II SAB/Po 140/23

Dnia 15 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 listopada 2023 roku sprawy ze skargi A. K. na bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Sądu do rozpoznania wniosku z dnia 3 marca 2023 r. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, III. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, IV. w pozostałym zakresie skargę oddala, V. zasądza od Prezesa Sądu na rzecz skarżącego kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z 3 marca 2023 r. A. K. zwrócił się do Prezesa Sądu z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w zakresie dokumentów dotyczących delegacji K. L., wówczas sędziego Sądu Okręgowego [...], do Sądu Apelacyjnego [...] na czas obejmujący okres od 5 kwietnia 2013 r. do 21 maja 2013 r. Wnioskodawca podał, że prosi o przekazanie informacji pocztą w formie kserokopii. Prezes Sądu pismem z 15 marca 2023 r., nr [...], poinformował, że w okresie od 5 kwietnia 2013 r. do 21 maja 2013 r. sędziemu K. L. na podstawie art. 77 § 9 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych były udzielone następujące delegacje: - 9 kwietnia 2013 r., - 21 maja 2013 r. Pismem z 7 czerwca 2023 r. zwrócono się o udostępnienie informacji w następującym zakresie: - dokumentów dotyczących delegacji sędziego Sądu Okręgowego [...] K. L. do Sądu Apelacyjnego [...] z 9 kwietnia 2013 r. i 21 maja 2013 r., w szczególności akty delegacji i uchwały Kolegium Sądu Apelacyjnego, - ewentualnie dokumentów dotyczących delegacji sędziego Sądu Okręgowego [...] K. L. do Sądu Apelacyjnego [...] we wcześniejszym okresie roku kalendarzowego, to jest 2013 r., w szczególności akty delegacji i uchwały Kolegium. W piśmie z 20 czerwca 2023 r., nr [...], Prezes Sądu ponownie wskazał na daty udzielonych delegacji. Jednocześnie poinformował, że akty delegacji i protokoły z Kolegium Sądu Apelacyjnego [...] nie stanowią dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 902) – są dokumentami przeznaczonymi do wewnętrznego użytku – i w związku z tym nie stanowią informacji publicznej. W skierowanej do tut. Sądu skardze, ujętej w piśmie z 27 lipca 2023 r., A. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł m.in. o: 1) zobowiązanie organu do wydania informacji publicznej, to jest aktów delegacji i uchwał Kolegium Sądu Apelacyjnego [...], w terminie 14 dni od dnia doręczenia wyroku, 2) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3) przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości [...] zł, 4) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 5) przeprowadzenie dowodu z dokumentów zawartych w aktach sprawy, wskazanych w uzasadnieniu, na przytoczone tam okoliczności, 6) rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. W uzasadnieniu wskazano na rozumienie pojęcia "informacji publicznej" i nie zgodzono się ze stanowiskiem, że tylko dokumenty urzędowe stanowią informację publiczną, a inne dokumenty są jedynie przeznaczone do użytku wewnętrznego. Prawidłowo udzielona delegacja sędziemu K. L. miała bezpośrednie skutki w zakresie zgodnego z prawem składu Sądu Apelacyjnego orzekającego w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z 21 maja 2013 r., sygn. akt II AKa [...]. Podobnie zgoda Kolegium na delegowanie sędziego, która warunkuje skuteczność ważności aktu delegowania. Dokumenty te są informacjami, o które można wnioskować do organu, a organ ma obowiązek je udostępnić. Prezes Sądu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, ewentualnie umorzenie postępowania. Jednocześnie wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu podano, że pismem z 30 sierpnia 2023 r. uzupełniono odpowiedź udzieloną pismem z 20 czerwca 2023 r. i przesłano odpisy wnioskowanych dokumentów, tj. właściwych delegacji i wyciągów z protokołów posiedzeń Kolegium Sądu Apelacyjnego [...]. Tym samym wniosek został rozpoznany. Dodatkowo zwrócono uwagę, że nierozpoznanie wniosku, którego dotyczy skarga, było wynikiem problemów organizacyjnych. Nie zgodzono się z wywodami co do rażącego naruszenia prawa. W przypadku pierwszego, jak i drugiego pisma odpowiedzi były udzielane z zachowaniem 14-dniowego terminu. Ponadto, kwestie informacji publicznej należą do spraw trudnych, budzących często wątpliwości, wymagających bardzo starannego rozpoznania ze względu na skutki prawne, zwłaszcza w zakresie niezasadnego udzielenia informacji. Brak też podstaw do przyznania skarżącemu sumy pieniężnej. W piśmie z 21 września 2023 r. skarżący stwierdził, że w związku z udostępnieniem – po złożeniu skargi – żądanej informacji publicznej cofa skargę w zakresie żądań zawartych w pkt 1 i 3 petitum, podtrzymując ją w pozostałym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać trzeba, że sprawa niniejsza rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Jako że przedmiotem skargi uczyniono bezczynność Prezesa Sądu zaistniały podstawy do zastosowania ostatnio przywołanego przepisu. Zresztą o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym zwrócono się zarówno w skardze, jak i w odpowiedzi na skargę. Jak przewiduje art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stanowi to odstępstwo od zasady jawnego rozpoznania spraw wyrażonej w art. 10 P.p.s.a. Podstawę rozpatrzenia złożonej skargi stanowią przepisy art. 149 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, co wynika już z jego § 1a, sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (§ 1b). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. W realiach rozpatrywanego przypadku skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu z wnioskiem z 3 marca 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej w zakresie dokumentów dotyczących delegacji sędziego ówcześnie Sądu Okręgowego [...] K. L. do Sądu Apelacyjnego [...] na czas obejmujący okres od 5 kwietnia 2013 r. do 21 maja 2013 r. Na obecnym etapie postępowania nie jest już sporne między stronami, że powyższy wniosek dotyczył informacji publicznej. Zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w tej ustawie. Nie budzi także zastrzeżeń tut. Sadu, że wniosek do takich informacji się odnosił, a dokumenty, których udostępnienia skarżący w sposób nie budzący wątpliwości zażądał w tiret 1. podania z 7 czerwca 2023 r. stanowiły dokumenty urzędowe w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.d.i.p. Tak uchwała kolegium sądu apelacyjnego o wyrażeniu zgody na delegowanie do orzekania w tym sądzie sędziego sądu niższej instancji , jak i akt delegacji sporządzony przez prezesa sądu apelacyjnego stanowią bowiem oświadczenia woli tych podmiotów władzy publicznej, wydane w ramach ich kompetencji i skierowane zarówno do ich bezpośrednich adresatów, jak i wszystkich osób zainteresowanych w sprawie. Akty te determinują bowiem uprawnienie określonego sędziego sądu niższej instancji do orzekania w określonym w nich zakresie w sądzie apelacyjnym., a więc zawierają informację o sprawach publicznych związanych z wykonywaniem przez sędziów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 u.d.i.p. Termin wynikający z ostatnio przywołanego przepisu – w przypadku wniosku skarżącego – upływał 17 marca 2023 r. W terminie tym Prezes Sądu pismem z 15 marca 2023 r. ograniczył się do poinformowania skarżącego o datach, w którym udzielone były delegacje rzeczonemu sędziemu w oparciu o art. 77 § 9 ustawy z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 427), nie odnosząc się w ogóle do wniosku w zakresie przesłania kopii dokumentów delegacji tych dotyczących. Skutkowało to ponowieniem wniosku przez skarżącego, które można uznać w istocie za skierowane do organu ponaglenie, choć w sprawie takowe nie było wymagane, w piśmie z 7 czerwca 2023 r. W piśmie tym skarżący doprecyzował wniosek wprost wskazując przekazania jakich konkretnie dokumentów oczekuje poprzez wskazanie, iż maja to być w szczególności akty delegacji i uchwały Kolegium sądu apelacyjnego dotyczące delegacji sędziego Sądu Okręgowego [...] K. L. do sądu apelacyjnego. Dopiero przy piśmie z 30 sierpnia 2023 r., a więc z przekroczeniem wskazanego już powyżej terminu i jednocześnie po skierowaniu do tut. Sądu skargi, Prezes Sądu przekazał zanonimizowane odpisy aktów delegacji wraz z wyciągami z protokołów posiedzeń Kolegium Sądu Apelacyjnego [...] dotyczących delegacji wspomnianego sędziego. Do udzielenia tych informacji Prezes Sądu pozostawał zatem w bezczynności. Organ nie zastosował przy tym art. 13 ust. 2 u.d.i.p., zgodnie z którym jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. W konsekwencji stwierdzić trzeba, że Prezes Sądu dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a.), jednak po wniesieniu skargi, a przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd, udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącego obejmującą wnioskowane informacje publiczne. Wobec ostatniego postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku z 3 marca 2023 r. w przedmiocie udostepnienia informacji publicznej jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu (art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Pozostaje to zresztą w zgodzie z tym, że skarżący w piśmie z 21 września 2023 r. potwierdził udostępnienie wnioskowanych informacji oraz cofnął skargę w zakresie, w jakim wnosił o zobowiązanie organu do wydania aktów delegacji i uchwał Kolegium Sądu Apelacyjnego [...]. Nie czyni to jednak bezprzedmiotowym całości postępowania przed tut. Sądem, skoro w świetle przywołanych na wstępie regulacji art. 149 P.p.s.a. Sąd nadal zobligowany jest zwłaszcza do stwierdzenia zaistniałego stanu bezczynności, a także do zbadania tego, czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Oceniając w oparciu o art. 149 § 1a P.p.s.a. charakter stwierdzonej bezczynności Sąd uznał, że naruszenie art. 13 ust. 1 u.d.i.p. przez Prezesa Sądu nie miało rażącego charakteru. Sąd miał na względzie to, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, przez wykonywanie czynności pozornych powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny. W orzecznictwie podkreśla się, że bezczynność organu będzie miała charakter rażący, gdy odpowiednio brak działania lub poważne opóźnienia w podejmowanych przez organ czynnościach oczywiście pozbawione są jakiegokolwiek racjonalnego usprawiedliwienia (por. wyroki NSA z 4 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 3374/18, 7 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2311/17, WSA w Krakowie z 23 lipca 2019 r., sygn. akt III SAB/Kr 67/19, z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt II SAB/Kr 73/19, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prezes Sądu przekroczył termin udostępnienia informacji objętych wnioskiem o nieco ponad 5 miesięcy, jednak w okresie tym prowadził ze skarżącym wymianę korespondencji, w której kierowane do skarżącego odpowiedzi były wynikiem bądź niezrozumienia przedmiotu wniosku, jak w piśmie z 15 marca 2023 r., bądź odmiennego od skarżącego, choć błędnego odczytywania zakresu informacji, jaki podlega udostępnieniu w trybie u.d.i.p. i błędnej oceny, że dokumenty o udostępnienie, których skarżący wnosił nie stanowią dokumentu urzędowego w rozumieniu przepisów u.d.i.p. - jak w piśmie z 20 czerwca 2023 r. W każdym przypadku odpowiedzi kierowane do skarżącego następowały jednak niezwłocznie, jak sam organ zauważa z zachowaniem terminu z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Okoliczność że organ ten w sposób nieprawidłowy odczytywał treść wniosku skarżącego, bądź błędnie pojmował zakres informacji podlegających udostępnieniu w trybie u.d.i.p. nie może w tym przypadku stanowić podstawy do uznania, że bezczynność jakiej się dopuścił miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wartym uwagi jest to, że w piśmie z 20 czerwca 2023 r. Prezes Sądu powołał się na termin: "dokumentu wewnętrznego", który nie jest terminem ustawowym, a wynika z poglądów wyrażanych w judykaturze, w której dokumenty tego rodzaju uznaje się za niewchodzące w zakres zastosowania u.d.i.p. (por. m.in. wyrok NSA z 15 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3335/21, CBOSA). Dopiero argumentacja zawarta w skardze przekonała Prezesa Sądu o błędnym odczytaniu tego pojęcia i doprowadziła ostatecznie do udostępnienia żądanych informacji. Uwzględniwszy wszystkie te okoliczności Sąd nie dostrzega w tym jakiejkolwiek uporczywości organu, unikania udostępnienia informacji publicznych, czy lekceważenia praw skarżącego, a jedynie błąd w wykładni i subsumcji znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego. Ponadto, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę w zakresie wniosku o przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej oraz w zakresie wymierzenia organowi z urzędu grzywny. Władcze rozstrzygnięcie w tym zakresie uzasadnione było tym, iż mimo cofnięcia skargi w części obejmującej pkt 3 jej wniosku Sąd był w tym zakresie uprawniony do działania z urzędu, a jednocześnie zasadność zastosowania środków z art. 149 § 2 P.p.s.a. stanowiła element sporny w sprawie, o czym świadczy zgłoszenie w tym zakresie zdania odrębnego. Sąd miał na uwadze to, że stwierdzenie bezczynności jakiej dopuścił się Prezes Sądu samo w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania od tego organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej. Gdyby taki był zamiar ustawodawcy, wówczas art. 149 § 2 P.p.s.a. miałby odmienną treść, wprost obligując do przyznania sumy pieniężnej lub do wymierzenia grzywny, a nie jedynie przewidując taką możliwość, nawet gdy strona występuje z wnioskiem w tym przedmiocie. Zasądzenie na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. sumy pieniężnej od organu jest uprawnieniem dyskrecjonalnym Sądu (por. wyrok NSA z 3 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1695/16, z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1685/17, CBOSA). Obowiązujące w tej materii fakultatywne działanie sądu – bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek – oznacza, że wybór czy zastosować ten środek leży w gestii oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 2197/17, CBOSA). Okoliczności takie w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą, przy czym na dodatkowe podkreślenie zasługuje zwłaszcza to, że żądane informacje zostały już skarżącemu udzielone. Podsumowując powyższe wskazać trzeba, że postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącego należało umorzyć zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a., o czym postanowiono w pkt I. sentencji wyroku. Na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a P.p.s.a. w pkt II. i III. sentencji wyroku Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, jednak nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W pkt IV. sentencji wyroku Sąd w pozostałym zakresie skargę oddalił. O zwrocie kosztów postępowania, obejmujących uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł i wynagrodzenie dla adwokata w kwocie 480 zł, postanowiono w pkt V. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).