II SA/Po 271/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 listopada 2009r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych; I. oddala skargę II. przyznaje adwokatowi A. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w kwocie (...) zł (...), w tym 52,80 zł (...) tytułem podatku od towarów i usług oraz kwotę (...),- zł (...). /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ W.Batorowicz /-/ E.Brychcy Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. ([...]), w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezydent Miasta K. na podstawie "art. 18 ust. 10 pkt 1 ppkt 1" ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473) oraz art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego cofnął S. J. następujące zezwolenia: nr [...]na sprzedaż napojów o zawartości do 4,5 % alkoholu oraz na piwo; nr [...]na sprzedaż napojów powyżej 4,5 % do 18 % zawartości alkoholu (z wyjątkiem piwa) i nr [...]na sprzedaż napojów powyżej 18 % zawartości alkoholu, wydanych w dniu 22 czerwca 2007 r. dla S. J. na prowadzenie sprzedaży w sklepie spożywczym w K. ul. [...] . W uzasadnieniu organ stwierdził, iż w dniu [...] maja 2008 r. została wydana decyzja o cofnięciu S. J. wszystkich wydanych zezwoleń n a sprzedaż napojów alkoholowych w sklepie ul. [...], jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]sierpnia 2008 r. ([...]) uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia zwracając uwagę na brak dokumentów urzędowych potwierdzających fakt sprzedaży piwa nieletnim. Dalej organ wyjaśnił, iż bezskutecznie dwukrotnie wystąpił do Komendanta Miejskiego Policji w K. o udostępnienie materiałów dotyczących zdarzenia z marca bieżącego roku, za s organ ten w odpowiedzi poinformował, iż ze względów proceduralnych nie może udostępnić akt swojego postępowania bez zgody prokuratora lub sądu. W konsekwencji organ I instancji przesłuchał funkcjonariusza Policji uczestniczącego w zdarzeniu – A. O., który w sowich zeznaniach z dnia 14 listopada bieżącego roku podał, iż w dniu 28 marca pełniąc czynności służbowe z innym funkcjonariuszem M. K. wylegitymował trzech nieletnich, którzy wyszli ze sklepu przy ul. [...]z puszkami piwa. Organ przytoczył także zeznania tego świadka potwierdzające, iż nieletni dokonali zakupu piwa w tym sklepie, zaś zatrzymana w tym samym dniu sprzedawczyni, która przyznała się do tego czynu, jak również wskazał, że świadek A. O. poinformował, że M. K. przebywa na misji w K. i dlatego nie może złożyć zeznań. Ponadto organ zaznaczył, iż pomimo dwukrotnego wezwania sprzedawczyni G. U. do złożenia zeznań, lecz pomimo doręczonych wezwań nie stawiła się ona w wyznaczonych terminach, nie złożyła też żadnych wyjaśnień na piśmie. Następnie organ wskazał na to, że z informacji Prokuratury Rejonowej w K. wynika, iż w dniu 9 kwietnia 2008 r. został skierowany do Sądu Rejonowego w K. akt oskarżenia przeciwko G. U., którym oskarżono ją o to, że "będąc ekspedientką sklepu spożywczo-monopolowego w K. na ul. [...]w dniu 28 marca 2008 r. dwukrotnie sprzedała alkohol w postaci piwa w ilości 6 szt. trzem nieletnim: A. L. lat 15, M. J. lat 15 i A. J.lat 16, wbrew warunkom ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi", czyli o przestępstwo określone w art. 43 ust. 1 i 2 w zw. z art. 15. Organ zwrócił uwagę, iż o fakcie poddania się karze przez G. U. świadczy powołanie się w akcie oskarżenia na art. 335 § 1 kpk. Organ wskazał także na to, że Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 7 października 2008 r. w sprawie o sygn. akt [...] umorzył warunkowo na jeden rok próby postępowanie karne wobec G. U., jednakże nie uwolnił jej od postawionych zarzutów i obciążył ją świadczeniem pieniężnym oraz kosztami sądowymi; Sąd na podstawie art. 66 § 1 i art. 67 § 1 kk odstąpił od wymierzenia kary uznając nieznaczną szkodliwość czynu i dotychczasową niekaralność sprawcy. W ocenie organu uzyskane z Sądu Rejonowego w K. orzeczenie potwierdza fakt sprzedaży alkoholu osobom nieletnim i tym samym naruszenie przez ekspedientkę zasad ustawy o wychowaniu w trzeźwości. W uzasadnieniu prawnym organ wskazał na treść art. 18 ust. 10 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, przewidującego, iż organ zezwalający cofa zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych między innymi w przypadku sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim. Powołując się na stanowisko sądów administracyjnych organ stwierdził, iż uzasadnione było cofniecie wszystkich zezwoleń udzielonych temu podmiotowi, który naruszył warunki sprzedaży napojów alkoholowych. Podkreślił także, iż przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą za pomocą osób trzecich ponosi ryzyko z tym związane i obciążają go konsekwencje działań osób, którymi się posługuje; nie ma przy tym znaczenia to, czy przedsiębiorca ponosi winę za dokonanie w jego sklepie sprzedaży alkoholu nieletniemu, bowiem wystarczającą i jedyną przesłanką cofnięcia zezwolenia jest ustalenie faktu, że taka sprzedaż została dokonana, co oznacza, że naruszone zostały zasady sprzedaży napojów alkoholowych. W odwołaniu od decyzji organu I instancji S. J. zakwestionowała fakt, iż w jej sklepie w dniu 28 marca 2008 r. doszło do sprzedaży piwa trzem nieletnim. Powołując się na załączone oświadczenie pisemne G. U. z dnia 6 stycznia 2009 r. stwierdziła, iż osoba ta przyznała się do sprzedaży piwa nieletnim, bowiem została poinformowana, że w świetle takich dowodów korzystniej będzie dla niej przyznać się do czynu. Zdaniem odwołującej oparto się wyłącznie na tym, co powiedzieli nieletni, bez oceny ich wiarygodności, a nie posiadali oni paragonów z kasy fiskalnej; w pobliżu sklepu odwołującej są inne sklepy z alkoholami, gdzie nieletni mogli nabyć piwo. W ocenie odwołującej nieletni nie podali faktycznego miejsca zakupu piwa, by nie stracić dostępu do miejsca, w którym mogą zaopatrywać się w alkohol. Odwołująca podkreśliła, iż od kilku lat prowadzi sklep w pobliżu szkoły i dlatego ściśle przestrzega zasad dotyczących sprzedaży alkoholu, zwłaszcza że dochód z tego sklepu jest źródłem jej utrzymania. Zdaniem odwołującej organ nie rozważył powyższych okoliczności sprawy. Ponadto domagał się przeprowadzenia dowodu z akt sprawy o sygn. akt [...]Sądu Rejonowego VII Wydziału Grodzkiego w K., gdyż zebrany w tej sprawie materiał wyraźnie wskazuje, iż zeznania nieletnich są sprzeczne i niewiarygodne. Decyzją z dnia [...]lutego 2009 r. ([...]), wydaną na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne organu I instancji wskazując na materiał dowodowy stanowiący podstawę tych ustaleń. Wskazał na treść art. 18 ust. 10 pkt 1a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 z późn. zm.) oraz na to, że powołana ustawa w art. 15 ust. 1 zabrania sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18. Zdaniem organu z akt sprawy wynika, że G. U. będąc ekspedientką sklepu spożywczo-monopolowego w K. ul. [...]w dniu 28 marca 2008 r. dwukrotnie sprzedała alkohol w postaci piwa w ilości 6 szt. trzem nieletnim, co wynika z wyroku Sądu Rejonowego w K. VII Wydział Grodzki, który na podstawie art. 66 § 1 i art. 67 § 1 Kodeksu karnego warunkowo umorzył wobec tej osoby oskarżonej o popełnienie czynu z art. 43 ust. 1 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Organ II instancji przybliżył także treść art. 66 § 1 Kodeksu karnego oraz uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2007 r., sygn. akt II GPS 2/07, w którym stwierdzono, iż w razie nieprzestrzegania określonych w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi warunków sprzedaży napojów alkoholowych objętych zezwoleniem organ zezwalający cofa wszystkie zezwolenia udzielone temu samemu podmiotowi w tym samym miejscu. Zdaniem Kolegium to na przedsiębiorcy prowadzącym działalność w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych spoczywa obowiązek takiej organizacji tej sprzedaży, by nie zaistniał jakikolwiek przypadek złamania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji merytorycznej uwzględniającej jej odwołanie. Skarżąca wskazała na to, że w pobliżu jej sklepu są szkoły i nigdy nie doszło do przypadku sprzedaży alkoholu nieletnim, w sklepie są stosowne napisy i monitoring. W ocenie skarżącej niedostatecznie wyjaśniono stan faktyczny sprawy, zaniechano obowiązku obiektywnego rozpatrzenia sprawy. Zdaniem skarżącej organy pominęły okoliczność, że sklep jest monitorowany, a to wykazałoby, czy naprawdę nieletni kupili piwo w jej sklepie; w jej ocenie nieletni i funkcjonariusze Policji różnie przedstawiali fakt nabycia piwa. Pominięto także jej wniosek o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy karnej jej pracownicy, która nigdy nie sprzedała alkoholu nieletnim wiedząc, że taka okoliczność pozbawiłaby ją pracy. W ocenie skarżącej uniemożliwiono jej również uczestniczenie w postępowaniu administracyjnym. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik procesowy z urzędu skarżącej S. J. w uzupełnieniu skargi zarzucił decyzji organu II instancji naruszenie art. 7, art. 8 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania i wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. Zdaniem pełnomocnika organy nie podjęły wszystkich niezbędnych działań do dokładnego wyjaśnienia stanu fatycznego, a miały możliwość skorzystania z nagrań video z kamer znajdujących się w sklepie. Ponadto wskazał, iż w zeznaniach świadków są wątpliwości co do tego, gdzie zostali zatrzymani nieletni; organ II instancji wydal zaskarżoną decyzję w oparciu o wątpliwy i niespójny materiał dowodowy. Pełnomocnik przedstawił także okoliczności już wskazane przez skarżącą co do tego, że nieletni byli zainteresowani w utajnieniu faktycznego miejsca zakupu alkoholu, oraz że nie mieli przy sobie paragonu zakupu alkoholu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności wykładni. W wyniku przeprowadzenia takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie zawierają tego rodzaju wad prawnych, które uzasadniałyby ich uchylenie, względnie wyeliminowania z obrotu prawnego w innej formie, stosownie do przepisów art. 145 § 1 p.p.s.a. Istota problemu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się w zasadzie do rozstrzygnięcia kwestii czy ustalenia prawomocnego wyroku sądu karnego wiążą organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, którego przedmiotem jest cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych z tytułu naruszenia art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, czy też wyrok karny w tym zakresie nie jest wiążący, a więc organ powinien przeprowadzić własne postępowanie dowodowe w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego. Zagadnienie to było już rozpatrywane przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt II GSK 58/07. Odwołując się do poglądów tam przedstawionych, które tutejszy Sąd w pełni podziela, należy przypomnieć, że obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego wynikający z przepisów art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego jest ściśle związany z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 Kodeksu oraz zasadą prawdy obiektywnej zawartą w art. 7 Kodeksu. W świetle wymienionych przepisów prawa, organ administracji publicznej powinien dokonać wszechstronnej analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie w celu ustalenia stanu faktycznego oraz ocenić, zgodnie z własnymi przekonaniami, znaczenie i wartość dowodów dla rozpoznawanej sprawy, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Z kolei art. 75 § 1 Kodeksu stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Trzeba zaznaczyć, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęty jest pogląd, że materiały dowodowe zebrane w postępowaniu karnym, w szczególności takie jak protokoły z przesłuchania świadków mogą być, zgodnie z art. 75 § 1 Kodeksu, wykorzystane w sprawie administracyjnej pod warunkiem, że są rozpatrywane według reguł dowodowych określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2002 r., sygn. akt III SA 746/02). W orzecznictwie zauważono jednak, że dotyczy to sytuacji, w której organ administracji publicznej posługuje się, w celu wydania rozstrzygnięcia w określonej kwestii, materiałem dowodowym zebranym w toczącym się jeszcze postępowaniu karnym, a inna sytuacja występuje, gdy postępowanie karne zostało zakończone prawomocnym wyrokiem sądu. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Wprawdzie w Kodeksie postępowania administracyjnego brak jest regulacji prawnej, z której wynikałoby, że ustalenia dokonane w postępowaniu sądowym stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu wiążą organ administracji publicznej, jednak warto mieć na uwadze pogląd zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 1993 r., sygn. akt III SA 262/93, z którego wynika, że okoliczności (fakty) potwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu, należy uznać za udowodnione. Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku z dnia 26 czerwca 2007 r. uznał, iż wprawdzie wspomniane powyższe orzeczenie dotyczy prawomocnego wyroku skazującego, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby pogląd ten odnieść do każdego prawomocnego wyroku sądu, w tym warunkowo umarzającego postępowanie karne. Wówczas zdaniem NSA należy przyjąć, że ustalenia co do faktów zawarte w sentencji prawomocnego wyroku sądu nie są przedmiotem postępowania dowodowego w sprawie. W konsekwencji ustalenia te są wiążące dla organu administracji publicznej i w odróżnieniu od innych faktów nie podlegają weryfikacji w postępowaniu administracyjnym. Ustalenia te zdaniem NSA mogą jednakże być przedmiotem oceny ze względu na odmienność postępowania administracyjnego od postępowania sądowego, który to pogląd jest prezentowany od dłuższego czasu w literaturze prawniczej (por. Andrzej Wróbel, Małgorzata Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, str. 510 ). Jak wynika z akt sprawy Prokurator Prokuratury Rejonowej w K. wniósł akt oskarżenia przeciwko G. U. - sprzedawczyni w sklepie S. J., w którym zarzucił oskarżonej popełnienie czynu określonego w art. 43 ust. 1 i 2 w zw. z art. 15 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi polegającego na sprzedaży alkoholu w postaci piwa trzem osobom nieletnim. Fakt popełnienia tego przestępstwa potwierdził Sąd Rejonowy VII Wydział Grodzki w K., który wyrokiem z dnia 7 października 2008 r. w sprawie o sygn. akt [...]umorzył warunkowo na jeden rok próby postępowanie karne wobec G. U . Należy podkreślić, iż G. U. nie wniosła środka odwoławczego od tego wyroku sądu karnego, z czego należy wywieść wniosek, iż nie kwestionowała więc faktu popełnienia zarzucanego jej czynu. Czyn wypełniający znamiona przestępstwa określonego w art. 43 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości w zupełności odpowiada czynowi określonemu w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a w związku z art. 15 ust. 1 tej ustawy, a sprzedaż lub podawanie napojów alkoholowych nieletniemu wbrew obowiązującym zakazom stanowi przesłankę cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu. W świetle powyższego niedopuszczalne byłoby nakazanie organom administracji przeprowadzenia postępowania dowodowego co do faktu sprzedaży alkoholu osobom nieletnim w sklepie skarżącej, bowiem w istocie zmierzałoby ono do zakwestionowania w postępowaniu administracyjnym prawomocnego wyroku sądu karnego, orzekającego o popełnieniu w sklepie S. J. czynu polegającego na sprzedaży napojów alkoholowych osobom nieletnim. Zdaniem Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie naruszyło przepisów postępowania administracyjnego wskazanych przez stronę skarżącą. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie powoływał się na związanie go orzeczeniem sądu karnego, lecz na wnioski wynikające z wydania wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne. Odniósł się do ustaleń zawartych w tym wyroku wskazując na treść art. 66 § 1 Kodeksu karnego. Fakt sprzedaży w sklepie skarżącej alkoholu w postaci piwa trzem osobom nieletnim jest w tej sprawie bezsporny i stanowi dostateczną przesłankę cofnięcia udzielonych S. J. zezwoleń na sprzedaż alkoholu. Niewątpliwie skarżąca jako przedsiębiorca i pracodawca na zasadzie ryzyka odpowiada za działania osób, za pomocą których prowadzi sprzedaż napojów alkoholowych. Należy także zaznaczyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że jednorazowe naruszenie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, w tym sprzedaż alkoholu osobie nieletniej, obliguje właściwy organ do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych (por. wyrok z dnia 27 września 2005 r., sygn. akt II GSK 148/05 oraz wyrok z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 175/06 powołane w wyroku z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 111/07). W myśl art. 18 ust.1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży. Z kolei art.18 ust.10 pkt 1 lit. a stanowi, iż zezwolenie o którym mowa w ust. 1, organ zezwalający cofa w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, pod kredyt lub pod zastaw. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia językowa i systemowa przywołanego przepisu potwierdza tezę, że jednorazowa sprzedaż napoju alkoholowego osobie poniżej 18 roku życia jest wystarczającą i uzasadnioną przyczyną do zastosowania sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na obrót takimi napojami. W konsekwencji stwierdzić należy, iż organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny i orzekły o cofnięciu udzielonych skarżącej zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, jako bezzasadną. O kosztach postępowania – o wynagrodzeniu adwokata z urzędu Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 200 p.p.s.a. i § 2 ust. 1- 3 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ W.Batorowicz /-/ E.Brychcy