I SA/Po 938/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych ze źródła przychodów kapitałów pieniężnych za 2010 r. postanawia oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] października 2012 r. A. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], uchylającą w całości decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], i określającą zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych ze źródła przychodów kapitały pieniężne za 2010 r. w kwocie [...] zł. W dniu [...] grudnia 2012 r. skarżąca złożyła, sporządzony na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że od 2010 r. w sposób bardzo wyraźny pogorszyła się jej sytuacja materialno-bytowa i zdrowotna. Wskazała, że jej majątek został zajęty w toku postępowań egzekucyjnych przez komorników sądowych. Zdaniem wnioskodawczyni, została oszukana na kwotę ponad [...] zł i w tej sprawie toczy się postępowanie przed sądami powszechnymi. Oświadczyła, że praktycznie pozostaje bez wystarczających środków utrzymania. Wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, ale w 2006 r. została zawarta umowa majątkowa małżeńska. Mąż skarżącej nie łoży na dom, małżonkowie pozostają w separacji faktycznej. Wnioskodawczyni nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Z budynku warsztatowego wydzielono dwa pomieszczenia z kuchnią i łazienką o pow. [...] m2. Skarżąca nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podała, że działkę warsztatową o pow. [...] m2 w K. zabudowaną budynkiem gospodarczym o pow. [...] m2 wydzierżawiła i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Otrzymuje również egzekwowane co najmniej od [...] do [...] przez komornika sądowego należności w wysokości [...] zł. Skarżąca podała, że pełni nieodpłatnie funkcję wiceprezesa "A." Sp. z o.o. oraz prezesa "B." Sp. z o.o. w organizacji i również z tego tytułu nie pobiera wynagrodzenia. Do wniosku załączyła zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za 2011 r., z którego wynika, że z tytułu dzierżawy uzyskała roczny przychód w wysokości [...] zł. Przedłożono również wydruk z rachunku bankowego prowadzonego w [...] z dnia [...], z którego wynika, że na rachunek bankowy skarżącej wpłynęła kwota w wysokości [...] zł przesłana przez komornika sądowego tytułem [...]. Udzielając odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia [...] do uzupełnienia strona wniosku oświadczyła, że aktem notarialnym z dnia [...] 2006 r. został ustanowiony w jej małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Małżonkowie nie dokonali podziału majątku wspólnego, ponieważ jak twierdzi wnioskodawczyni jej mąż swój majątek "roztrwonił, posprzedawał i ma ogromne zobowiązania". Skarżąca podała, że posiada nieruchomość w K., którą nabyła w 1999 r. z oddzielnego majątku jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego (aktualnie tam mieszka) oraz nieruchomość w S., gdzie właścicielem gruntu jest "B." sp. z o.o., w której wnioskodawczyni jest udziałowcem. Skarżąca posiada konta bankowe w [...] i [...] oraz lokatę w [...]. Jest właścicielem samochodu osobowego marki "X.", rok prod. [...], wartość samochodu wg katalogu PZU ok. [...] zł. Koszty miesięcznego utrzymania strony wynoszą około [...] zł, przy czym podatek od nieruchomości [...] zł, wywóz nieczystości płynnych [...] zł, energia elektryczna [...] zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw ok. [...] zł, TV [...] zł, środki czystości [...] zł, wyżywienie [...] zł, rata kredytu [...] zł. Przy czym kredyt został zaciągnięty na zakup nieruchomości, a jego spłata kończy się w dniu [...]. Skarżąca wyjaśniła, że nie uzyskuje dodatkowych dochodów i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Posiada [...] udziałów po [...] zł każdy w "A." Sp. z o.o. o łącznej wartości [...] zł oraz [...] udziałów po [...] zł w "B." Sp. z o.o. o łącznej wartości [...] zł, powyższe udziały nie podlegają zajęciu. Skarżąca podała, że spółka "B." jest w organizacji i nie ma przychodów. Natomiast "A." Sp. z o.o. w 2011 r. i w 2012 r. zanotowała straty w prowadzonej sezonowo działalności, aktualnie przygotowuje plan rozszerzenia działalności. Do pisma załączono kserokopie m.in.: zeznań o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2010 i 2011, z których wynika, że z tytułu dzierżawy w 2010 r. strona uzyskała przychód w wysokości [...] zł, natomiast w 2011 r. - w wysokości [...] zł. Ponadto skarżąca przedłożyła dokumenty w postaci: wyciągów z rachunków bankowych, umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] 2006 r., rachunku zysków i strat za 2011 r. sporządzonego dla "A." Sp. z o.o., rozliczenia za listopad 2012 r. w podatku dochodowym od osób prawnych, zawiadomień Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelności z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia [...] skierowanych do [...] oraz [...], tytułu wykonawczego. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 stycznia 2013 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że w dniu [...] na rachunek bankowy strony wpłynęła kwota [...] zł, której pochodzenia strona nie wyjaśniła, a nadto posiada majątek (udziały w spółkach, nieruchomości i auto), co do których wbrew twierdzeniom nie wykazała, że podlegają zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym. Na powyższe postanowienie skarżąca pismem z dnia [...] lutego 2013 r. złożyła sprzeciw, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. Kwestionując powyższe orzeczenie strona podniosła, że wbrew ustaleniom Sądu zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, jakoby o sytuacji materialno-bytowej przesądzały objęte przez nią udziały w spółkach z o.o. "B." i "A.", podkreśliła, że skoro obydwie wymienione spółki przynoszą straty to pozostawanie udziałowcem w tych spółkach nie stwarza możliwości pokrywania z przedmiotowego źródła kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Ponadto stwierdziła, że Sąd nie rozważył, czy niezależnie od rozpoznania co do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sytuacja materialno-bytowa i zdrowotna nie może być podstawą do udzielenia jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Zarzucono także, że w zaskarżonym postanowieniu w ogóle nie wzięto pod uwagę jej stanu zdrowia, którego leczenie pochłania znaczne środki. Dodatkowo żaląca wyjaśniła, że użyczyła jeden ze swoich rachunków bankowych rodzinie do wpłaty kwoty [...] zł, którą następnie wypłaciła i przekazała rodzinie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej postanowienia referendarza ex lege i przejście sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 P.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Znajduje to uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy ma sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego leży przedstawienie jak najpełniejszej informacji pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będące odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Sąd oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winien odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ 466/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione oszczędności były niewystarczające na uiszczenie kosztów sądowych, może ubiegać się o taką pomoc. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że treść złożonego przez A. B. oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej budzi wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Wobec niewykazania w sposób wiarygodny pochodzenia środków znajdujących się na koncie bankowym strony niemożliwa jest w istocie kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Przede wszystkim wskazać należy na brak możliwości określenia faktycznych źródeł dochodu wnioskodawczyni, poza dochodem uzyskiwanym z dzierżawy części budynku gospodarczego i gruntu w wysokości [...] zł brutto oraz otrzymywaniem od komornika sądowego kwoty w wysokości [...] zł netto. Z jednej strony wnioskodawczyni oświadczyła, że koszty jej miesięcznego utrzymania wynoszą [...] zł, z drugiej strony nie wskazała jednak skąd pochodzą środki na pokrycie tych nie małych wydatków. Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, że wykazane przez wnioskodawczynię wydatki znacznie przekraczają osiągany przez nią miesięcznie dochód. Przy czym A. B. podała, że nie posiada żadnych oszczędności, z których mogłaby pokryć opisane przez nią wydatki. Wśród wydatków strona wskazała nadto, że uiszcza ratę kredytu w wysokości [...] zł do [...], a kredyt został zaciągnięty na zakup nieruchomości. Powyższe oznacza, że kredytodawca ocenił pozytywnie jej zdolność kredytową. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powołane wyżej okoliczności, w ocenie Sądu, pozwalają na podważenie kompletności, a także wiarygodności podanych informacji. Stąd zasadne jest stwierdzenie, iż skarżąca w złożonym oświadczeniu przedstawiła jedynie informacje mogące świadczyć o jej złej sytuacji materialnej. Wobec powyższego można domniemywać, że strona dysponuje nieujawnionymi w niniejszej sprawie środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie. Podnieść również należy, że skarżąca, wbrew doświadczeniu życiowemu, pomimo, że ponosi wydatki, które znacznie przewyższają osiągane przez nią dochody, nie czyni starań aby znaleźć dodatkowe źródła dochodu, natomiast pełni nieodpłatnie funkcję wiceprezesa "A." sp. z o.o. oraz prezesa "B." Sp. z o.o. w organizacji. Odnosząc się do kwestii stanu zdrowia wnioskodawczyni Sąd zauważa, że okoliczność ta nie została poparta żadną dokumentacją lekarską lub inną, wskazującą na wydatkowanie w związku z tym znacznych środków. Z podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych wynika jedynie, że strona wydatkuje na leki i koszty leczenia kwotę [...] zł, którą nie sposób określić jako znaczną, jak twierdzi skarżąca w sprzeciwie, w zestawieniu z innymi wydatkami strony. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.