I SA/Po 775/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 03 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków MB i PB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MB i PB na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: 1. oddalić wniosek MB o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. oddalić wniosek PB o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący MB i PB złożyli sporządzone w dniu [...] na urzędowych formularzach wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała cyt.: "brak znacznych dochodów, utrzymuję się z renty, która w ubiegłym roku wyniosła [...],, poza tym pozostaję na utrzymaniu męża", skarżący podał cyt. :"- brak znacznych dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie właściciel dobrze prosperującej firmy, - niemożliwość funkcjonowania w systemie przed wydaniem decyzji Starost zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa zobowiązań powstałych przed wprowadzeniem zakazu prowadzenia stacji diagnostycznej, które w przeszłości były pokrywane z dochodów stacji". Skarżący oświadczyli, że pozostają w związku małżeńskim i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawcy posiadają nieruchomość rolną o pow. [...] ha, skarżący posiada również nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wartościowe przedmioty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżąca w [...] uzyskała dochód w wysokości [...] z tytułu renty inwalidzkiej. Skarżący podali, że działalność gospodarcza wnioskodawcy opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał on działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Skarżący z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...], z tytułu renty inwalidzkiej [...], t.j. do wypłaty po potrąceniach komorniczych w wysokości [...], z działalności gospodarczej do [...] poniósł stratę w wysokości [...]. Wnioskodawcy podali, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...], przy czym [...]. Do wniosku skarżący załączyli ewidencję środków trwałych oraz oświadczenie o wysokości kredytów i wysokości obciążeń. Z udzielonej przez skarżących odpowiedzi z dnia [...] na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca w [...] nie osiągnęła żadnych przychodów, wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej, działalność gospodarczą prowadzi natomiast wnioskodawca, skarżąca nie pracuje, pomieszczenia, które posiada we współwłasności z małżonkiem są częściowo wynajmowane, jednakże przychody z najmu są równocześnie przychodami z działalności gospodarczej skarżącego. Wnioskodawczyni podała, że nie posiada żadnych pojazdów zarejestrowanych na siebie, Spółka A prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których skarżący w przeszłości prowadził działalność gospodarczą. Z tego tytułu uzyskują przychody w wysokości [...] brutto miesięcznie. Skarżąca do pisma załączyła zeznanie roczne podatkowe za [...], z którego wynika, że z tytułu renty uzyskała dochód w wysokości [...]. Skarżący oświadczył, że posiada rachunek bankowy w B, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - ciągnik B, - naczepa cysterna E, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Skarżący wskazał, że na dzień [...] miał zatrudnionych [...] pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym. Skarżący podał, że A prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] brutto miesięcznie. Skarżący podał, że nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem spółki A. Skarżący załączył kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...]. Wnioskodawca podał, że mieszka w domu, który w [...] należy do niego, pozostała cześć należy do jego rodzeństwa. Skarżący oświadczył, że posiada nieruchomości: - w K: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez A, - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...], - nieruchomość przy ul. A [...] w [...] jest jego własnością, pozostała część należy do jego rodzeństwa. Skarżący podali, że ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...], przy czym [...]. Wnioskodawcy, mimo wezwania, nie złożyli oświadczeń dotyczących nieruchomości rolnej, nie określili rozmiaru i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, nie podali kosztów prowadzenia działalności rolniczej za [...] oraz [...], nie podali również jakie z tego tytułu w [...] i w [...] uzyskali przychody, ponadto nie wskazali w jakiej wysokości uzyskali dopłaty do nieruchomości rolnej. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tych przepisach określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. W przedmiotowej sprawie skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zatem wnioski zostały rozpoznane w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżących oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawcy nie wykazali przesłanek do zwolnienia ich od kosztów sądowych. Z uzyskanych od skarżących informacji wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką oraz że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast wnioskodawczyni nie pracuje, w [...] z tytułu renty inwalidzkiej uzyskała dochód w wysokości [...] netto. Skarżący pozostają w związku małżeńskim i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podali, że posiadają nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Skarżący mimo wezwania nie podali w jakiej wysokości w [...] i [...] ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej oraz w jakiej wysokości w w.w okresie uzyskali przychody, nie podali również - mimo wezwania - w jakiej wysokości otrzymują dopłaty do nieruchomości. W tym miejscu wskazać należy, że z akt sprawy o sygn. [...], postanowienie z dnia [...] wynika, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w [...] w wysokości [...], natomiast w okresie [...] poniósł koszty w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że z tytułu upraw w [...] uzyskał przychód w wysokości [...]. Również i w w.w sprawie, pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie wyjaśnił natomiast, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w [...] wyniósł [...], z innych źródeł [...], w [...] dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...], z tytułu emerytury – renty oraz innych krajowych świadczeń [...], z innych źródeł [...]. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...]. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – SUMY [...] wynika, że w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Zatem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń wynika, że w [...],[...], w okresie [...] poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez skarżącego przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżących skargą. Z oświadczenia wynika, że skarżący spłaca ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów, t.j. pożyczkę zaciągniętą w C w wysokości [...] miesięcznie. Zauważyć jednak należy, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżących prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie mogą uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż skarżący nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Skarżący określili koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...], natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...], wnioskodawca otrzymuje również rentę, która po zajęciu komorniczym wynosi [...]. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem wnioskodawcy przeznaczają również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Odnośnie podmiotu A skarżący w innych sprawach prowadzonych w tut. Sądzie wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, [...] udziałów Spółki należy do syna (por. postanowienie z dnia [...] sygn. akt [...], z dnia [...], sygn. akt [...] publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Obecnie, jak oświadczył skarżący, nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem spółki A. Z oświadczeń skarżącego wynika, że Spółka A prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] brutto miesięcznie. W tym miejscu godzi się zauważyć, że wcześniej właścicielem w.w spółki był syn skarżącego. Zauważyć również należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego A (porównując przychody za rok [...] z przychodami za rok [...]), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt [...] publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawców nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez nich kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Także majątek zgromadzony przez skarżących oraz ujawnione przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Ponadto, jak już wcześniej wskazano, skarżący mimo wezwania nie podali czy otrzymują dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości, nie podali również w jakiej wysokości w [...] i w [...] ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej i w jakiej wysokości uzyskali z tego tytułu w [...], jak i w [...] przychody. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.