I SA/Po 624/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X.A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2011 r. oraz I kwartał 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: oddalić wniosek. X.A złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] marca 2015r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada środków, które pozwoliłyby na opłacenie skargi. Wskazał, że wobec niego prowadzone są postępowania egzekucyjne, ma zajęte rachunki bankowe, co uniemożliwia mu zaciągnięcie kredytu na opłacenie skargi. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Skarżący we współwłasności posiada dom o pow. 160 m2, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, wartościowych przedmiotów. Małżonka zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę za wynagrodzeniem w wysokości [...]zł brutto. Przeciwko małżonce również prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Skarżący oświadczył, że żona [...] zł brutto z tytułu wynagrodzenia, wnioskodawca z tytułu świadczenia zdrowotnego [...] zł, które jest zajęte przez komornika. Skarżący podał, że część domu, który posiada, również zajęta jest przez komornika. Na wezwanie z dnia [...] kwietnia 2015 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] maja 2015 podał, że małżonka jest właścicielem połowy zabudowanej działki gruntu o pow. 0,3913 ha, przy czym działka zabudowana jest parterowym, murowanym budynkiem mieszkalnym z użytkowym poddaszem o pow. 80 m2 oraz stodołą w ½ części murowaną i w ½ części drewnianą o pow. 63,60 m2. Z oświadczeń skarżącego wynika, że jego żona prowadzi działalność gospodarczą i ma zatrudnionych dwóch pracowników na podstawie umowy o pracę. Małżonka skarżącego w 2014 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Żona skarżącego jest również udziałowcem w spółce Usługi [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Obejmuje ona 99 równych i niepodzielnych udziałów o wartości nominalnej po [...] zł każdy udział na łączną kwotę [...] zł, w spółce pełni funkcję prezesa zarządu. Skarżący posiada udziały w spółce [...] sp. z o.o. i obejmuje 251 równych i niepodzielnych udziałów o wartości nominalnej po [...] zł każdy udział na łączną kwotę [...] zł, nie pełni przy tym żadnej funkcji w w.w spółce. Skarżący oświadczył, że w spółce [...] sp. z o.o. pełni funkcję prokurenta. Małżonka skarżącego posiada następujące pojazdy mechaniczne:[...] , wartość [...] zł, [...] , wartość [...] zł, [...], wartość [...] zł, [...] , wartość [...] zł, [...], , wartość [...] zł, [...], wartość [...] zł. Skarżący jest właścicielem pojazdów:[...] , pojazd podlega zajęciu komorniczemu, wartość zajęcia [...] zł, [...] , zajęcie komornicze, wartość zajęcia [...] zł. Skarżący podał koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie i wskazał, że na gaz, prąd przeznaczają ok. [...] zł, na wodę i kanalizację [...] zł, koszty ogrzewania [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie domu [...] zł ([...] zł na rok), Internet [...] zł, wydatki na ochronę zdrowia oraz leki od [...] do [...] zł, wydatki na jedzenie – wartość trudna do oszacowania, ponieważ zależy od wysokości uzyskanych dochodów w danym miesiącu i potrzeb (np. materiały edukacyjne dla dziecka). Do pisma załączył: zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] września 2014 r. skierowane do[...] , tytuł wykonawczy z dnia [...].08.2014 r., zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w[...] z dnia[...].02.2014r. o wszczęciu egzekucji, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia [...].07.2012 r., zawiadomienie o zajęciu udziałów skarżącego w spółce [...] Sp. z o.o. z dnia [...].02.2015 r., zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w[...] z dnia [...].12.2012r., z dnia [...].01.2013 r., z dnia [...].01.2013 r., zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach z dnia [...] maja 2015 r., z którego wynika, że żona skarżącego jest zatrudniona na stanowisku prezesa zarządu w spółce [...] Sp. z o.o. w [...] od dnia [...].02.2014r., przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto z ostatnich 6 miesięcy wynosi [...]zł, wynagrodzenie nie jest obciążone, zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach skarżącego z dnia [...] maja 2015 r., z którego wynika, że jest on zatrudniony w [...] Sp. z o.o. w [...] od [...].02.2012 r. na stanowisku pracownika ogólno-budowlanego, przeciętne wynagrodzenie brutto z ostatnich 6 miesięcy wynosi [...] zł, ewidencję wyposażenia firmy należącej do małżonki skarżącego, deklaracje VAT-7K złożone przez żonę skarżącego, z których wynika, że podstawa opodatkowania za 4 kwartał 2014 r. wyniosła [...] zł, nabyto towary i usługi za kwotę netto [...] zł, za 1 kwartał 2015 r. podstawa opodatkowania wyniosła [...] zł, nabyto towary i usługi za kwotę netto [...] zł, podatkową księgę przychodów i rozchodów za okres od października 2014 r. do [...] marca 2015 r., w okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] marca 2015 r. żona wnioskodawcy z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, z oświadczenia małżonki wynika, że w 2014 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała dochód w wysokości [...] zł, wyciągi z rachunków bankowych, z których wynika, że żona skarżącego spłaca w [...] dwa kredyty, data ostatecznej spłaty pierwszego kredytu [...].02.2023 r., rata wynosi [...] zł miesięcznie, data ostatecznej spłaty drugiego kredytu [...].09.2017 r., rata kredytu [...] zł, spłaca również kredyt w [...] zaciągnięty na 84 miesiące, kwota kredytu [...] zł, termin spłaty od [...]maja 2014 r., rata kredytu [...] zł, wyciąg z rachunku bankowego małżonki prowadzonego przez [...] za okres od [...] lutego 2015 r. do [...] kwietnia 2015 r., z którego wynika, że saldo na tym rachunku na dzień [...].04.2015 r. wynosi [...]- zł, wyciągu z rachunku bankowego małżonki prowadzonego przez [...] za okres od [...] lutego 2015 r. do[...] kwietnia 2014 r., z którego wynika, że saldo na tym rachunku na dzień [...].04.2015 r. wynosi [...] zł, firmowy rachunek bankowy prowadzony przez [...] za okres od [...] listopada 2014 r. do [...]kwietnia 2015 r., saldo końcowe na tym rachunku na dzień [...].04.2015 r. wynosi (-)[...],- zł. Skarżący załączył również zeznania roczne podatkowe, z których wynika, że w 2014 r. przychód małżonki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł, żona skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskała w 2014 r. dochód w wysokości [...] zł, z innych źródeł w wysokości [...]zł, skarżący w 2014 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, poniósł stratę w wysokości [...] zł, w 2014 r. skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskał dochód w wysokości [...] zł, z innych źródeł w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na ustaleniu, że sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na uiszczenie w całości wpisu od skargi, podczas gdy całościowo i kompleksowo oceniana sytuacja nie daje podstaw do stawiania takiej tezy, a w konsekwencji naruszenie normy prawnej zawartej w przepisie art. 246 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270. – dalej p.p.s.a.). poprzez wydanie postanowienia o odmowie zwolnienia od obowiązku poniesienia kosztów sądowych pomimo tego, że spełnia on przesłanki artykułu upoważniające do uzyskania takiego zwolnienia. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podkreślił, że z żoną posiadają rozdzielność majątkową, a więc rozważania na temat posiadanego przez małżonkę majątku są nieprzydatne w tej sprawie. W swoim osobistym majątku skarżący jedynie posiada dwa samochody, które podlegają zajęciu komorniczemu, a więc nie ma możliwości sprzedaży tych ruchomości w celu uiszczenia kosztów sądowych. Nielogiczna byłaby też sprzedaż udziału we współwłasności działki, aby pokryć koszty sądowe. Podnosi, że jego wynagrodzę w większości jest zajęte przez komornika. W tym stanie faktycznym nie sposób jest twierdzić, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim i że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i z córką. Wnioskodawca posiada ½ udziału w nieruchomości - dom o pow. 160 m2, posiada również pojazdy mechaniczne [...]oraz[...] , które podlegają zajęciu komorniczemu. Wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą, jest zatrudniony jako pracownik w firmie za wynagrodzeniem brutto z ostatnich 6 miesięcy w wysokości [...] zł, posiada udziały o wartości nominalnej[...], które są zajęte, pełni funkcję prokurenta w spółce, w której udziały o wartości nominalnej [...]zł posiada jego żona, małżonka w ww. spółce pełni funkcję prezesa za wynagrodzeniem brutto z ostatnich sześciu miesięcy w wysokości [...] zł. Żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2013r. i w 2014 r. uzyskała dochody, natomiast w okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] marca 2015 r. poniosła stratę. Małżonka wnioskodawcy posiada pojazdy mechaniczne [...], [...], [...], [...], [...] , [...],[...]. Z oświadczeń skarżącego nie wynika, żeby pojazdy te podlegały zajęciu egzekucyjnemu. Skarżący podał, że ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości od [...] zł do [...] zł plus koszty wyżywienia, których nie podał nawet w przybliżeniu. Z załączonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych małżonki wynika, że żona ma zaciągnięte kredyty i z tego tytułu spłaca raty w wysokości [...] zł (kredyty w [...] raty w wysokości [...] zł i [...] zł, kredyt w [...] rata w wysokości [...] zł). Z załączonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych małżonki wynika, że saldo na rachunku bankowym w [...] na dzień [...] kwietnia 2015 r. wynosi [...] zł, w [...] na dzień [...] kwietnia 2015 r. wynosi [...] zł. Z wyciągów z rachunków bankowych wynika, że na te rachunki wpływają środki pieniężne, również dokonywane są wpłaty w płatomacie, jak i wpłaty przez skarżącego na rachunek bankowy żony prowadzony przez [...] w dniu [...].02.2015 r. w wysokości [...] zł, w dniu [...].03.2015 r. w wysokości [...] zł, w dniu [...].04.2015 r. w wysokości [...] zł. W sprzeciwie skarżący podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, jednakże nie przedłożył odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, nie wyjaśnił nawet czy miał miejsce podział majątku wspólnego. W tym miejscu należy wskazać, że przy ocenie możliwości finansowych skarżącego poboczną kwestią jest rozdzielność majątkowa istniejąca między małżonkami. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym bardziej, że małżonka skarżącego posiada udziały w spółce, które nie są zajęte, pojazdy mechaniczne, które również nie podlegają zajęciu egzekucyjnemu, uzyskuje wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu, saldo na jej osobistych rachunkach bankowych jest dodatnie i jak już wcześniej wskazano na dzień [...] kwietnia 2015 r. wynosi [..] zł i [...] zł. Ponadto małżonka wnioskodawca spłaca kredyty, rata kredytów jest kilkakrotnie wyższa od wpisu sądowego od skargi, który wynosi [...] zł. Należy wskazać, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Uwzględniając wskazane powyżej okoliczności faktyczne, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych zainicjowanego postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.