I SA/Po 757/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 5 września 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2010r. postanawia: oddalić wniosek. Wpis sądowy od skargi wynosi [...]. Skarżący MK pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest zatrudniony od [...] na stanowisku pracownika biurowego i z tego tytułu uzyskuje miesięczne zarobki w kwocie [...] brutto. Wyjaśnił, że jest zameldowany w P, ul. J [...], ale od [...] miesięcy mieszka u swojej siostry w K przy ul. P [...]. Podał, że dokłada się do rachunków za mieszkanie i z tego tytułu płaci około [...] miesięcznie. Pozostałą kwotę przeznacza na swoje wyżywienie i inne wydatki osobiste, a także na zabezpieczenie egzekucyjne. Podał, że nie jest w stanie ponieść tak wysokich kosztów opłaty sądowej bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie. Skarżący podał, że jego wynagrodzenie jest zajęte w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego. Do wniosku załączył zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach z dnia [...], z którego wynika, że przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto z ostatniego kwartału wynosi [...] i jest obciążone zajęciem komorniczym. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie czy skarżący posiada pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), 5. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu siostra skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, 6. podanie kosztów miesięcznego utrzymania siostry skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 7. podanie czy siostra skarżącego pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami (np. z mężem, dziećmi), 8. podanie czy skarżący uzyskuje jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, inne), kiedy takie dochody uzyskał i w jakiej wysokości, 9. podanie czy skarżący posiada jakieś nieruchomości, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich powierzchnia, ewentualnie czy posiadał jakieś nieruchomości, jeżeli tak to jakie i w jaki sposób je zbył (np. sprzedaż, darowizna), 10. podanie czy skarżący posiada oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, 11. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach z o.o., jaka jest wartość nominalna tych udziałów, 12. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, czy jest osobą stanu wolnego, 13. podanie czy na utrzymaniu skarżącego pozostają inne osoby (np. dzieci), 14. podanie czy przeciwko skarżącemu prowadzone są postępowania egzekucyjne, czy w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi został zajęty majątek skarżącego, wynagrodzenie za pracę, rachunek bankowy, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy dokumentów, z których wynika, że majątek i dochody skarżącego zostały zajęte, należy również podać jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została wyegzekwowana, 15. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za ostatnie trzy miesiące, które otrzymał skarżący. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że od [...] jest zatrudniony na umowę o pracę i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie brutto w wysokości [...]. Wskazał, że od [...] miesięcy mieszka u siostry i w związku z tym dokłada się do rachunków za mieszkanie w wysokości [...]. Skarżący - mimo wezwania - nie wymienił szczegółowo w jakiej kwocie dokłada się do opłat za ogrzewanie, wodę, gaz, energię elektryczną. Nie wiadomo czy w w.w kwocie zawarte są również opłaty za abonament RTV, kablówkę, Internet i telefon stacjonarny. Wnioskodawca nie wyjaśnił czy w tym mieszkaniu, poza nim i jego siostrą, mieszkają inne osoby. Nie podał również jaką kwotę przeznacza na wyżywienie, lekarstwa, środki czystości i opłaty za telefon komórkowy. Skarżący nie wskazał w jakiej wysokości realizowane jest zajęcie egzekucyjne z jego wynagrodzenia za pracę. Skarżący - mimo wezwania - nie wyjaśnił również czy uzyskuje jakieś dodatkowe dochody, np.: z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia. Z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego wynika natomiast, że skarżący posiada [...] udziałów o łącznej wysokości [...] w spółce A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P, ponadto pełni w w.w Spółce funkcję Prezesa Zarządu. W tym miejscu zauważyć należy, że dopiero zestawienie i analiza uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Ponadto skarżący nie udzielił odpowiedzi również na pozostałe punkty wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa wnioskującego została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez skarżącego odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] oraz odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do niego, brak szczegółowej i jednoznacznej informacji o ponoszonych kosztach miesięcznego utrzymania, brak informacji o posiadanych nieruchomościach, oszczędnościach, papierach wartościowych, udziałach w spółkach z o.o., przedmiotach o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdach podlegających obowiązkowi rejestracji, brak informacji o stanie cywilnym skarżącego, brak informacji o sytuacji finansowej i rodzinnej siostry skarżącego, w tym również o ponoszonych przez nią kosztach utrzymania mieszkania, które zgodnie z oświadczeniem skarżącego są dzielone i do których on się dokłada, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący nie udzielił bowiem odpowiedzi na wezwanie z dnia [...]. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił wyjaśnień, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.