II SA/Po 472/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2017r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z dnia 12 października 2016 r., nr [...], przyznał M. K. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na córkę A. oraz dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na syna K. , na okres od 1 września 2016 r. do 31 października 2016 r., w łącznej wysokości: [...] zł miesięcznie. W podstawie prawnej decyzji Burmistrz powołał przepisy art. 2, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 12a, art. 24, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 z późn.zm., dalej u.ś.r.) oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U. z 2015r. poz. 1238), W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że ustalone łącznie dochody rodziny wnioskodawczyni osiągnięte w 2014 r. wyniosły [...] zł. Na kwotę tę składa się dochód wnioskodawczyni [...]; dochody jej męża B. K.: dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych: [...] zł, dochody inne niż podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych: [...] zł (dochód z tytułu diet nieopodatkowanych podatkiem dochodowym od osób fizycznych, otrzymywanych przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych); dochód córki A. K. - [...] zł. Przy uwzględnieniu tych kwot miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł co w przeliczeniu na członka rodziny daje dochód [...] zł. Biorąc pod uwagę powyższe, organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia warunku określonego w art. 5 ust. 1 u.ś.r., gdyż dochód na członka rodziny, który wyniósł [...] zł, przekracza granicę dochodu ustaloną w przytoczonym wyżej artykule ([...] zł) o kwotę [...]zł ([...] zł - [...] zł). W przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, stanowi suma przysługujących danej rodzinie w danym okresie zasiłkowym: 1) zasiłków rodzinnych podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych zasiłków; 2) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art, 10, ait. 11 a, art. 12a i art. 13, podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych dodatków; 3) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 9, art. 14 i art. 15, podzielonych przez 12. Organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny to kwota [...]zł; miesięczna kwota dochodu rodziny uprawniająca do otrzymywania świadczeń: [...] zł ([...] zł x 7 osoby); miesięczny limit dochodów uprawniających do pobierania świadczeń przekroczono o kwotę [...]zł ([...]- [...] zł), łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3 przysługujących rodzinie w danym okresie zasiłkowym w okresie od 01.09.2016r. do 31.10.2016r. na dzieci wyniosła [...] zł ([...] zł + [...] zł+ [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł+[...] zł + [...] zł + [...] zł+ [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł) i została obliczona w następujący sposób: - A. K., ur. 18.10.1995r. : zasiłek rodzinny ([...] złx2/2); dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego ([...] zł/12), dodatek z tytułu na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła ([...] zł x 2/12); - D. K., ur. 21.09.1997r.: zasiłek rodzinny ([...] złx2/2); dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego ([...] zł/12), dodatek z tytułu na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła ([...] zł x 2/12); - K. K., ur. 22.06.1999r.: zasiłek rodzinny ([...] złx2/2); dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego ([...] zł/12), dodatek z tytułu na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła ([...] zł x 2/12); dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej ([...] zł x2/2); - S. K., ur. 13.07.2000r.: zasiłek rodzinny ([...] złx2/2); dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego ([...] zł/12), dodatek z tytułu na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła ([...] zł x 2/12), dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej ([...] zł x2/2); - A. K., ur. 21.08.2003r.: zasiłek rodzinny ([...] złx2/2); dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego ([...] zł/12), dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej ([...] zł x2/2). Różnica pomiędzy łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, a kwotą o którą został przekroczony dochód rodziny, wynosi: [...] zł ([...] zł). W związku z tym, iż na dzieci: D. K., K. K. (z wyjątkiem dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej), S. K. oraz A. K., świadczenia rodzinne przysługujące w okresie od 01.09.2016r. do 31.10.2016r. zostały ustalone decyzją nr [...] z dnia 14.07.2016r., obecnie na podstawie decyzji nr [...] z dnia 12.10.2016r. zostaną wypłacone świadczenia za powyższy okres w kwocie [...]zł/miesięcznie (zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na córkę A. K. oraz dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na syna K. K.). Odwołanie od decyzji złożyła M. K.. Odwołująca wskazała na naruszenie art. 7, art. 8, art.9, art. 10, art, 75, art. 76 i art. 77 k.p.a. oraz art. 3 ust. 22 i ust. 23c ustawy o świadczeniach rodzinnych i wniosła o zmianę decyzji oraz ustalenie w całości należnych świadczeń rodzinnych. Zarzuciła, że organ raz uwzględnia, a raz nie uwzględnia dochody syna D. oraz córki A., a także że organ nieprawidłowo bierze pod uwagę dochody jej męża, chociaż przebywa on na urlopie bezpłatnym, a także że błędnie uwzględnia dietę radnego jako dochód. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako Kolegium lub SKO w [...]) decyzją z dnia 23 lutego 2017 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium w pierwszej kolejności przytoczyło treść mających zastosowanie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się do zarzutów dotyczących zaliczenia do dochodów rodziny diety męża z tytułu sprawowania mandatu radnego Kolegium wskazało, że o ich zaliczeniu do dochodu przesądza sama ustawa. Zgodnie z art. 3 punkt 1) litera c tiret 16 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych w tym kwoty diet nieopodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich. Kolegium za niezasadny uznał także zarzut dotyczący pozostawania na urlopie bezpłatnym. W art. 3 pkt 23 ustawy ustawodawca enumeratywnie wymienił sytuacje, które powodują utratę dochodu. Konstrukcja przyjęta w definicji "utraty dochodu" (wyliczenie zamknięte) wyklucza stosowanie wykładni rozszerzającej i kwalifikowanie do tego pojęcia innych, niż wymienione w nich przypadków zmniejszenia dochodu w okresie zasiłkowym w stosunku do roku go poprzedzającego. Przepis ten nie wymienia urlopu bezpłatnego jako przesłanki do uznania, że nastąpiła utrata dochodu. Taka wykładnia tego przepisu jest także zgodna z orzecznictwem w tej kwestii. Kolegium wskazało na tezę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie (sygn. akt. I OSK 153/07) z dnia 20 listopada 2007 r., w której wskazano, że "1. Odpadnięcie źródła dochodu z powodu chwilowej rezygnacji z wynagrodzenia ze względu na urlop bezpłatny lub niewypracowanie nagrody za dobre wyniki pracy nie są tożsame z "utratą dochodu" w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż świadczenia te nie mogą służyć zaspokajaniu potrzeb osób, które ze swojej woli, mając obiektywne możliwości osiągnięcia wyższych zarobków, z dochodów tych rezygnują." Odnosząc się do zarzutów dotyczących zaliczenia do dochodu rodziny dochodu D. K., Kolegium stwierdziło, że nie został on w zaskarżonej decyzji uwzględniony, co uznać należy za prawidłowe. Jednocześnie Kolegium wskazało, że nie jest uprawnione do oceny innych decyzji, o których pisze odwołująca, gdyż jest ograniczone zakresem niniejszej sprawy i nie może badać decyzji nie będących przedmiotem odwołania w niniejszej sprawie. Za prawidłowe Kolegium uznało zaliczenie do dochodu rodziny dochodu A. K. za rok 2014 w kwocie [...]zł z tytułu uzyskania środków z E. F. S. w związku z odbywanym stażem. Stypendium stażowe wypłacane w ramach projektu realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki w ramach E. F. S. - jako pomoc udzielona w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - korzysta ze zwolnienia od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 137 ustawy o PIT. Niemniej jednak są to dochody podlegające zaliczeniu do dochodu na podstawie art. 3 punkt 1 podpunkt c tiret 9 ustawy, który stanowi, że ilekroć w ustawie jest dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: środki bezzwrotnej pomocy zagranicznej otrzymywane od rządów państw obcych, organizacji międzynarodowych lub międzynarodowych instytucji finansowych, pochodzące ze środków bezzwrotnej pomocy przyznanych na podstawie jednostronnej deklaracji lub umów zawartych z tymi państwami, organizacjami lub instytucjami przez Radę Ministrów, właściwego ministra lub agencje rządowe, w tym również w przypadkach, gdy przekazanie tych środków jest dokonywane za pośrednictwem podmiotu upoważnionego do rozdzielania środków bezzwrotnej pomocy zagranicznej na rzecz podmiotów, którym służyć ma ta pomoc. Reasumując, Kolegium za prawidłowe uznało ustalenia organu pierwszej instancji dotyczące dochodów członków rodziny odwołującej osiągniętych w 2014r. Łącznie dochody rodziny osiągnięte w 2014r. wyniosły: [...] zł. Miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na członka rodźmy daje dochód [...] zł. W związku z tym także za prawidłowe uznaje Kolegium ustalenia, że dochód na członka rodziny, który wyniósł [...] zł przekracza granicę dochodu ustaloną w przytoczonym wyżej artykule ([...] zł) o kwotę [...]zł ([...] zł - [...] zł), zaś miesięczny limit dochodów uprawniających do pobierania świadczeń przekroczono o kwotę [...]zł ([...]- [...] zł). Łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3 przysługujących rodzinie M. K. w danym okresie zasiłkowym w okresie od 01.09.2016r. do 31.10.2016r. na dzieci wyniosła [...] zł (wyliczenia organu pierwszej instancji nie były sporne i Kolegium uznało je za prawidłowe). Zatem organ pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że różnica pomiędzy łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny wynosi: [...] zł ([...] zł - [...] zł). W związku z tym, iż na dzieci: D. K., K. K. (z wyjątkiem dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej), S. K. oraz A. K., świadczenia rodzinne przysługujące w okresie od 01.09.2016r. do 31.10.2016r. zostały ustalone decyzją nr [...] z dnia 14.07.2016r. (decyzja utrzymana w mocy na podstawie decyzji SKO nr [...] z dnia 30.11.2016), na podstawie zaskarżonej decyzji przyznano zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na córkę A. K. oraz dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na syna K. K.. M. K. wniosła skargę na wyżej opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] nr [...] z dnia 12.10.2016r. i przyznanie świadczeń rodzinnych w całości. Skarżąca zarzuciła przyznanie świadczeń w niższej wysokości. Podniosła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Po 138/17 orzekł, iż dieta jest przychodem, zatem należało od przychodu odjąć koszty jego uzyskania. Błędnie zaliczono również dochód syna D. , bowiem była to praca sezonowa i uzyskane wynagrodzenie stanowi dochód utracony. Ponadto błędnie zaliczono dochód córki A.. W tym zakresie skarżąca podniosła, że w piśmie przesłanym przez Ośrodek Pomocy Społecznej we [...] nr [...] z dnia 22.02.2017r., stwierdza się, iż środki z tytułu stypendium stażowego wypłacanego z EFS nie są dochodem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Błędnie również zaliczono do dochodu za 2014 rok kwotę [...]zł, podczas gdy był to dochód utracony, bowiem mąż przebywa na urlopie bezpłatnym, oraz w wysokości [...] zł z tytułu diet nieopodatkowanych podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Kolegium dokonując rozpoznania odwołania zasadniczo wzięło pod uwagę tylko kwestię zakwalifikowania diety radnego w poczet dochodów rodziny, poza tym nie analizowało pozostałych kwestii. Wzięto pod uwagę dochód z tytułu pełnienia funkcji radnego powiatowego męża w wysokości [...] zł - nie dokonano analizy PIT-R, w którym to pozycja przychód wynosi [...] zł koszt uzyskania [...] zł a dochód [...] zł. Dodatkowo nie dokonano analizy uchwały Rady Powiatu, która stwierdza, że radni otrzymują zryczałtowana dietę - ponieważ dotyczy ona również zwrotu kosztów podróży na terenie województwa wielkopolskiego. Potwierdza to uchwała Rady Powiatu Nr 34/V/2003 - w aktach sprawy oraz rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Skarżąca wniosła o konkretne określenie czym jest zryczałtowana dieta radnego uzyskiwana przez męża. Jeśli w orzeczeniach sądowych określa się ją jako przychód, to na analogię przychodu wiązanego z działalnością gospodarczą jest tak, że od przychodu odejmuje się koszt jego uzyskania. Zgodnie z zamysłem prawodawcy praca radnego ma mieć charakter pracy społecznej. Radny nie może otrzymywać żadnego wynagrodzenia za pracę wykonywaną przy sprawowaniu mandatu radnego. Jednak mimo społecznego charakteru tej pracy radny nie powinien "dokładać do tego z własnej kieszeni", czyli ponosić kosztów wykonywania mandatu. Jak wiadomo, koszty takie się pojawiają, są to m.in.: utracone wynagrodzenie za pracę za dzień, kiedy radny uczestniczy w pracach rady gminy lub jej komisji, a nie świadczy pracy na rzecz swego pracodawcy (pracodawca ma obowiązek zwolnić pracownika - radnego na czas obrad rady lub komisji, ale nie ma już obowiązku zapłaty mu tzw. dniówki za ten czas, kiedy uczestniczy on w obradach rady gminy bądź jej organów), koszty przejazdu z miejsca zamieszkania (zatrudnienia) do siedziby rady gminy i z powrotem, koszty rozmów telefonicznych z prywatnego telefonu, utrzymanie strony internetowej radnego, koszty amortyzacji pojazdu itp. Dlatego ustawodawca, przewidując powstanie kosztów wykonywania mandatu radnego, w art. 25 ust.4 przewidział rekompensatę tych kosztów w postaci wypłacanej diety, której wysokość i zasady przyznawania, w oparciu o przepisy, uchwali rada. Potwierdzeniem tego jest stwierdzenie zawarte m.in. w wyroku WSA w Krakowie (wyrok z 27 stycznia 2004r., sygn. akt II SA/Kr 2603/03), gdzie sąd określił, że "diety radnego nie należy utożsamiać z wynagrodzeniem pracowniczym, lecz zwrotem (części) wydatków ponoszonych przez radnych w związku z wykonywaniem mandatu radnego". Ustawodawca w art. 25 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym określił, że na zasadach ustalonych przez radę gminy radnemu przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży służbowych. Jedynym zastrzeżeniem, jakie w ustawie o samorządzie gminnym zawarł prawodawca, jest ustalenie maksymalnej wysokości diety. Prawodawca określił, że nie może ona przekroczyć w ciągu miesiąca łącznie półtorakrotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe na podstawie ustawy z 23 grudnia 1999 roku o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw. Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, maksymalną wysokość diet przysługujących radnemu w ciągu miesiąca, uwzględniając liczbę mieszkańców gminy, przy czym kwota bazowa oznacza maksymalną wysokość diet w gminach o największej liczbie mieszkańców. Natomiast pozostałe zasady dotyczące diet powinna określić uchwała rady gminy. Skarżąca podniosła, że użyte przez prawodawcę w art. 25 ust. 4 sformułowanie "przysługuje" oznacza bezwzględny obowiązek wypłacania diety radnemu, przynajmniej w części dotyczącej zwrotu poniesionych w związku z tym kosztów (za: A. Szewc, ABC 2010, Komentarz do art. 25 ustawy o samorządzie gminnym). Wskazała na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody [...] nr [...] z dnia 7 czerwca 2013r., przedłożone do akt sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie sądowoadministracyjnej w dniu 27 września 2017 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę i jej zarzuty. Podniósł, że decyzją z dnia 22 sierpnia 2017r., nr [...], SKO w [...] rozstrzygnęło w sposób odmienny kwestie zaliczenia do dochodu stypendium stażowego uzyskanego przez córkę A. oraz uznania za dochód diety radnego. Kserokopię tej decyzji przedkłada do akt. Taka rozbieżność stanowiska organu tylko pogłębia wątpliwości skarżącej co do prawidłowości podjętych rozstrzygnięć i rodzi obawę, że środki, które zostają jej przyznawane na dzieci, mają niepewny charakter z uwagi możliwość żądania ich zwrotu przez organ. Wyjaśnia, że na 5 dzieci w skali roku rodzina otrzymywała średnio [...]. zł, co w perspektywie 5 lat daje kwotę [...]. zł. Wyjaśnia, że aktualnie są prowadzone postępowania odnośnie zwrotu nienależnie uzyskanych świadczeń od 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje; Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm., dalej: u.ś.r.), która reguluje zasady przyznawania świadczeń rodzinnych. Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1, zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się - art. 4 ust. 2 ustawy. Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł (art. 5 ust. 1 ustawy w związku z § 1 ust.1 pkt1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna; od dnia 1 listopada 2015 r. wysokość kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 1 ww. ustawy wynosi [...] zł. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a. Tak więc w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą o którą został przekroczony dochód rodziny. Łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, stanowi suma przysługujących danej rodzinie w danym okresie zasiłkowym: 1) zasiłków rodzinnych podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych zasiłków; 2) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 10, art. 11a, art. 12a i art. 13, podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych dodatków; 3) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 9, art. 14 i art. 15, podzielonych przez 12. W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Ustawodawca w przepisie art. 3 u.ś.r. umieścił słowniczek, w którym zdefiniował pojęcia na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych. I tak, zgodnie z art. 3 pkt 2) i pkt 2a) ustawy, dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, zaś dochód członka rodziny - oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b. Zgodnie z art. 3 pkt 1 i 2 wyżej wymienionej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych - w tym, m.in.: kwoty diet nieopodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich. Rozpatrując niniejszą sprawę organy przyjęły, że doliczeniu do dochodu rodziny uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy 2015/2016, tj. w 2014 r., podlegają kwoty uzyskanych przez męża skarżącej diet radnego, wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia oraz dochody uzyskane przez córkę skarżącej w okresie od lutego do czerwca 2014 r. W opinii Sądu w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę zarzuty skargi dotyczące tej kwestii nie zasługują na uwzględnienie. Sąd uznał, że dochód rodziny skarżącej w 2014 r. został ustalony prawidłowo, tak jak i wysokość zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na córkę A. oraz dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na syna K. - na okres od 1 września 2016 r. do 31 października 2016 r. , w łącznej wysokości: [...] zł miesięcznie. Sąd uznał, nie podzielając zarzutów skargi, że organy prawidłowo oceniły charakter uzyskiwanej przez męża skarżącej należności w postaci diety z tytułu pełnienia funkcji radnego powiatu, które to należności wprawdzie korzystają ze zwolnienia od opodatkowania, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, ale wskutek tego nie przestają być dochodem, o którym mowa w art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c) u.ś.r., ustalając dochód rodziny uprawniający do świadczeń rodzinnych, uwzględnia się również dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych w tym wymienione w ww. art. w lit. c) tiret 16 kwoty diet nieopodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich. Zatem otrzymywana przez męża skarżącej dieta radnego stanowi składnik jego rocznego i miesięcznego dochodu. W świetle art. 3 pkt 1 lit. c) triet 16 u.ś.r., kwoty diet otrzymywanych przez radnego stanowią przysporzenie majątkowe, które należy traktować jako dochód nieopodatkowany, który powinien być w rozumieniu przepisów tej ustawy uwzględniony w całości w dochodzie rodziny przy ustalaniu prawa do tych świadczeń. Skarżąca odwołała się do wyroku tut. Sądu z dnia 22 marca 2017 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Po 138/17 podnosząc, iż Sąd przyjął, że kwoty diet stanowią przychód. Należy zatem wskazać, że istotna dla sprawy argumentacja prawna wskazanego wyroku odnosiła się do dochodu w znaczeniu nadanym ustawą o świadczeniach rodzinnych. W świetle powyższego również stanowisko wyrażone w przedłożonej na rozprawie sądowoadministracyjnej decyzji SKO w [...] z dnia 22 sierpnia 2017 r., w opinii składu orzekającego, nie ma oparcia w przepisach u.ś.r. Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę podzielił również stanowisko organu, że jako dochód utracony nie może zostać uznana kwota wynagrodzenia męża skarżącej w 2014 r. z tytułu zatrudnienia w związku z korzystaniem przez niego z urlopu bezpłatnego od dnia 1 grudnia 2014 r. Stosownie do art. 5 ust. 4 u.ś.r. w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Ustalając wysokość dochodu rodziny dla oceny przyznania prawa do zasiłku rodzinnego ustawodawca przewidział określone zmiany w sytuacji dochodowej wnioskodawców, polegające na aktualnym zwiększeniu lub zmniejszeniu tego dochodu w porównaniu z dochodem stanowiącym podstawę do obliczeń. W art. 3 pkt 23 u.ś.r. ustawodawca enumeratywnie wymienił sytuacje, które powodują utratę dochodu w rozumieniu powyższych przepisów. Pojęcie to dotyczy utraty dochodu spowodowanej m.in. utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lit. c). Podkreślić należy, że konstrukcja przyjęta w przytoczonej wyżej definicji "utraty dochodu" (wyliczenie zamknięte) wyklucza stosowanie wykładni rozszerzającej i kwalifikowanie do tego pojęcia innych, niż wymienione w nich przypadków zmniejszenia dochodu w okresie zasiłkowym w stosunku do roku go poprzedzającego (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 28/07, LEX nr 488511; wyrok WSA w Krakowie dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 863/13, LEX nr 1486920; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Po 474/12 – wyroki dostępne na stronach internetowych NSA w CBOSA), art. 3 pkt 23 u.ś.r. nie wymienia urlopu bezpłatnego jako przesłanki do uznania, że nastąpiła utrata dochodu, jest prawidłowe. Kolegium odwołało się do stanowiska wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2007 r., sygn. akt. I OSK 153/07 (wyrok dostępny jw.), w którym wskazano, że "Odpadnięcie źródła dochodu z powodu chwilowej rezygnacji z wynagrodzenia ze względu na urlop bezpłatny lub niewypracowanie nagrody za dobre wyniki pracy, nie są tożsame z, "utratą dochodu" w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż świadczenia te nie mogą służyć zaspokajaniu potrzeb osób, które ze swojej woli, mając obiektywne możliwości osiągnięcia wyższych zarobków, z dochodów tych rezygnują." Stanowisko to Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę podziela. Należy podkreślić, że z istoty szeroko pojętej pomocy społecznej, w ramach których rodzina otrzymuje wsparcie także w oparciu o przepisy u.ś.r. wynika, że pomoc Państwa ma charakter subsydiarny, a ciężar utrzymania rodziny w pierwszej kolejności obciąża rodziców. Sytuacja osoby, która mając zapewnione zatrudnienie w ramach którego osiąga dochody stanowiące w istocie podstawę utrzymania rodziny, dobrowolnie rezygnuje z tych dochodów aby realizować się w innych dziedzinach, gdzie uzyska dochód znacząco niższy, jest diametralnie różna od sytuacji osób, które korzystają z zagwarantowanego ustawowo uprawnienia do samodzielnego wychowania dziecka, przy jednoczesnym zagwarantowaniu powrotu na dotychczasowe miejsce pracy (por. wyrok NSA z 20 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 153/07 (wyrok dostępny jw.). W tym drugim przypadku chodzi bowiem wyłącznie o dobro dziecka, które jest dobrem nadrzędnym. W opinii Sądu definicja dochodu utraconego wykluczała również uznanie za dochód utracony kwot stypendium stażowego uzyskanego w 2014 r. przez córkę skarżącej. Organy oby instancji prawidłowo przyjęły, że kwota [...]zł powinna zostać zaliczona do dochodu rodziny. Powyższa kwota stanowiła stypendium stażowe wypłacane jako pomoc udzielona w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Są to dochody podlegające zaliczeniu do dochodu na podstawie art. 3 punkt 1 podpunkt c tiret 9 u.ś.r., który stanowi, że ilekroć w ustawie jest dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: środki bezzwrotnej pomocy zagranicznej otrzymywane od rządów państw obcych, organizacji międzynarodowych lub międzynarodowych instytucji finansowych, pochodzące ze środków bezzwrotnej pomocy przyznanych na podstawie jednostronnej deklaracji lub umów zawartych z tymi państwami, organizacjami lub instytucjami przez Radę Ministrów, właściwego ministra lub agencje rządowe, w tym również w przypadkach, gdy przekazanie tych środków jest dokonywane za pośrednictwem podmiotu upoważnionego do rozdzielania środków bezzwrotnej pomocy zagranicznej na rzecz podmiotów, którym służyć ma ta pomoc. Co do zasady jest bowiem tak, że osobie bezrobotnej, która jest skierowana przez powiatowy urząd pracy na staż, przysługuje miesięczne stypendium, pokrywane z pieniędzy Funduszu Pracy. W związku z tym, że jest od niego odprowadzany podatek, to jego kwota stanowi dochód rodziny. Natomiast gdy kwota stypendium jest pokrywana ze środków E. F. S., ale na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, to jest to świadczenie zwolnione z podatku. Takie stypendium nie było do tej pory wymienione wśród dochodów nieopodatkowanych, lecz było brane przez gminy pod uwagę przy sprawdzaniu kryterium i takie działanie było akceptowane przez orzecznictwo. Dochód przyznany jako stypendium, a będący faktycznie środkami bezzwrotnej pomocy zagranicznej, niepodlegającym opodatkowaniu, należy zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach rodzinnych zakwalifikować jako inny dochód niepodlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych i zaliczyć go do dochodu rodziny (tak: wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 1001/16 (CBOSA). W tym miejscu wskazać należy, iż przepis art. 3 u.ś.r. został znowelizowany ustawą z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017 r. poz. 1428) i od 1 października 2017 r. ustawa wprost jako dochód wymienia w art. 3 pkt 1 c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych) stypendia dla bezrobotnych finansowane ze środków U. E.. W opinii Sądu nowelizacja ta miała na celu wyłącznie doprecyzowanie przepisu, a nie rozszerzenie katalogu pojęcia dochodu, a w uzasadnieniu do projektu ustawy podniesiono, że całkowicie nieuzasadniona jest sytuacja premiowania osób otrzymujących ww. stypendia, które nie są opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych, poprzez nie wliczania tych świadczeń do dochodu. Natomiast w przedłożonej do akt sprawy decyzji z dnia 22 sierpnia 2017r., nr [...], SKO w [...] uwzględniając tę zmianę prawa przyjęło, że do dnia wejścia w życie powołanej nowelizacji przepisów stypendium stażowe uzyskane przez córkę skarżącej nie stanowiło dochodu. Stanowiska tego Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie podziela. Reasumując, skoro wyżej wymienione dochody podlegały uwzględnieniu w dochodzie rodziny skarżącej, to tym samym miały one wpływ na wysokość wnioskowanych obecnie świadczeń rodzinnych, które mógł być przyznane. W konsekwencji uznać należy, iż prawidłowo ustalono, że dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Wobec przekroczenia kryterium dochodowego o kwotę nie przekraczającej wysokości wnioskowanych świadczeń, mogły one zostać skarżącej przyznane w pomniejszonej wysokości - zgodnie z art. 5 ust. 3a u.ś.r. Sąd zweryfikował poczynione przez organy obu instancji wyliczenia dochodu oraz wysokości należnych świadczeń i uznał je za prawidłowe. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369).