I SA/Po 727/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku KW o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności Prezesa zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień - sierpień 2008r. oraz umorzenia postępowania w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności Prezesa zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za miesiące październik - grudzień 2008r. postanawia: oddalić wniosek. Wpis sądowy od skargi wynosi [...]. KW, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności Prezesa zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień - sierpień 2008r. oraz umorzenia postępowania w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności Prezesa zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za miesiące październik - grudzień 2008r. Jednocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że w chwili obecnej nie pracuje. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się z niewielkich oszczędności oraz pieniędzy na bieżąco pożyczanych od znajomych. Przeciwko niemu prowadzone są postępowania egzekucyjne. Wskazał, że nie ma żadnej szansy, aby uzbierać kwotę potrzebną do uiszczenia wpisu od skargi. Wyjaśnił, że żaden bank nie udzieli mu pożyczki, ponieważ nie pracuje. Skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów. Dodatkowo wskazał, że w najbliższej przyszłości ma podjąć zatrudnienie. Ma z tego tytułu otrzymywać kwotę odpowiadającą najniższemu możliwemu wynagrodzeniu. Do pisma załączył kserokopie: zajęć wierzytelności z rachunku bankowego z dnia [...] skierowanego do A, do B, zajęcia wynagrodzenia za pracę z dnia [...] skierowanego do C, zajęcia wierzytelności z dnia [...] skierowanego do C, zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia [...] skierowanego do D oraz do E. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Wobec tego pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, czy jest osobą rozwiedzioną, czy ma na utrzymaniu inne osoby, czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami (np. żona, dzieci, rodzice, teściowie), złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego, podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), podanie czy skarżący posiada jakieś nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, udziały w spółkach, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty, samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, podanie czy skarżący pełni funkcję członka zarządu w spółkach, radach nadzorczych, jeżeli tak należy podać w jakich spółkach i jakie z tego tytułu uzyskuje miesięczne dochody, podanie czy skarżący uzyskuje jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej itp.) lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje mieszkanie należy podać koszty najmu, podanie od kiedy skarżący pozostaje bez pracy, w jakiej wysokości w okresie zatrudnienia otrzymywał miesięczne wynagrodzenie, dlaczego umowa o pracę została rozwiązana i czy obecnie skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna (odpis decyzji), podanie w jakiej wysokości skarżący posiada oszczędności, które przeznacza na miesięczne utrzymanie, podanie od kogo i w jakiej wysokości skarżący otrzymuje pożyczki, które przeznacza na swoje utrzymanie (odpisy umów pożyczek). Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia [...] oświadczył, że odpowiedzi na postawione pytania w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały sformułowane na podstawie informacji przekazanych jemu bezpośrednio przez skarżącego. Podał, że z uwagi na chorobę wnioskodawcy szczegółowe zestawienie kosztów utrzymania skarżącego, odpisy rocznych zeznań podatkowych za [...] oraz wyjaśnień dotyczących informacji od kiedy skarżący pozostaje bez pracy, w jakiej wysokości w okresie zatrudnienia otrzymywał miesięczne wynagrodzenie, dlaczego umowa o pracę została rozwiązana i czy obecnie skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, prześle w terminie do dnia [...]. Z pisma wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim. Nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący posiada udziały w firmach F oraz C. Skarżący nie uzyskuje dochodów z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu. Piastuje taką funkcję w następujących spółkach: C, F, G, H, I. Skarżący nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów, nie korzysta też z pomocy opieki społecznej. Mieszkanie, w którym mieszka należy do jego żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Skarżący nie posiada oszczędności, utrzymuje się z pożyczek uzyskiwanych od żony. Do pisma załączył wyciągi z rachunku bankowego - rodzaj rachunku: J w A, za okres [...], z których wynika, że saldo końcowe na ww. rachunku jest ujemne i w dniu [...] wynosiło [...], w dniu [...], w dniu [...], w dniu [...], w dniu [...], w dniu [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego żonę, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do żony, podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i żony z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), podanie czy żona posiada jakieś nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, udziały w spółkach, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty, samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu żona uzyskuje miesięczne dochody, czy pełni ona funkcje członka zarządu w spółkach, radach nadzorczych, jeżeli tak należy podać w jakich spółkach i jakie z tego tytułu uzyskuje miesięczne dochody, podanie czy żona uzyskuje jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej itp.) lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), podanie w jakiej wysokości miesięcznie żona udziela skarżącemu pożyczek, podanie dlaczego skarżący, pomimo iż pełni funkcję członka zarządu w spółkach C , F, G, H, I nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów, złożenie zaświadczeń za miesiące [...] o uzyskanych przez skarżącego dochodach za pełnienie funkcji członka zarządu w ww. spółkach, złożenie umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej pomiędzy skarżącym i jego żoną, złożenie umowy o podział majątku wspólnego między skarżącym i jego żoną (odpis aktu notarialnego). Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia [...] podał, że skarżący i jego żona ustanowili rozdzielność majątkową w dniu [...]. Na podstawie tej umowy zawartej w formie aktu notarialnego każdy z małżonków zachował majątek nabyty przed jej zawarciem, jak i majątek nabyty po jej zawarciu bez względu na sposób i tytuł jego nabycia. Oświadczył, że żona skarżącego nie udziela swojemu mężowi pożyczek, jak błędnie wskazano w poprzednim piśmie, lecz darowizny. Darowizny te zawierają się w kwocie ok. [...] miesięcznie. Skarżący jest jedynym udziałowcem w spółkach C oraz F. Spółki te nie przynoszą żadnych dochodów, a jedynie generują straty. Jednakże spółki te mają realną szansę przynosić dochody w przyszłości. W związku z powyższym skarżący piastuje swoją funkcję (członka zarządu) społecznie mając widoki na ewentualną dywidendę jaką może uzyskać w przyszłości. Jeśli chodzi o spółki G i I to ich właścicielem jest żona skarżącego. W związku z tym, że spółki te mają sytuację porównywalną ze spółkami C i F również i w tym przypadku skarżący pełni w nich funkcję społecznie. Odnośnie zaś H to Spółka ta nie przynosi żadnych dochodów, nie ma również widoków powodzenia na przyszłość, a wszelkie prowadzone przeciwko niej postępowania egzekucyjne są umarzane. Skarżący podjął działania mające na celu odwołanie go z zajmowanego w ww. spółce stanowiska, jednakże do tego celu wymagane jest działanie jedynego wspólnika H, z którym brak jakiegokolwiek kontaktu. Do pisma załączył kserokopie: odpisów z Krajowego Rejestru Sądowego dotyczących w.w Spółek, umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...], zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, pism z dnia [...] sporządzonych przez adwokata skierowanych do Spółek, w których skarżący i jego żona posiadają udziały oraz wyciągów z rachunku bankowego skarżącego za okres [...], z których wynika, że saldo na tym rachunku jest ujemne i w dniu [...] wynosiło [...], w dniu [...] i w dniu [...]. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący nie pracuje, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, utrzymuje się z niewielkich oszczędności oraz pieniędzy na bieżąco pożyczanych od znajomych. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wyjaśnił, że pozostaje w związku małżeńskim, pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, utrzymuje się z pożyczek uzyskiwanych od żony, mieszka w mieszkaniu należącym do żony, posiada udziały w firmach F oraz C. Ponadto pełni funkcje członka zarządu w ww. spółkach oraz w [...] innych spółkach. W kolejnym piśmie wyjaśnił, że żona nie udziela mu pożyczek, lecz darowizny, które zawierają się w kwocie ok.[...] miesięcznie. Skarżący pełni funkcje członka zarządu w [...] spółkach społecznie i nie uzyskuje żadnego dochodu. Z załączonego przez skarżącego zeznania rocznego podatkowego (druk PIT-37) wynika, że w [...] uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] uzyskał również przychody, o których mowa w art. 30b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...] (druk PIT-28), natomiast w [...] skarżący uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...] (druk PIT-37). Zatem z przedłożonych przez skarżącego za [...] zeznań rocznych podatkowych wynika, że w tym czasie uzyskiwał on znaczne dochody. Skarżący – pomimo wezwania - nie podał natomiast od kiedy pozostaje bez pracy, w jakiej wysokości otrzymywał wynagrodzenie, nie wiadomo czy w bieżącym roku z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu, w którejś z [...] spółek, otrzymał wynagrodzenie, jeżeli tak to w jakiej wysokości, nie wyjaśnił również czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu skarżący podał, że utrzymuje się z drobnych oszczędności i pieniędzy otrzymywanych na bieżąco od znajomych. Gdy skarżący miał wyjaśnić od kogo i w jakiej wysokości otrzymuje pożyczki - wskazał, że pożyczki otrzymuje od żony. W kolejnym piśmie skarżący podał natomiast, że żona nie udziela mu pożyczek, ale że przekazuje w drodze darowizny kwotę w wysokości ok. [...] miesięcznie. Skarżący, pomimo wezwania, nie podał jaki jest stan majątkowy i finansowy jego żony, nie wiadomo w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody. Skarżący nie złożył również odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez małżonkę oraz wyciągów z rachunków bankowych żony, nie wyjaśnił również czy takie rachunki bankowe posiada. Skarżący podał natomiast, że od [...] pomiędzy nim a jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 395/11 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez nią dochodów, jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków (na marginesie wskazać należy, że skarżący – pomimo wezwania – również nie podał jak kształtują się ponoszone przez niego wydatki) pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Ponadto wskazać należy, że skarżący we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu nie podał, że posiada udziały w spółkach - w Spółce C [...] udziałów o łącznej wartości [...] i w spółce F [...] udziałów o łącznej wartości [...]. Małżonka skarżącego również posiada udziały w [...] spółkach z o.o. (t.j. po [...] udziałów o łącznej wartości [...]) oraz mieszkanie, w którym obecnie mieszka skarżący. Natomiast co do załączonych przez wnioskodawcę wyciągów z rachunku bankowego wynika, że saldo na tym rachunku jest ujemne i że skarżący posiada kredyt w rachunku bankowym. Jednakże okoliczność, że stan rachunku bankowego jest ujemny nie stanowi przesłanki do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Kredyt został bowiem udzielony na zaspokojenie prywatnych potrzeb skarżącego i wobec tego z samego faktu posiadania kredytu nie można zwolnić go w całości od kosztów sądowych i przerzucić obowiązku na finansowanie sprawy prowadzonej w jego indywidualnej sprawie na ogół obywateli. Jak już wcześniej wskazano, ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. W razie wątpliwości na podstawie art. 255 P.p.s.a. wzywa się stronę skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomoc, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. W ocenie referendarza sądowego stwierdzić należy, że składane przez skarżącego oświadczenia są sprzeczne, niepełne i niespójne co do jego sytuacji majątkowej i finansowej. Zdaniem referendarza sądowego postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.