I SA/Po 697/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PB na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za listopad, grudzień 2008r., marzec, październik, listopad 2010r. oraz lipiec i sierpień 2012r. postanawia: oddalić wniosek. PB pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za listopad, grudzień 2008r., marzec, październik, listopad 2010r. oraz lipiec i sierpień 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] odrzucił skargę PB na w.w decyzję. Skarżący złożył na to postanowienie skargę kasacyjną, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] odrzucił. Skarżący pismem z dnia [...] wniósł zażalenie na to postanowienie. W piśmie tym skarżący wniósł o ustanowienie obrońcy z urzędu. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wezwano skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Skarżący w odpowiedzi złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, cyt. "- brak znacznych dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, - niemożność funkcjonowania w systemie sprzed [...], t.j. przed wydaniem decyzji Starosty zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów." Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...]. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] miesięcznie, żona nie osiąga żadnych przychodów. Wyjaśnił, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta wydał w dniu [...] decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była jego głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały jemu do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...]. Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadził kiedyś działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którym uchylono w.w decyzję, nadal nie może uruchomić w.w obiektu w takiej formie jak przed dniem [...]. Wobec tego musi obsługiwać zaciągnięte kredyty i leasingi. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podał, że posiada rachunek bankowy w A, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Skarżący podał, że jego żona nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], na którym ustanowiono zastaw bankowy, - samochód M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], umowa kredytu, do spłaty pozostało [...], - ciągnik B, - naczepa cysterna E, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około [...], przy czym [...]. Skarżący podał, że posiada nieruchomości: - w K: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez B sp. z o.o., - w B: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, nieruchomość nieużywana, - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. A [...] nie jest jego własnością, należy do jego matki, skarżący w niej zamieszkuje. Wnioskodawca podał, że oprócz prowadzenia działalności gospodarczej, która opiera się obecnie na wynajmie pomieszczeń, uzyskuje dochód z tytułu stosunku pracy. Podał, że na dzień [...] zatrudnia [...] pracowników, przy czym [...] z pracowników od dłuższego czasu przebywa na zasiłku chorobowym. Skarżący określił wysokość kredytów oraz wysokość obciążeń z tego tytułu: - kredyt obrotowy w A, wysokość kapitału do spłaty [...], kredyt wymagalny natychmiast, - pożyczka w C, wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] wynosi [...], obciążenie miesięczne wynosi [...], - kredyt D, wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] wynosi [...], obciążenie miesięczne z tytułu spłaty kapitału wynosi [...], - kredyt w V, wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] wynosi [...], obciążenie miesięczne [...], - kredyt obrotowy nieodnawialny w E, wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] wynosi [...] spłata kredytu – wymagalny na [...], - leasing operacyjny w F, do spłaty pozostało na dzień [...] [...] rat w wysokości [...] miesięcznie. Skarżący załączył kserokopie: - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o wszczęciu egzekucji na wniosek A z dnia [...], - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek G, - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] skierowanego do Komornika Sądowego o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Skarżący podał, że B sp. z o.o. należy do jego syna KB. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka B wynajmuje od Skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości [...]. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych na rok [...], kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od [...], odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2013. Załączył również kopie zeznań rocznych podatkowych za [...]. Wnioskodawca do pisma załączył także zaświadczenie z dnia [...], z którego wynika, że jest zatrudniony w B sp. z o.o. na stanowisku diagnosty, umowa została zawarta na czas nieokreślony od dnia [...] w pełnym wymiarze czasu, średnie wynagrodzenie netto za ostatnie [...] miesiące wyniosło [...]. Pracownik od [...] przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Skarżący oświadczył również, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W [...] z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości [...]. Poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w [...] w wysokości [...], przy czym [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez Skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że Wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z uzyskanych od Skarżącego informacji wynika, że prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, oraz że prowadzi gospodarstwo rolne. Skarżący posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Ze złożonych przez Skarżącego oświadczeń wynika, że w [...] jego gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty w wysokości [...] zł. Jednakże – pomimo wezwania – Wnioskodawca nie wyjaśnił, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący nie podał również czy w bieżącym roku uzyskał już jakieś przychody z działalności rolniczej, nie podał również w jakiej wysokości do chwili obecnej poniósł koszty. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych przez Wnioskodawcę kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniósł stratę w wysokości [...], w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód Skarżącego w [...] wyniósł [...], z tytułu innych źródeł w wysokości [...], w [...] dochód Skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...], z innych źródeł [...]. Z załączonych przez Wnioskodawcę deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...], [...]. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – sumy [...] wynika, że we [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], poniósł wydatki w wysokości [...] i odnotował stratę w wysokości [...], natomiast od początku roku do końca [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], wydatki wyniosły [...] i wobec tego odnotował stratę w wysokości [...]. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania Skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Nadto wskazać należy, że zgodnie z oświadczeniem Skarżącego, Wnioskodawca spłaca raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Kredyty te zaciągnął na prowadzoną działalność gospodarczą. Obciążenia miesięczne z tytułu kredytów wynoszą ok. [...], niektóre z nich są już wymagalne. Zauważyć jednak należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec Skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek Wnioskodawcy. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że Skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów, na których dokonano zastawu skarbowego. Skarżący określił kwoty utrzymania rodziny na kwotę [...] miesięcznie, natomiast średnie wynagrodzenie skarżącego za ostatnie [...] miesiące wyniosło ok. [...]. Wnioskodawca od [...] przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Skarżący nie podał kiedy i w jakiej wysokości został jemu wypłacony zasiłek chorobowy, nie wiadomo zatem, czy środki z tytułu wynagrodzenia za pracę i zasiłku chorobowego wystarczają jemu i jego żonie na koszty miesięcznego utrzymania, ewentualnie czy na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Odnośnie podmiotu B Sp. z o.o. Skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, 100% udziałów Spółki należy do jego syna, oraz że Spółka wynajmuje od niego pomieszczenia za kwotę [...] netto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego B Sp. z o.o. (porównując przychody za rok [...] z przychodami za rok [...]), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych Wnioskodawcy osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt [...] publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej Wnioskodawcy i jego małżonki w taki sposób, iż nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Majątek zgromadzony przez Skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.