I SA/Po 614/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 04 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AB na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2008 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca AB, reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2008 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że aktualnie jej dochody wynoszą [...] miesięcznie i nie jest w stanie utrzymać się bez pomocy rodziny. Wydatki przewyższają uzyskiwane przez nią dochody. Skarżąca oświadczyła, że posiada nieruchomość o pow. [...] m2, zabudowaną budynkiem warsztatowym, nieruchomość obciążona jest hipoteką. Skarżąca podała, że uzyskuje dochody z tytułu najmu nieruchomości w K w wysokości [...] miesięcznie. Wnioskodawczyni ponosi następujące koszty: [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej, 2. wyjaśnienie czy skarżąca pozostaje z małżonkiem w separacji sądowej, jeżeli tak to od kiedy, należy przedłożyć odpis wyroku, 3.podanie czy został dokonany podział majątku wspólnego między skarżącą i jej mężem, jeżeli tak w jaki sposób, należy przedłożyć odpis umowy lub orzeczenia, 4. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i jej męża, 5. złożenie odpisów z wszystkich rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i jej męża, 6. podanie czy mąż skarżącej posiada nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne, jaka jest ich powierzchnia), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości pow. 3.000 euro, 7. podanie czy skarżąca i jej mąż posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 8. podanie w jakiej wysokości małżonek skarżącej uzyskuje miesięczne dochody i z jakiego tytułu (np. renty, emerytury, wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, najmu, udziału w spółkach z o.o., pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta, inne) lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie, należy przedłożyć odpis decyzji, 9. podanie czy skarżąca poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskuje inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, renty, umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, najmu, udziału w spółkach z o.o., pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta, inne) lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie, należy przedłożyć odpis decyzji, 10. wyjaśnienie do kogo należy nieruchomość w M przy ul. P [...], czy skarżąca i jej mąż prowadzą pensjonat, dom wczasowy, czy uzyskują z tytułu najmu tej nieruchomości dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, 11. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i jej męża z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), 12. podanie czy skarżąca i jej mąż posiadają udziały w spółkach z o.o., m.in. w A, B, C, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy podać w jakiej wysokości z tytułu posiadania udziałów w sp. z o.o. lub pełnienia w.w funkcji uzyskują miesięczne dochody, 13. podanie od kogo z członków rodziny i w jakiej wysokości miesięcznie skarżąca otrzymuje pomoc, należy przedłożyć oświadczenia tych osób i wyjaśnić czy jest to pomoc bezzwrotna czy są to pożyczki, 14. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu osoby, od których skarżąca otrzymuje pomoc uzyskują miesięczne dochody. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że nie pozostaje z mężem w separacji sądowej, ale jest bardzo skonfliktowana z małżonkiem. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie dokonano podziału majątku wspólnego z małżonkiem. Skarżąca podała, że nie ma dostępu do zeznań rocznych podatkowych męża. Wnioskodawczyni wskazała, że posiada tylko jeden rachunek bankowy w D. Skarżąca nie ma wiedzy na temat majątku męża. Skarżąca nie posiada pojazdów mechanicznych. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie ma wiedzy na temat dochodów małżonka. Skarżąca podała, że poza dochodami z tytułu najmu nieruchomości nie uzyskuje innych dochodów. Nieruchomość w M do [...] należała do jej męża JB. Budynek był dzierżawiony Spółce z o.o. A, ale skarżąca z tego tytułu nie uzyskiwała dochodów. Skarżąca podała, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...] miesięcznie, nie podała kosztów utrzymania małżonka z uwagi na okoliczność, że mąż z nią nie mieszka. Skarżąca oświadczyła, że posiada [...] udziałów w A Sp. z o.o. o wartości [...]. Wartość wynikała z umowy spółki zawiązanej w [...]. Aktualnie spółka oprócz starego sprzętu biurowego i samochodu R odnotowuje straty i wnioskodawczyni nigdy nie mała z tytułu posiadanych udziałów i pełnienia funkcji wypłacanych dywidend lub wynagrodzeń. Skarżąca posiada [...] udziałów w B Sp. z o.o. o wartości nominalnej [...], która pokryta jest wkładem niepieniężnym w postaci udziału wynoszącego [...] części we współwłasności nieruchomości położonej w S. Spółka jest w organizacji, z tytułu pełnienia funkcji prezesa spółki wnioskodawczyni nie otrzymuje żadnych wynagrodzeń. Skarżąca podała, że nie posiada udziałów w spółce C Sp. z o.o. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie otrzymuje od rodziny gotówki, otrzymuje pomoc rzeczową, która polega na zakupie żywności, darowaniu odzieży czy środków czystości. Skarżąca nie wie w jakiej wysokości członkowie rodziny, od których otrzymuje pomoc, uzyskują miesięczne dochody. Do pisma załączyła kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] sporządzonej w formie aktu notarialnego o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej, zeznań o wysokości uzyskanego przychodu z tytułu najmu za [...], z których wynika, że w [...] przychód skarżącej z tego tytułu wyniósł [...], w [...], historię z rachunku bankowego prowadzonego przez D za okres od [...], z której wynika, że na rachunek ten skarżąca w dniu [...] wpłaciła [...], w dniu [...], w dniu [...]. Z załączonego wydruku z serwisu internetowego E wynika, że w dniu [...] zajęto rachunek bankowy na kwotę [...], zrealizowana kwota zajęcia [...], kwota wolna od zajęcia [...], wykorzystana kwota wolna od zajęcia [...], saldo księgowe wynosi [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy argumentacja służąca wykazaniu, że wystąpiły okoliczności do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie mieszkają razem, pozostają w konflikcie, jednakże nie pozostają w separacji sądowej. Skarżąca posiada nieruchomość w K o pow. [...] m2, udziały w spółkach z o.o., t.j. w spółce A, wartość nominalna [...] oraz w spółce B, wartość nominalna [...], wnioskodawczyni pełni w tych spółkach funkcje prezesa, przy czym nie otrzymuje z tego tytułu żadnego dochodu. Skarżąca, jak oświadczyła, nie uzyskuje również żadnych dochodów z tytułu udziału w w.w spółkach. Wnioskodawczyni uzyskuje natomiast miesięczne dochody z tytułu najmu nieruchomości w K w wysokości [...]. Skarżąca nie posiada innych dochodów, ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...], otrzymuje również pomoc rzeczową od rodziny. Skarżąca natomiast, pomimo wezwania, nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej męża. Skarżąca podniosła, że pozostaje w konflikcie z małżonkiem. Pomiędzy skarżącą i jej mężem istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, mąż ma obowiązek udzielenia pomocy żonie w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to małżonek nie może pomóc swojej żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez niego dochodów, jego sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wskazać również należy na treść przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., z którego wynika, że osoba fizyczna we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna zawrzeć oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, ale także – między innymi – dokładne dane o stanie rodzinnym. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.