II SA/Po 787/17
WyrokWSA w Poznaniu2017-12-20
Skład orzekający: Wiesława Batorowicz, Edyta Podrazik, Jan Szuma
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy powinien uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, jeśli strona postępowania została pominięta w pierwszej instancji, a jej udział mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie?Ratio decidendi
Organ odwoławczy powinien uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Pominięcie strony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, zwłaszcza gdy jej udział mógł wpłynąć na ocenę dowodów, stanowi takie naruszenie, które dezawuuje postępowanie wyjaśniające i wymaga powtórzenia czynności procesowych.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza o środowiskowych uwarunkowaniach dla budowy kurnika. Spółka [...] sp. z o.o. wniosła odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów K.p.a. poprzez nieuznanie jej za stronę postępowania pierwszoinstancyjnego. Po uchyleniu przez WSA decyzji Kolegium i ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kolegium uznało spółkę za stronę, ale następnie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. Skarżąca spółka zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. poprzez merytoryczne rozpoznanie sprawy bez wcześniejszego udziału strony w pierwszej instancji.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] czerwca 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia [...] lipca 2015 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w N. Tomyślu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia [...] lipca 2015r. Nr [...],
Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania [...] sp. z o.o. z siedzibą w N. Tomyślu, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. (zwanego dalej "Burmistrzem) z dnia [...] lipca 2015 r., [...], [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia pod nazwą "Budowa kurnika i zmiana sposobu użytkowania części obiektu na terenie istniejącej fermy drobiu na działkach o nr [...], [...], [...] oraz [...], obręb A., gmina W.".
Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących, prawidłowo ustalonych przez Kolegium, okolicznościach.
W dniu [...] marca 2014 r. D. L. i P. L. wystąpili do Burmistrza o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla opisanego wyżej przedsięwzięcia. Do wniosku załączono między innymi raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko sporządzony w marcu 2014 r.
Pismem z dnia [...] marca 2014 r. Burmistrz W. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie. Tego samego dnia zwrócił się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. oraz Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. o uzgodnienie warunków realizacji planowanego przedsięwzięcia.
Pismem z dnia [...] marca 2014 r. [...] sp. z o.o. S.K.A. (w decyzji Kolegium błędnie wskazano "sp. z o.o. S.K.") zgłosiła swoje zastrzeżenia co do planowanego przedsięwzięcia wskazując, iż jej działki (w sąsiedztwie inwestycji) objęte są miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo mieszkaniowe.
W dniu [...] kwietnia 2014 r. do Urzędu Miejskiego w W. wpłynęła opinia sanitarna Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. opiniująca pozytywnie przedłożony wniosek w zakresie wymagań higieniczno- zdrowotnych. W opinii stwierdzono między innymi, że nie stwierdzono przekroczeń wartości dopuszczalnych na terenach mogących być zagrożonymi hałasem, które to wartości są mniejsze niż 55 db(A) w dzień oraz 45 dB(A) w nocy.
Pismem z dnia [...] maja 2014 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w P. wskazał, iż raport oddziaływania na środowisko wymaga uzupełnienia.
Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. wnioskodawcy przesłali uzupełnienie do raportu o oddziaływaniu na środowisko.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska uzgodnił planowane przedsięwzięcie pod pewnymi warunkami.
Wskutek uzupełnienia niniejszego raportu organ pierwszej instancji ponownie zwrócił się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W..
Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy opinię z dnia [...] kwietnia 2014 r.
Pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. Burmistrz zawiadomił o zakończeniu postępowania oraz możliwości zapoznania się z dokumentacją.
Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., [...], [...] Burmistrz ustalił środowiskowe uwarunkowania dla opisanego na wstępie przedsięwzięcia. Określił przy tym dwadzieścia warunków wykorzystywania terenu w fazie realizacji i eksploatacji lub użytkowania inwestycji, w tym uwzględnił zalecenia zawarte w postanowieniu Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. z dnia [...] czerwca 2014 r. Zdaniem Burmistrza planowana inwestycja nie pogorszy stanu środowiska oraz nie będzie stanowić uciążliwości pod warunkiem prowadzenia jej zgodnie z rozwiązaniami przedstawionymi w raporcie oraz uzupełnieniach do raportu.
Odwołanie od decyzji wniosła [...] sp. z o.o. Odwołująca zarzuciła:
1) naruszenie art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (na datę odwołania tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 267, obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 – uw. WSA, dalej "K.p.a.") poprzez nie uznanie odwołującej się za stronę,
2) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 75 K.p.a. polegające na niepodjęciu przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w szczególności nie odniesienie się do całokształtu materiału dowodowego oraz niepowołanie niezależnego biegłego, który określiłby oddziaływanie przedsięwzięcia na sąsiednie działki.
Powołując się na powyższe zarzuty [...] sp. z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., [...] Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Na skutek skargi D. L. i P. L. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 czerwca 2016 r., II SA/Po 138/16 uchylił decyzję z [...] listopada 2016 r. Stwierdził, że organ przed przystąpieniem do rozpatrzenia odwołania nie wyjaśnił, czy podmiotowi je wnoszącemu przysługuje status strony. Zauważył, że składanie pism i podań przez podmiot w postępowaniu przed organem pierwszej instancji nie powoduje, że podmiot ten nabywa z tego tytułu prawa strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. i nie zwalnia organu odwoławczego od zbadania, czy odwołanie pochodzi od strony. Sąd stwierdził, że Kolegium przed rozpoznaniem odwołania powinno ustalić, czy [...] sp. z o.o. ma legitymację do wniesienia odwołania, w szczególności w sytuacji, jak miało to miejsce w sprawie, kiedy zainteresowanej spółce nie doręczono skarżonego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu (II SA/Po 138/16) fakt nie doręczenia decyzji Burmistrza spółce powinien skłonić organ do poczynienia dokładniejszych ustaleń. Kolegium nie uczyniło temu zadość prowadząc postępowanie odwoławcze bez uprzedniego zbadania i wyjaśniania legitymacji procesowej podmiotu wnoszącego odwołanie. Stąd też Sąd polecił organowi odwoławczemu, aby ten, ponownie rozpatrując sprawę, uwzględnił wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku.
W toku ponownie prowadzonego postępowania Kolegium uznało, że zasadnym w sprawie będzie rozszerzenie kręgu stron według zasięgu oddziaływania przedsięwzięcia i tym samym przyznanie statusu strony [...] sp. z o.o.
Pismem z dnia [...] marca 2017 r. Burmistrz w trybie art. 136 K.p.a. uzupełnił materiał dowodowy w tym względzie i przesłał kserokopie uproszczonych wypisów z rejestru gruntów dostarczonych przez inwestora (11 stron postępowania) oraz kserokopie wydruków z rejestru gruntów (24 strony) będących właścicielami nieruchomości położonych w zasięgu izolinii i izofon ujętych na mapach stężeń maksymalnych pyłu zawieszonego PM 10, stężeń średnich pyłu zawieszonego PM 10, stężeń średnich pyłu zawieszonego PM 2,5, stężeń maksymalnych dwutlenku siarki, stężeń średnich dwutlenku siarki, stężeń maksymalnych tlenków azotu, stężeń średnich amoniaku, stężeń maksymalnych tlenku węgla, stężeń maksymalnych amoniaku, stężeń średnich amoniaku, stężeń maksymalnych siarkowodoru, stężeń średnich siarkowodoru, dołączonych do raportu o oddziaływaniu na środowisko.
Zdaniem Kolegium liczba stron postępowania przekroczyła dwadzieścia osób, stąd też informacją z dnia 6 kwietnia 2016 r. a także obwieszczeniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. organ w trybie art. 49 K.p.a. zawiadomił strony postępowania o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, a także wypowiedzenia się co do materiału dowodowego.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., [...] Kolegium utrzymało decyzję Burmistrza z dnia [...] lipca 2015 r. w mocy. Organ odwoławczy uznał za zasadny zawarty w odwołaniu zarzut naruszenia art. 28 K.p.a. polegający na nieuznaniu [...] sp. z o.o. za stronę postępowania. Kolegium podkreśliło, że rozszerzyło krąg stron w oparciu o przedstawione przez inwestora mapy stref zasięgu oddziaływania poszczególnych substancji oraz hałasu - biorąc za strony postępowania wszystkich właścicieli nieruchomości położonych w sąsiedztwie mającego powstać obiektu i jednocześnie znajdujących się w zasięgu jakichkolwiek z oddziaływań, także tych w granicach dopuszczalnych norm. Dalej organ wyjaśnił, że ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (na datę decyzji Dz. U. z 2016 r., poz. 353 ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 1405 ze zm. – uw. WSA, dalej "u.u.i.ś.") nie określa jakie podmioty są uznawane za strony w sprawie wydania decyzji środowiskowych. Z tego względu do ustalenia kręgu podmiotów uprawnionych należy stosować ogólne przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Biorąc pod uwagę art. 28 K.p.a. podstawowym kryterium decydującym o uznaniu za stronę właściciela nieruchomości zlokalizowanej w pobliżu planowanej inwestycji jest stwierdzenie, że na nieruchomość rozciąga się oddziaływanie planowanego przedsięwzięcia. Zdaniem Kolegium analizując oddziaływanie konkretnego przedsięwzięcia na środowisko, należy mieć na uwadze także te miejsca, gdzie uciążliwości związane z przedsięwzięciem mieszczą się w granicach norm określonych przez przepisy prawa lub w wydawanych decyzjach na podstawie tych przepisów, gdyż o występowaniu uciążliwości nie można mówić tylko w przypadku przekroczenia norm. Kolegium dodało, że z art. 72 ust. 2 pkt 1, art. 74 ust. 1 pkt 1 i art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b u.u.i.ś. wynika, że chodzi o każde oddziaływanie, a nie tylko ponadnormatywne. Stroną postępowania jest więc właściciel nieruchomości położonej na terenie objętym tak rozumianym oddziaływaniem planowanego przedsięwzięcia.
Wskazując na powyższe Kolegium uznało [...] sp. z o.o. za stronę postępowania w sprawie z wniosku D. L. i P. L.. Sprecyzowało, że analiza dołączonej do wniosku mapy katastralnej (k. 1 akt administracyjnych) oraz załączonych do raportu map graficznych stężeń wykazuje, że chociażby działka [...], stanowiąca własność odwołującej się spółki, znajduje się w zasięgu oddziaływania stężeń średnich pyłu zawieszonego PM 10, opadu pyłu, stężeń średnich pyłu zawieszonego PM 2,5, stężeń maksymalnych dwutlenku siarki, stężeń średnich dwutlenku siarki, stężeń maksymalnych tlenków azotu, stężeń średnich tlenków azotu, stężeń średnich amoniaku, stężeń średnich siarkowodoru, a także w zasięgu izofon. Wobec tego organ odwoławczy uznał, że [...] sp. z o.o. posiada interes prawny do występowania w sprawie w charakterze strony.
W świetle powyższego Kolegium uznało, że postanowienie wydane przez Burmistrza [...] lipca 2015 r., [...] w przedmiocie odmowy uznania [...] Sp. z o.o. za stronę toczącego się postępowania było nieuprawnione i błędne.
Jednocześnie Kolegium uznało odwołanie [...] Sp. z o.o. za wniesione w terminie. Z uwagi na niedoręczenie decyzji temu podmiotowi termin do wniesienia odwołania biegł od dnia doręczenia decyzji stronie, która brała udział w postępowaniu. Jak wynika z ze zwrotnych potwierdzeń odbioru zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji została odebrana najpóźniej w dniu [...] lipca 2015 r., wobec czego termin na wniesienie odwołania biegł od [...] lipca 2017 r. Ponadto według notatki służbowej sporządzonej w dniu [...] lipca 2015 r. - w tym dniu została udostępniona A. D., działającej w imieniu [...] sp. z o.o., decyzja [...] oraz załączona do decyzji charakterystyka przedsięwzięcia. A. D. otrzymała powyższe pisma do wglądu oraz ich kopię. Co prawda w aktach brakuje koperty wraz z datą nadania pisma stanowiącego odwołanie od decyzji datowane na dzień [...] sierpnia 2015 r., jednakże prezentata Urzędu Miejskiego w W. wraz z zamieszczoną datą wpływu do urzędu w dniu [...] sierpnia 2015 r. pozwala na przyjęcie, że odwołująca spółka dochowała ustawowego terminu do wniesienia odwołania.
Następnie Kolegium przeszło do oceny merytorycznej odwołania i uznało, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Przedstawiło w tym zakresie szerokie wyjaśnienia z powołaniem na treść opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego oraz uzgodnienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, a także wnikliwie odnosząc się do poszczególnych aspektów środowiskowych przedsięwzięcia.
Skargę na decyzję z dnia [...] czerwca 2017 r. wniosła [...] sp. z o.o. zarzucając naruszenie art. 10 § 1 art. 15, art. 1 i art. 138 § 2 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że zupełne pominięcie strony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jako jedyna okoliczność, nie zobowiązuje organu odwoławczego do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. Jednocześnie spółka wniosła o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu skargi [...] sp. z o.o. skoncentrowała się na wykazaniu, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że merytoryczne rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy z udziałem stron, które nie uczestniczyły w postępowaniu pierwszoinstancyjnym byłoby równoznaczne z pozbawieniem tych tron prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Skarżąca wskazała między innymi, że decyzja wydana została z powołaniem na treść opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego oraz uzgodnienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Tymczasem dokumenty te nie zostały na etapie postępowania administracyjnego udostępnione [...] sp. z o.o., której odmówiono dopuszczenia do udziału w postępowaniu.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Zwróciło w szczególności uwagę, że uznanie spółki za stronę dopiero na etapie postępowania odwoławczego nie wpłynęło negatywnie na jej prawa. Podnoszone przez skarżącą argumenty zostały rozpatrzone przez Kolegium.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn proceduralnych wskazywanych przez [...] sp. z o.o.
Skarżąca ma rację twierdząc, że zupełne pominięcie jej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym w warunkach niniejszej sprawy stanowi wystarczającą okoliczność do zastosowania przez Kolegium art. 138 § 2 K.p.a. Zagadnienie to już wielokrotnie było – w podobnych okolicznościach faktycznych kontrolowanych spraw – przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, którego orzecznictwo jest w tym zakresie ugruntowane (zob. wyrok z dnia 4 grudnia 2008 r., I OSK 1862/07, z dnia 12 lipca 2011 r., II OSK 1190/10, z dnia 8 stycznia 2013 r., II OSK 1608/11, z dnia 1 lipca 2014 r., II OSK 219/13, z dnia 14 stycznia 2015 r., I OSK 1946/14, z dnia 4 lipca 2017 r., I OSK 2096/15 oraz z dnia 18 sierpnia 2017 r., II OSK 2952/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaprezentowane niżej stanowisko opiera się na argumentacji przywoływanej kilkukrotnie w judykaturze (np. II OSK 219/13).
Zgodnie z art. 138 § 2 K.p.a. w jego brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej decyzji, "organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy". K.p.a. wyodrębnia zatem dwie przesłanki wydania przez organ odwoławczy decyzji, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, a mianowicie: 1) stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, czyli przepisów kodeksu lub przepisów o postępowaniu zawartych w ustawach szczególnych, 2) uznanie przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Użycie w art. 138 § 2 K.p.a. spójnika "a" oznacza, że samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, chociaż jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą; konieczne jest bowiem dodatkowo wykazanie, że "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie". Określenie "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" jest określeniem niejasnym i nieprecyzyjnym. Należy przyjąć, że stwierdzenie "koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy" jest równoznaczne z nieprzeprowadzeniem przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Regulacja art. 138 § 2 K.p.a. stanowi bowiem wyjątek od zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.), zgodnie z którą każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji.
Zaznaczyć jednak trzeba, że niewątpliwie dostrzeżenie przez organ odwoławczy wadliwości postępowania pierwszoinstancyjnego polegającej na niewłaściwym ustaleniu katalogu stron postępowania jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że decyzja organu pierwszej instancji wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, to jest przede wszystkim art. 10 § 1 K.p.a. Nie zapewnienie uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wszystkim jego stronom może wypełniać również przesłankę "koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy mającego istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" i wymaga oceny w realiach konkretnej sprawy administracyjnej i z punktu widzenia specyfiki tej sprawy.
Należy wskazać, że w postępowaniu administracyjnym, w którym wydano zaskarżoną decyzję, istotną rolę odgrywa dokument prywatny, jakim jest raport oddziaływania inwestycji na środowisko. Dokument ten podlega ocenie, a m.in. na jego podstawie ustala się zakres oddziaływania inwestycji na środowisko, co przekłada się również na ustalenia w zakresie katalogu stron postępowania administracyjnego. Każda ze stron postępowania administracyjnego ma prawo do uczestniczenia w obydwu jego instancjach. Zapewnienie udziału stronie tylko w jednej instancji, w sytuacji, gdy jej uczestnictwo i prezentowana argumentacja mogą mieć wpływ na ocenę przez organ raportu oddziaływania inwestycji na środowisko, wskazuje, że kwestie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nie zostały wyjaśnione. Rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej oznacza skonkretyzowanie normy prawa materialnego z uwzględnieniem interesów wszystkich jego stron (art. 7 K.p.a.). Zwłaszcza w postępowaniach dotyczących spraw wielopodmiotowych i z istoty swej budzących konflikty, których rozstrzygnięcia mają charakter rozbudowany, wymóg wyważania interesów stron nabiera znaczenia szczególnego.
Jak już wskazano na wstępie, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości stanowisko, zgodnie z którym brak czynnego udziału strony w postępowaniu przed organem pierwszej instancji z reguły powoduje, że postępowanie wyjaśniające obarczone jest taką wadą, że zachodzi konieczność powtórzenia czynności procesowych składających się na postępowanie wyjaśniające. Brak zapewnienia stronie uprawnień procesowych gwarantowanych przepisami art. 10 § 1 K.p.a. oraz art. 81 K.p.a. oznacza takie naruszenie przepisów procesowych, które dezawuuje przeprowadzone przed organem pierwszej instancji postępowanie wyjaśniające. Choć brak udziału strony w postępowaniu bez własnej winy strony jest również przesłanką wznowienia postępowania, określoną w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., to gdy uchybienie to zostanie dostrzeżone przez organ drugiej instancji na etapie postępowania odwoławczego, istnieje podstawa (art. 138 § 2 K.p.a.) do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2011 r., II OSK 1180/10 w z dnia 8 stycznia 2013 r., II OSK 1608/11, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skoro Kolegium potraktowało Monergy Area sp. z o.o. za stronę w postępowaniu w sprawie środowiskowych uwarunkowań i zarazem uznało jej legitymacje do złożenia odwołania, a spółka ta nie brała udziału w postępowaniu przed Burmistrzem, to organ odwoławczy powinien był wydać decyzję na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Jak już zaznaczono, sprawa z zakresu środowiskowych uwarunkowań ma rozbudowany charakter, a prawo stron do wypowiedzi w kontekście poszczególnych dowodów, a także stanowisk (postanowień uzgodnieniowych, opinii), ma w tym postępowaniu bardzo istotne znaczenie. Niezależnie od tego zaznaczyć też trzeba, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 81 K.p.a., o której się niekiedy zapomina, okoliczności faktyczne ustalone na podstawie dowodów przeprowadzonych przez organ pierwszej instancji bez uczestnictwa wszystkich stron postępowania, nie mogą być ex lege uznane za udowodnione. W konsekwencji nie można przyjąć, że w postępowaniu pierwszej instancji wyjaśniono zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, skoro nie brała w nim udziału żywotnie zainteresowana sprawą [...] sp. z o.o. (jak i też inne strony). Mając na uwadze, że zasada dwuinstancyjności jest jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zgodnie z którą każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta przez organ pierwszej instancji podlega w wyniku wniesienia środka zaskarżenia przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji (art. 15 K.p.a.), należy przyjąć, że istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie przez organ odwoławczy. Organ drugiej instancji nie może więc ograniczyć się wyłącznie do kontroli pierwszoinstancyjnego orzeczenia, lecz ma obowiązek rozpatrzenia całości sprawy we własnym zakresie, gdyż organ ten rozpoznaje sprawę, a nie odwołanie. Merytoryczne rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy z udziałem stron, które nie uczestniczyły w postępowaniu pierwszoinstancyjnym byłoby równoznaczne z pozbawieniem tych stron prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.
Ubocznie Sąd zaznacza, że ustalenie szerszego kręgu stron postępowania powoduje, iż w postępowaniu w sprawie środowiskowych uwarunkowań znalazł zastosowanie art. 74 ust. 3 u.u.i.ś. wprowadzający obowiązek dokonywania doręczeń w drodze publicznego obwieszczenia (art. 49 K.p.a.). W postępowaniu przed Burmistrzem naruszono zatem także i art. 74 ust. 3 u.u.i.ś.
Sąd nadmienia także, że wydając niniejszy wyrok zweryfikował, czy prawidłowo zrealizowano wskazania wcześniej wydanego w sprawie orzeczenia II SA/Po 138/16. Z załączników do raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko wynika, że część z oddziaływań przedsięwzięcia (np. emisja pyłu zawieszonego PM10, PM2,5, opad pyłu, emisja dwutlenku siarki, tlenków azotu, amoniaku, siarkowodoru – zob. załącznik graficzny P8, a także emisja hałasu – zob. załącznik H3) osiągnie granice działki [...], która jest własnością [...] sp. z o.o. (zob. wypis z rejestru gruntów przekazany Kolegium przez Burmistrza w trybie art. 136 K.p.a. wraz z pismem z dnia [...] marca 2017 r.). Nie ulega więc wątpliwości, że spółka ta, jako właściciel nieruchomości objętej założonymi przez inwestorów oddziaływaniami projektowanego przedsięwzięcia – jest podmiotem mającym interes prawny. Interes ten łączy się z prawem własności, a zarazem znajduje umocowanie w przepisach prawa administracyjnego określających poszczególne normatywy emisji (zob. rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 września 2012 r. w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu, Dz. U. poz. 1032).
W tym stanie rzeczy Sąd uznając zarzut naruszenia art. 10 § 1 art. 15, art. 1 i art. 138 § 2 K.p.a. za zasadny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "P.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję. Decyzję Burmistrza uchylono na podstawie art. 135 P.p.s.a. Zachodzi bowiem potrzeba powtórzenia postępowania w sposób, który zapewni udział wszystkim jego stronom począwszy od pierwszej instancji.
Ze względu na stwierdzone naruszenie przepisów postępowania administracyjnego Sąd odstąpił od zajęcia stanowiska co do meritum postępowania, gdyż byłoby to na tym etapie przedwczesne.
Końcowo Sąd wskazuje, że z uwagi na fakt, iż doręczenia decyzji realizowane będą w trybie art. 74 ust. 3 u.u.i.ś. w zw. z art. 49 K.p.a. Burmistrz – mając na uwadze ogólną zasadę informowania z art. 9 K.p.a. – pisemnie powiadomi strony dotychczas biorące udział w postępowaniu, że informowanie o dalszych czynnościach następować będzie w trybie obwieszczeń.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło