowadzone są postępowania egzekucyjne, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy dokumentów (np. tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych, wynagrodzenia za pracę, udziałów, majątku) i wyjaśnić jaka kwota w wyniku prowadzonych czynności została do chwili obecnej wyegzekwowana. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy upłynął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń nie wynika natomiast jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Skarżący, mimo wezwania, nie podał czy małżonka uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu, czy posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący, mimo wezwania, nie podał także czy on i jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy on i jego żona posiadają udziały w spółkach z o.o., w tym m.in. w A Sp. z o.o., B Sp. z o.o., C Sp. z o.o., jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tego tytułu uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, czy pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach z o.o. i czy uzyskują z tego tytułu jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego. Skarżący nie podał również do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka, w szczególności nie wyjaśnił, czy mieszkanie to jest własnością jego żony, ewentualnie czy skarżący najmuje to mieszkanie i jakie z tego tytułu ponosi koszty. Wnioskodawca nie podał również jakie są koszty jego miesięcznego utrzymania i w jakiej wysokości małżonka ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Skarżący nie wyjaśnił również, czy na utrzymaniu jego i zony pozostają inne osoby, np. dzieci, jeżeli tak to w jakim wieku są te osoby, czy uczą się, studiują, czy uzyskują własne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Skarżący, mimo wezwania, nie wyjaśnił czy uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu w ostatnim czasie uzyskał i w jakiej wysokości, czy korzysta z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca nie przedłożył również odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i jego żonę, nie wyjaśnił czy zeznania roczne podatkowe składali, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych i w tej kwestii nie udzielił wyjaśnień, czy on i jego żona rachunki bankowe posiadają. Skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy wobec niego i jego żony prowadzone są postępowania egzekucyjne, nie przedłożył odpisów tytułów wykonawczych, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych, wynagrodzenia za pracę, zawiadomienia o zajęciu udziałów, majątku, nie wyjaśnił jaka kwota w wyniku prowadzonych czynności, jeżeli takie zostały podjęte, została do chwili obecnej wyegzekwowana. W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa nie stanowi okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez nią dochodów oraz jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wskazać również należy na treść przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., z którego wynika, że osoba fizyczna we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna zawrzeć oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, ale także – między innymi – dokładne dane o stanie rodzinnym. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.