I SA/Po 839/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Michał Ilski po rozpoznaniu w dniu 06 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X. X. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r.; postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy we wskazanym powyżej zakresie. Skarżący pismem z 11 września 2018 r. wniósł skargę na decyzję wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia. Do skargi dołączono sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca podał, że z uwagi na rozliczenia związane z opcjami walutowymi w 2009 r. został pozbawiony środków finansowych. Jedynie przepływy pieniężne związane z prowadzeniem działalności gospodarczej pozwalają na funkcjonowanie skarżącego. Opisana sytuacja spowodowała w ocenie wnioskodawcy drastyczne obniżenie poziomu jego życia łącznie z obniżeniem wydatków na rehabilitację córki, która porusza się na wózku inwalidzkim. Z uzasadniania wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że córka skarżącego przyszła na świat z rozszczepieniem kręgosłupa oraz wodogłowiem. W ocenie skarżącego uiszczenie kosztów sądowych skutkowałoby odroczeniem na bliżej nieokreślony termin zakupu nowego wózka inwalidzkiego. Zakup tego wózka był już planowany od dawna z uwagi na wyrośnięcie córki z aktualnego wózka. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżącego wynika, że tworzy on gospodarstwo domowe wraz z córką oraz żoną. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi na zasadzie współwłasności małżeńskiej dom o pow. ok. [...] m2 o wartości ok. [...] zł. Skarżący jest ponadto właścicielem nieruchomości zabudowanej o pow. ok. [...] m2, nieruchomość ta została jednak zajęta przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. – [...]. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000,00 zł. Skarżący wskazał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osiąga stratę, zaś jego małżonka z tytułu emerytury osiąga dochód w kwocie [...]zł netto. Wnioskodawcę obciąża kredyt w rachunku bieżącym w [...] o wartości [...] zł, kredyt w [...] – kwota do spłaty [...] zł. Skarżący wskazał przy tym, że rehabilitacja jego córki pochłania wszelkie możliwe środki finansowe. Zarządzeniem referendarza sądowego z 17 października 2018 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych wyjaśnień i dokumentów. Pismem z 28 października 2018 r. skarżący wyjaśnił, że jest wspólnikiem z udziałem 51% oraz prezesem [...] sp. z o.o. Spółka ta nie prowadzi działalności gospodarczej z uwagi na co wnioskodawca nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia. Skarżący wskazał również, że jest udziałowcem [...] sp. z o.o. sp. k. z udziałem 99%. Wskazana ostatnio spółka rozpoczęła działalność gospodarczą w końcu 2013 r. z dużym kredytem. Pierwsze zyski są oczekiwane za dwa lata. Wnioskodawca wskazał, że nie ma żadnych innych źródeł dochodów, może on funkcjonować jedynie dzięki przepływom pieniężnym w firmie. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że od dłuższego czasu mieszka on u syna z uwagi na brak możliwości samodzielnego opłacenia kosztów związanych z mieszkaniem. Skarżący jak i jego małżonka nie korzystają z kart kredytowych. Wnioskodawca wyjaśnił, że zaciągnął w [...] kredyt umożliwiający częściową spłatę zadłużenia wobec banków z tytułu opcji walutowych. Jeden z kredytów musiał zostać spłacony w 2016 r. między innymi dzięki nowemu kredytowi z [...]. Wyjaśniono, że średniomiesięczny koszt rehabilitacji córki skarżącego to ok. [...] zł. Na koszty z tego tytułu składa się cała rodzina skarżącego. Najważniejszym zakupem w najbliższej przyszłości jest wózek, którego koszt to [...] zł przy czym dopłata z NFZ wynosi [...] zł. Do omawianego pisma skarżący dołączył: - decyzję ZUS z 15 grudnia 2014 r. o przyznaniu małżonce skarżącego emerytury w kwocie [...]zł brutto; - decyzję ZUS z 01 marca 2018 r. o waloryzacji emerytury, z której wynika, że emerytura małżonki skarżącego po waloryzacji wynosi [...] zł brutto; - orzeczenie o niepełnosprawności córki skarżącego z 03 października 2014 r.; - decyzję Prezydenta Miasta P. z 21 września 2018 r. przyznającą żonie skarżącego zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności córki na okres od 01 października 2014 r. do 30 listopada 2022 r.; - zeznanie PIT-37 małżonki skarżącego za 2016 r., w którym zadeklarowano dochód w kwocie [...]zł; - zeznanie PIT-37 małżonki skarżącego za 2017 r., w którym zadeklarowano dochód w kwocie [...]zł; - wyciąg z rachunku bankowego małżonki skarżącego za okres od 01 kwietnia do 30 września 2018 r., z którego wynika, że saldo rachunku na wskazany ostatni dzień wynosiło [...] zł; - zeznanie PIT-36L skarżącego za 2016 r., w którym wykazano stratę w kwocie [...]zł przy przychodach w kwocie [...]zł oraz kosztach w kwocie [...]zł; - zeznanie PIT-36L skarżącego za 2017 r., w którym wykazano stratę w kwocie [...]zł przy przychodach w kwocie [...]zł oraz kosztach w kwocie [...]zł; - wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres od 01 kwietnia 2018 r. do 30 września 2018 r.; - historię transakcji z rachunku skarżącego w [...] - historię rachunku skarżącego w [...] za okres od 01 kwietnia 2018 r. do 30 września 2018 r.; - wypis z księgi wieczystej [...], z której wynika, że na nieruchomości skarżącego ustanowiono hipoteki przymusowe o łącznej wartości [...] zł; - zeznanie CIT-8 [...] sp. z o.o. za 2017 r., w którym wykazano stratę w kwocie [...]zł przy przychodach w kwocie [...]zł oraz kosztach w kwocie [...]zł; - zeznanie CIT-8 [...] sp. z o.o. za 2016 r., w którym wykazano stratę w kwocie [...]zł przy przychodach w kwocie [...]zł oraz kosztach w kwocie [...]zł; - faktury VAT dokumentujące zakup wyrobów medycznych dla córki skarżącego, pobyt na obozie rehabilitacyjnym oraz zakup wózków inwalidzkich; - decyzję Naczelnika Urzedu Skarbowego P. – [...] z 11 maja 2018 r. rozkładającą skarżącemu na raty płatność zaległości podatkowych za 2009, 2011 oraz 2012 r.; - odpisy administracyjnych tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się bezzasadny. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrot "gdy wykaże" świadczy o tym, że ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Strona, która chce skorzystać z omawianego prawa powinna podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym oraz z własnej inicjatywy bądź też na wezwanie referendarza sądowego przedstawić dowody potwierdzające taki stan rzeczy. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych [tak: postanowienie NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 405/13, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł [tak: postanowienie NSA z 16 stycznia 2015 r., II OZ 1152/14]. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na wszystkie z pytań postawionych w zarządzeniu referendarza sądowego z 17 października 2018 r. Mimo wezwania nie podano czy małżonka wnioskodawcy posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł, prawa majątkowe, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Nie przedłożono odpisu ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, nie wskazano na podstawie ksiąg rachunkowych wysokości przychodów oraz kosztów osiągniętych oraz poniesionych w okresie od początku kwietnia do końca września 2018 r. Nie złożono również wyciągów z rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podkreślenia w tym kontekście wymaga, że z wyjaśnień wnioskodawcy wynika, że posiada on 99% "udziałów" w [...] sp. z o.o. sp. k. W tego rodzaju sytuacji nie może budzić wątpliwości, że skarżący ma dostęp do ksiąg rachunkowych wskazanej ostatnio spółki. Ewidencja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych stanowi integralną część tych ksiąg. O dostępie skarżącego do ksiąg rachunkowych wskazanej ostatnio spółki świadczy również fakt sporządzenia zeznań podatkowych PIT-36L, w których wykazano przychody oraz koszty związane z działalnością gospodarczą prowadzoną za pośrednictwem spółki osobowej. W kontekście zaniechania skarżącego należy wskazać, że gdy sąd bądź referendarz sądowy, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z 23 lipca 2014 r., II GZ 393/14]. Należy również zauważyć, że zawisła przed tutejszym sądem sprawa wiąże się z prowadzoną przez wnioskodawcę za pośrednictwem spółki osobowej działalnością gospodarczą. W tym kontekście należy wskazać, że w orzecznictwie podnosi się, iż przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu [tak: postanowienie NSA z 04 sierpnia 2014 r., I FZ 252/14]. Należy również zauważyć, że z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego małżonki skarżącego wynika, że 17 września 2018 r., 16 sierpnia 2018 r., 18 lipca 2018 r., odnotowano przelewy od skarżącego w kwotach po [...] zł każdy. W dniach 17 września 2018 r., 17 sierpnia 2018 r., 18 lipca 2018 r., 19 czerwca 2018 r. małżonka wnioskodawcy zrealizowała zaś przelewy własne na inny należący do niej rachunek o wartości odpowiednio: [...] zł, [...] zł, [...] zł oraz [...] zł. Mimo to przedłożono jedynie wyciąg z jednego rachunku bankowego małżonki wnioskodawcy. 15 kwietnia 2018 r. rachunek małżonki skarżącego został obciążony kwotą [...]zł tytułem przelewu środków na rzecz [...]. Powyższe świadczy o zdolności do ponoszenia znacznych wydatków. Analizując wyciągi z rachunku skarżącego dostrzec należy, że odnotowano na nim wpływy z innego należącego do skarżącego rachunku o nr [...] w dniach: 03 kwietnia 2018 r. ([...] zł), 05 kwietnia 2018 r. ([...] zł), 21 maja 2018 r. ([...] zł), 28 maja 2018 r. ([...] zł), 25 czerwca 2018 r. ([...] zł), 29 czerwca 2018 r. ([...] zł), 23 lipca 2018 r. ([...] zł), 27 sierpnia 2018 r. ([...] zł), 24 września 2018 r. ([...] zł). W kontekście podnoszonych przez skarżącego twierdzeń o ponoszeniu straty w ramach działalności gospodarczej należy wskazać, że strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi od razu oznaczać utraty płynności finansowej [tak: postanowienie NSA z 12 października 2015 r., I FZ 375/15]. Prawidłowość powyższego rozumowania w realiach niniejszej sprawy znajduje potwierdzenie w fakcie, że na rachunku skarżącego odnotowano przelewy od [...] sp. z o.o. sp. k. w dniach 28 maja 2018 r. ([...] zł) i 15 czerwca 2018 r. ([...] zł). Wnioskodawca nie przedłożył jednak wyciągu z należącego do niego rachunku o nr [...] jak i rachunku firmowego [...] sp. z o.o. sp. k. Referendarz sądowy dostrzega, że sytuacja zdrowotna córki skarżącego wymaga ponoszenia znacznych wydatków na leczenie. W oparciu o przedłożone dokumenty nie sposób jednak przyjąć, aby sytuacja finansowa wnioskodawcy w istocie uniemożliwiła ponoszenie wydatków związanych z rehabilitacją. W kontekście wydatków z tytułu spłaty kredytów należy stwierdzić, że koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi [tak: postanowienie NSA z 5 września 2014 r., II OZ 874/14]. W realiach niniejszej sprawy brak jest również dowodów wskazujących na trudności w bieżącej obsłudze zaciągniętych przez skarżącego zobowiązań. Analiza wyciągów bankowych skarżącego prowadzi do wniosku, że jest on w stanie wygospodarować z prowadzonej za pośrednictwem spółki osobowej działalności gospodarczej kwoty, które mogą zostać przeznaczone na sfinansowanie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Konkludując rozważania w powyższym zakresie należy zaznaczyć, że skarżący nie ustosunkował się do wszystkich pytań postawionych w zarządzeniu referendarza sądowego z 17 października 2018 r. Analiza przedłożonych przez skarżącego dokumentów nie pozwala zaś na przyjęcie, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.