I SA/Po 825/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku dotyczącego umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. i w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2009 r. rozszerzonego żądaniem o umorzenie zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń 2008 r. oraz od marca do grudnia 2008 r. postanawia: I. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy, II. umorzyć postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W. R. pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 1 października 2012 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 30 października 2012 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podał, że na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej złożył odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] argumentując wykazaniem wyjątkowych okoliczności, tj. chorobą oraz zrządzeniem losu, na które nie miał wpływu - kradzież dokumentów z miejsca prowadzenia działalności. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnim synem. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności oraz papierów wartościowych. Posiada natomiast samochód osobowy marki X. we współwłasności z Bankiem [...], rata kredytu na samochód wynosi [...] zł. Skarżący z tytułu renty otrzymuje [...] zł brutto. Pismem z dnia [...] listopada 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wskazanie o jaki zakres prawa pomocy wnioskuje; podanie czy, a jeśli tak to jakie, dochody uzyskują jego żona i syn lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej; podanie, czy skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak to jakie z tego tytułu uzyskuje dochody; złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2010 r. i 2011 r. skarżącego i osób pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym; złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące; podanie czy osoby, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś nieruchomości, wartościowe przedmioty, samochody osobowe; podanie kosztów miesięcznego utrzymania, Wobec braku udzielenia odpowiedzi na powyższe wezwanie, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 grudnia 2012 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. złożył sprzeciw, w którym wniósł o "całkowite zwolnienie z opłat sądowych". Następnie stwierdził, że wnioskował o "pomoc prawną i finansową". Ponadto podniósł, że w dniu [...] grudnia 2012 r. przesłał żądane przez Sąd dokumenty, a tym samym uzupełnił wniosek. Do sprzeciwu dołączył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wpisu od skargi, dowód wpłaty oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2012 r. Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 23 stycznia 2013 r. do akt sprawy włączono przesłaną przez skarżącego korespondencję zawierającą odpowiedź na wezwanie referendarza z dnia [...] listopada 2012 r. o uzupełnienie wniosku (oświadczenie o stanie majątkowym podatnika, tabelę z rozkładem rat pożyczki, tabelę z rozkładem rat kredytu, deklarację VAT-Z o zaprzestaniu wykonywania przez skarżącego czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług w wyniku likwidacji działalności gospodarczej, zeznanie PIT-37 za 2011 r. i 2010 r. skarżącego i jego żony, decyzję Starosty P. z dnia [...] września 2012 r. o uznaniu syna skarżącego za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach żony skarżącego, decyzja ZUS z dnia [...] czerwca 2012 r. o przyznaniu skarżącemu renty w wysokości [...] zł, wyciągi z rachunku bankowego w Banku [...] za okres od 25 sierpnia do 25 listopada 2012 r.). Jednocześnie, wobec braku precyzyjnego wskazania przez skarżącego o jaki zakres prawa pomocy wnosi, zarządzeniem z dnia 23 stycznia 2012 r. skarżący został wezwany do skonkretyzowania swojego żądania. W odpowiedzi na powyższe, skarżący, pismem z dnia [...] lutego 2013 r., wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej postanowienia referendarza ex lege i przejście sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 P.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Znajduje to uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy ma sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego powinno leżeć przedstawienie jak najpełniejszej informacji pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Sąd oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winien odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. W orzecznictwie przyjmuje się, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ 466/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione oszczędności były niewystarczające na uiszczenie kosztów sądowych, może ubiegać się o taką pomoc. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że treść złożonego przez W. R. oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej budzi wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Wskazać bowiem trzeba, że ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że łączny dochód miesięczny rodziny netto wynosi [...] zł i składa się na niego renta wnioskodawcy w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę żony skarżącego w wysokości [...] zł. Natomiast koszty miesięcznego utrzymania wnioskodawca oszacował na sumę [...] zł. Na kwotę tę składają się następujące wydatki: czynsz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, woda [...] zł, ogrzewanie [...] zł, telefon [...] zł, TV [...] zł, Internet [...] zł, ubezpieczenie na życie [...] zł, ubezpieczenie samochodu [...] zł, koszty eksploatacji samochodu [...] zł, rata kredytu zaciągniętego na zakup samochodu osobowego [...] zł (okres kredytowania do [...]), rata pożyczki zaciągniętej na zakup pralki [...] zł (okres spłaty do [...]), koszty leczenia i zakupu lekarstw [...] zł, środki czystości [...] zł, odzież [...] zł, wyżywienie [...] zł. Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, że wykazane przez wnioskodawcę wydatki znacznie przekraczają osiągany przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym miesięczny dochód. W. R. nie wykazał jednak skąd uzyskuje środki finansowe na pokrycie owych wydatków. Z przedłożonej przez skarżącego deklaracji VAT-Z wynika, że zaprzestał on wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług z dniem [...] w skutek likwidacji działalności gospodarczej. Nie budzi także wątpliwości, że skarżący został uznany przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności za osobę niezdolną do pracy, a ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznał jemu rentę w wysokości [...] zł. Godzi się także zauważyć, że wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności, z których mógłby pokryć wykazane wydatki. Podkreślenia także wymaga, że wśród wydatków strona wskazała, że spłaca dwa kredyty zaciągnięte na zakup samochodu osobowego oraz pralki, których raty wynoszą odpowiednio [...] zł (okres spłaty do [...]) oraz [...] zł (okres spłaty do [...]). Powyższe oznacza, że kredytodawca ocenił pozytywnie zdolność kredytową skarżącego. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powołane wyżej okoliczności, w ocenie Sądu, pozwalają na podważenie kompletności, a także wiarygodności podanych informacji. Stąd zasadne jest stwierdzenie, iż skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił przede wszystkim informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej. Wobec powyższego można domniemywać, że strona dysponuje nieujawnionymi w niniejszej sprawie środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w pkt I sentencji. Mając na względzie, że skarżący wniósł sprzeciw w ustawowym terminie, a jednocześnie uiścił wpis od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł, Sąd uznał, że złożony przez skarżącego wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi jest bezprzedmiotowy. Wskazać bowiem należy, iż złożenie przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w siedmiodniowym terminie, który został jemu wyznaczony przez Sąd w wezwaniu do uiszczenia wpisu wywołało skutek prawny w postaci zawieszenia biegu terminu do uiszczenia wpisu do czasu prawomocnego rozpatrzenia wniosku. Skoro skarżący uiścił wymagany wpis w toku postępowania toczącego się na skutek wniesionego wniosku o przyznanie prawa pomocy to przyjąć należy, że jego wniosek o przywrócenie terminu jest bezprzedmiotowy, a postępowanie w tym zakresie należy umorzyć. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a. postanowił jak w pkt II sentencji.