I SA/Po 610/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu [...] lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o zmianę postanowienia z dnia 1 października 2014 r. o odmowie przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] maja 2014 r., Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od września do grudnia 2008 r. oraz od stycznia do lipca 2009 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi postanawia oddalić wniosek. Skarżący [...] (dalej: "skarżący") pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...]. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] lipca 2014 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 1 października 2014 r., sygn. akt I SA/Po 610/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Odpis powyższego postanowienia został doręczony stronie skarżącej wraz z pouczeniem o przysługującym środku zaskarżenia w dniu [...] października 2014 r. W wyniku braku wniesienia sprzeciwu, postanowienie z dnia 1 października 2014 r. uprawomocniło się. Zarządzeniem z dnia [...] listopada 2014 r. strona skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na doręczone w dniu [...] listopada 2014 r. wezwanie strona skarżąca złożyła ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, jest osobą niepełnosprawną. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca wyjaśnił, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. W odróżnieniu do pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z pasierbem, pasierbicą, synem i z córką. Do wniosku załączył zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., z którego wynika, że wnioskodawca jest zarejestrowany jako bezrobotny od dnia [...] marca 2013 r. oraz orzeczenie o zaliczeniu do stopnia niepełnosprawności lekkiego z dnia [...] listopada 2014 r. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Skarżący jednak wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o jego uchylenie i przyznanie pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Oznacza to, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. W przedmiotowej sprawie istotna jest dla rozstrzygnięcia norma zawarta w art. 165 p.p.s.a., która stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Kolejny wniosek o prawo pomocy złożony przez stronę skarżącą należy w istocie uznać za wniosek o zmianę postanowienia tutejszego sądu z dnia 1 października 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy stronie skarżącej. Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia powyższego wniosku. Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania (a contrario art. 255 p.p.s.a.). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy jeszcze raz podkreślić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Te same uwagi odnoszą się też do ponownego wniosku o prawo pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione, na co wskazuje treść art. 165 p.p.s.a. Musi jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy, która to zmiana powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po dniu [...] października 2014 r. Zmiana okoliczności powinna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to niezmiernie istotne, ponieważ zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., I GZ 9/12, LEX 1108666). Odnosząc się do wniosku o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy należy podkreślić, że treść uzasadnienia wniosku o prawo pomocy jest tożsama z uzasadnieniem wniosku z dnia [...] lipca 2014 r. z tym, że w odróżnieniu do pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w drugim skarżący podał dodatkowo, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z pasierbem, pasierbicą, synem i z córką. Sąd rozpoznając wniosek uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wezwanie skarżącego przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W opinii sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Skarżący, mimo wezwania, nie podał jednak informacji, o które został wezwany. Zdaniem sądu skarżący przedstawiał tylko informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. I tak skarżący mimo wezwania nie podał czy jego małżonka uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu, czy posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. Nie podał także czy on i jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy on i jego żona posiadają udziały w spółkach z o.o., w tym m.in. w [...] "[...]" sp. z o.o., "[...] " Sp. z o.o., "[...] " sp. z o.o. oraz jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach z o.o. i czy uzyskują z tego tytułu jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego. Skarżący nie podał również do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka, w szczególności nie wyjaśnił, czy mieszkanie to jest własnością jego żony, ewentualnie czy najmują to mieszkanie i jakie z tego tytułu ponoszą koszty. Nie podał również jakie są koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie wyjaśnił również, czy małżonka na utrzymanie swoich dzieci [...] i [...] otrzymuje alimenty, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego. Nie wyjaśnił czy on sam uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu w ostatnim czasie uzyskał i w jakiej wysokości, czy korzysta z pomocy opieki społecznej. Nie przedłożył również odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. złożonych przez niego i jego żonę, nie wyjaśnił czy zeznania roczne podatkowe składali, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych i w tej kwestii nie udzielił wyjaśnień, czy on i jego żona rachunki bankowe posiadają. Nie przedłożył odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy wobec niego i jego żony prowadzone są postępowania egzekucyjne, nie przedłożył odpisów tytułów wykonawczych, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych, wynagrodzenia za pracę, zawiadomienia o zajęciu udziałów, majątku, nie wyjaśnił jaka kwota w wyniku prowadzonych czynności, jeżeli takie zostały podjęte, została do chwili obecnej wyegzekwowana. Z powodu braku odpowiedzi skarżącego, niemożliwe okazało się ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). We wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza skarżący powinien dołączyć do sprzeciwu skierowanego do sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczynił. Powyższe dokumenty i informacje zdaniem sądu były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. W tych okolicznościach w opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o złożenie żądanych przez referendarza dokumentów i wyjaśnień. Z tego powodu – zdaniem sądu – przy ocenie niniejszego wniosku o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy nie straciły na aktualności rozważania odnośnie sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, zawarte w poprzednim, prawomocnym już postanowieniu sądu z dnia 1 października 2014 r. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne sąd działając na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.