II SA/Po 629/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 listopada 2014 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2014r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ J.Zieliński T.K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF oraz piśmie z dnia 18 lipca 2014 r. wyjaśnił, iż choruje przewlekle na różne schorzenia i z tego powodu uzyskuje rentę w wysokości 960 zł netto miesięcznie. Oświadczył, że obecnie ma zakaz podejmowania pracy z uwagi na stan zdrowia, który wciąż się pogarsza. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe tylko z żoną, która uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.100 - 2300 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że posiada dom o powierzchni 150 m², działkę zabudowaną o powierzchni 480 m², samochód osobowy Fiat Panda o wartości 18.000 zł. Nadto skarżący wskazał, że łączne zobowiązania z tytułu spłaty rat kredytowych w różnych bankach i instytucjach parabankowych wynoszą 2.386 zł miesięcznie, utrzymanie domu, podatek od nieruchomości i koszty eksploatacyjne to 600 zł. miesięcznie, utrzymanie samochodu, który jest niezbędny celem dojazdu do lekarzy to 200 zł miesięcznie. Pozostałe środki przeznaczone są na leki i wyżywienie, a gdy nie wystarcza tych środków składa wniosek o nowy kredyt. Wraz z żoną spłacają pożyczkę w firmie "A" na kwotę 300 zł, Provident na kwotę 403 zł (rata 36 zł), na kwotę 1.398,67 zł (rata 93,28 zł), kredyt w Banku "B" z ratą 396,39 zł, kredyt w wysokości 6.652,47 zł z ratą 149,21 zł, kredyt hipoteczny w "C" z ratą 100 euro miesięcznie, kredyt na zakup samochodu i działki w wysokości 67 tys. z ratą 1.300 zł Łączne zobowiązania wynoszą 134.752,- zł. Oświadczył, że wszystkie zobowiązania spłacane są terminowo, nie mają zajęć komorniczych. Wyjaśnił także, iż nie posiada żadnych lokat, papierów wartościowych czy akcji spółek. Jedyna nieruchomośc jaką posiada to ½ części domu w R. o powierzchni 150 m². Żona posiada w B. 2 działki o powierzchni 190 m² i 360 m². Oboje z żoną nie prowadzą żadnej działalności gospodarczej, ani nie wykonują pracy dorywczej – on nie jest w stanie z uwagi na stan zdrowia, a żona pracuje po 10 godzin dziennie i nie miałaby czasu na dodatkową pracę. Skarżący przedłożył kserokopie: - decyzji ZUS o wysokości renty – 903,33 zł netto miesięcznie - umów pożyczek i kredytów gotówkowych - PIT-u 37 za 2013r. żony skarżącego, z którego wynika dochód w wysokości 35.450,46 zł - PIT-u 40A skarżącego, z którego wynika jego dochód w 2013r. w wysokości. 12.448,76 zł - rachunków za media i leki - decyzję z 23 maja 2007r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej - wyciągu z rachunku bankowego "D", na który wpływa wynagrodzenie żony skarżącego w wysokości około 2.155 zł miesięcznie saldem na dzień 21 czerwca 2014r. w wysokości 14,45 zł - wyciągu z rachunku bankowego w Banku "E" za okres od 3 lutego 2014r. do 24 czerwca 2014r. na który wpływa świadczenie rentowe skarżącego, na którym widnieje saldo w wysokości 597,88 zł, do wykorzystania pozostaje limit debetowy do kwoty 500 zł. Nadto na ten rachunek dokonywane są osobiste wpłaty przez skarżącego w kwocie 1.150 zł w dniu 24 czerwca 2014r., 1.300 zł - 2 czerwca 2014r., 1.300 zł – 8 maja 2014r., 1.170 zł - 7 kwietnia 2014r., 500 zł - 5 marca 2014r. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2014 r. Referendarz sądowy ustanowił dla T. K. radcę prawnego i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł T. K. podnosząc, iż kwoty, które wpłaca osobiście na swój rachunek bankowy w Banku "E" stanowią kwoty pożyczone na krótki termin od brata, w celu terminowej spłaty miesięcznych rat pożyczek zaciągniętych w bankach i instytucjach finansowych. Skarżący wyjaśnił, iż otrzymywana renta wpływa na jego rachunek po dacie, w której musi uiścić raty kredytów i pożyczek. Dlatego, aby nie dopuścić do nieterminowego regulowania zobowiązań, pożycza od brata kwoty w wysokości 1000-1100 zł, które oddaje mu po kilku dniach. Wyjaśnił również, iż żona nie jest w stanie zbyć posiadanych działek w B. z uwagi na nieuregulowaną kwestię dojazdu do tych nieruchomości. Postępowanie w tym zakresie toczy się od czterech lat. W dniu 29 października 2014 r. T. K. przedłożył oświadczenie niewymienionego z imienia brata z dnia 23 października 2014 r., który potwierdził okoliczność udzielania T. K. krótkoterminowych pożyczek na spłatę zobowiązań w bankach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W wyniku skutecznie wniesionego sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a sprawa podlegała rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem orzeczenia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyjaśnić należy, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia czy wnioskodawca spełnia warunki przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14 – dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że powinien on poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Wyjaśnić należy także, że podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. Podkreślić również także należy, iż przyznanie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Jak wynika z przedstawionych przez skarżącego oświadczeń oraz dokumentów wydatki jakie ponosi miesięcznie wraz z żoną na utrzymanie domu, zakup wyżywienia i lekarstw oraz spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek przewyższają minimalnie uzyskiwane dochody na które składa się renta T. K. oraz wynagrodzenie jej żony z tytułu jej pracy. Zauważyć też należy, iż łączne kwoty jakie skarżący oraz jego żona przeznaczają co miesiąc na spłatę zaciągniętych pożyczek i kredytów stanowią łącznie około 2/3 ich wydatków. Zdaniem Sądu fakt ponoszenia tak wysokich kosztów spłaty zaciągniętych w bankach i instytucjach finansowych zobowiązań nie może stanowić okoliczności uzasadniającej zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Wskazać bowiem należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyty i pożyczki zaciągnięte przez skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14 – dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić również należy, iż z oświadczeń skarżącego wynika, że wraz z żoną posiadają majątek nieruchomy (dom o pow. 150 m2 , na działce o pow. 480 m2 w R. oraz dwie działki budowlane o pow. 190 m2 i 360 m2 położone w B.) oraz ruchomy (samochód osobowy marki Fiat Panda) co w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (por. postanowienie NSA z 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09 oraz z dnia 26 lutego 2014 r. o sygn. II FZ 236/14, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Także sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może nie mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, z dnia 29 maja 2013 r. o sygn. II OZ 406/13 oraz z 10 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 51/14 - dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie wykazał, iż posiadane nieruchomości oraz samochód obciążone są prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość ich zbycia lub możliwość ustanowienia na nich zabezpieczenia pożyczki lub kredytu. Nie wynika to też z nadesłanych kopii umów pożyczkowych. T. K. podał co prawda, iż posiada walutowy kredyt hipoteczny w "C", lecz mimo wezwania nie przysłał kopii umowy tego kredytu, z której wynikałby okres na jaki został udzielony, jego wysokość oraz forma zabezpieczenia. Także z nadesłanych wyciągów bankowych nie wynika okoliczność spłaty rat tego kredytu. Ponadto skarżący nie uprawdopodobnił żadnymi dokumentami niemożliwości zbycia, wydzierżawienia lub innego lub zagospodarowania działek położonych w B. i należących do jego żony Powyższe oznacza, iż T. K. nie wykazał, iż z posiadanego majątku oraz uzyskiwanego stałego dochodu nie jest w stanie wygospodarować, w tym w drodze pożyczki, środków na opłacenie kosztów sądowych oraz profesjonalnej pomocy prawnej. Z tych też przyczyn Sąd odmówił skarżącemu o przyznanie prawa pomocy w całości, na podstawie art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. /-/ J.Zieliński