I SA/Po 995/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku JM o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi JM na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od września do grudnia 2006 r. oraz od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: oddalić wniosek. JM pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od września do grudnia 2006 r. oraz od stycznia do grudnia 2007 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]. Skarżący złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi, ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że obecnie nie posiada środków finansowych, utrzymuje się z prowadzenia działalności gospodarczej, która od kilku lat przynosi straty. Podał, że nie ma innego źródła dochodu. Wyjaśnił, że finansowo pomagają mu rodzice, którzy są emerytami. Wnioskodawca podał, że od [...] przebywa na zwolnieniu lekarskim, w najbliższym czasie czekają go [...] operacje. Skarżący poinformował, że ma na utrzymaniu [...] dorosłe córki, które studiują, zobowiązany jest do uiszczania alimentów w wysokości po [...] na każdą z córek. Skarżący podał, że jest osobą rozwiedzioną. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córkami w wieku [...] lat. Oświadczył również, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. [...] studiują, nie mają własnych dochodów. Skarżący określił pomoc rodziny na kwotę [...] zł. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011 r., I OZ 466/11 z 06.07.2011 r., II OZ 504/11 z 28.06.2011 r. publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt II FZ 574/06, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy argumentacja służąca wykazaniu, że wystąpiły okoliczności do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie czy skarżący posiada pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), 5. podanie czy skarżący uzyskuje jakieś dodatkowe dochody, w jakiej wysokości i z jakiego tytułu (np. umowy zlecenia, umowy o dzieło, udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prokurenta, prac dorywczych, sezonowych, inne), kiedy takie dochody uzyskał lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 6. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje to mieszkanie należy podać koszty najmu, 7. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach z o.o., jaka jest wartość nominalna tych udziałów, 8. złożenie odpisów dokumentów za okres od [...], t.j. odpisów deklaracji VAT-7, odpisów z książki przychodów i rozchodów, ewidencji środków trwałych, firmowego rachunku bankowego, należy również podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, 9. podanie od kiedy skarżący jest osobą rozwiedzioną, 10. wyjaśnienie czy skarżący i jego była żona posiadali wspólny majątek (np. nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty – należy wymienić składniki tego majątku), jeżeli tak to czy został dokonany podział majątku wspólnego, jeżeli tak to kiedy i w jaki sposób (odpis decyzji, orzeczenia), jeżeli nie to dlaczego 11. podanie czy przeciwko skarżącemu jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, jeżeli tak to czy zostały zajęte rachunki bankowe, majątek, wierzytelności (odpis dokumentów) oraz w jakiej wysokości do chwili obecnej została wyegzekwowana od skarżącego z tytułu prowadzenia egzekucji kwota, 12. podanie w jakiej wysokości rodzice skarżącego otrzymują emerytury i w jakiej kwocie ponoszą koszty swojego utrzymania, 13. wyjaśnienie od kogo z członków rodziny i w jakiej wysokości skarżący otrzymuje pomoc finansową. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne, w którym zostały zajęte rachunki bankowe i załączył zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] o zajęciu wierzytelności z tytułu egzekucji należności alimentacyjnych. Skarżący oświadczył również, że nie otrzymuje żadnej pomocy finansowej od jakiegokolwiek członka rodziny. Wskazał, że jego rodzice są emerytami i z tego tytułu otrzymują kwotę łączną w wysokości ok. [...], która niejednokrotnie nie wystarcza na opłacenie kosztów utrzymania. Skarżący wyjaśnił, że nie posiadał wspólnego majątku z byłą żoną. Podał, że jest osobą rozwiedzioną od [...]. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych udziałów w spółkach z o.o. Wnioskodawca mieszka w mieszkaniu, które jest własnością jego córek. Skarżący nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów. Podał, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą: [...]. Skarżący podał, że nie jest właścicielem żadnych pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], deklaracji VAT-7 za miesiące [...], podsumowania książki przychodów i rozchodów za okres [...], zestawienie zatrudnienia, ewidencję środków trwałych, historię konta walutowego za okres [...], z którego wynika, że saldo początkowe wynosiło [...], saldo końcowe [...], wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych w B, t.j. rachunku: C – rachunku firmowego dla D, ul. G [...], K za okres od [...]., z załączonych wyciągów z tego rachunku nie wynika, że realizowane jest z niego zajęcie egzekucyjne, wynika natomiast, że w w.w okresie na tym rachunku odnotowano wpływy, z rachunku tego spłacane są kredyty i rachunku E - rachunku skarżącego za okres [...], z którego również wynika, że w w.w okresie na tym rachunku odnotowano wpływy, z rachunku tego spłacano kredyty, zadłużenie na karcie kredytowej, przyznany przez bank limit kredytu w rachunku bankowym wynosi [...]. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że jest osobą rozwiedzioną od [...], byli małżonkowie nie posiadali wspólnego majątku. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, udziałów w spółkach z o.o., wartościowych przedmiotów i pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący mieszka w mieszkaniu należącym do jego córek, z którymi – jak oświadczył – pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Córki studiują, nie uzyskują żadnych dochodów, natomiast na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny, wnioskodawca jest zobowiązany do płacenia alimentów w wysokości po [...] na każdą z córek. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że prowadzi działalność gospodarczą, która od kilku lat przynosi stratę. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył również, że korzysta z pomocy finansowej rodziców, którzy są emerytami. Następnie w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że łączne dochody rodziców z tytułu emerytury wynoszą [...] i że kwota ta często nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb życiowych. Skarżący oświadczył również, że nie otrzymuje od nikogo z członków rodziny pomocy finansowej. Wątpliwości zatem budzi okoliczność, że skoro z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodów, nie otrzymuje pomocy finansowej od członków rodziny, nie uzyskuje również – zgodnie z oświadczeniem - żadnych innych dodatkowych dochodów i nie korzysta z pomocy opieki społecznej, to z jakich środków ponosi koszty miesięcznego utrzymania, które określił na poziomie [...], z czego [...] przeznacza na spłatę kredytów. Nie wiadomo również z jakich środków utrzymuje swoje córki, z którymi – jak oświadczył – pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Mimo wezwania skarżący nie wyjaśnił kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co i jaki jest harmonogram spłat rat. Z przedłożonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wynika natomiast, że kredyty są spłacane. W tym miejscu wskazać należy, że bez względu na okoliczność, czy kredyty zostały zaciągnięte na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, czy na zaspokojenie jego prywatnych potrzeb, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać również należy na podnoszoną przez skarżącego okoliczność, że od kilku lat z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ponosi stratę. Ze złożonych przez niego zeznań rocznych podatkowych za [...] wynika, że w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu [...], strata [...], w [...] przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu [...], strata [...]. Z załączonego przez skarżącego podsumowania księgi przychodów i rozchodów wynika, że w okresie [...]. skarżący uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty w wysokości [...] i odnotował stratę w wysokości [...]. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że w orzecznictwie przyjął się pogląd, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Zauważyć również należy, że pomimo poniesionej straty w kolejnych latach, t.j. w [...] r., jak i w okresie od [...], skarżący nadal ją prowadzi, zatrudnia [...] pracowników, z uzyskiwanych przychodów ponosi koszty utrzymania i spłaca raty kredytów. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...], w [...], w [...], w [...], w [...], w [...], w [...], w [...], we [...], w [...], w [...]. Skarżący, jak już wcześniej wskazano, nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Ponadto wskazać należy, że skarżący nie podał wszystkich informacji, o które został wezwany. Nie wiadomo z jakich środków i w jakiej kwocie ponosi koszty wyżywienia, na co, kiedy i w jakiej wysokości zaciągnął kredyty. Z załączonych przez niego dokumentów nie wynika również, że zostały zajęte jego rachunki bankowe. Wnioskodawca bowiem, mimo wezwania, nie przedłożył dokumentów o zajęciu rachunków bankowych, natomiast z przedłożonych przez niego wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych przez B nie wynika, że realizowane jest z nich zajęcie egzekucyjne. Zatem złożone przez niego oświadczenia są niepełne, co również nie pozwala na dokonanie prawidłowej oceny co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających wystąpienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 i § 2 P.p.s.a. obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.