II SAB/Po 84/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2014 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T.K. na bezczynność Komendanta Komisariatu Policji P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ J. Zieliński T.K. złożył w dniu 30 września 2014 r. na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że od 2009 r. nie ma pracy i dochodów. Nie ma również oszczędności i majątku. Od kwietnia 2009 r. mieszka u rodziny, a od 2009 r. z uwagi na brak pracy i dochodu pozostaje na całkowitym jej utrzymaniu (korzysta ze środków do życia otrzymywanych od rodziny). W kwietniu 2009 r. chciał się zarejestrować w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jednakże organ odmówił mu nadania statusu osoby bezrobotnej. Z tego też powodu nie ma dostępu do ofert pracy w PUP oraz do pomocy opieki społecznej. Oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm. - dalej "p.p.s.a."), skarżący został wezwany (pismo sądowe z dnia 8 października 2014 r.) o jego uzupełnienie, poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Odpowiadając na wezwanie, pismem z 26 października 2014 r. skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny, ale nie otrzymuje od niej żadnych środków. Z uwagi na brak źródeł dochodów nie składał zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. Nie posiada oszczędności ani rachunku bankowego. Nie posiada żadnego majątku, w tym samochodów. W związku z utratą pracy nie spłacił kredytu na łączną kwotę 11.000,- zł, zaś obecnie ratalnie spłaca grzywnę sądową w łącznej wysokości ok. 4.000,- zł - na ten cel pożycza miesięcznie od rodziny 100,- zł. W związku z powyższym jest zadłużony u rodziny na kwotę ok. 20.000,- zł. Nie posiada nieruchomości, nie prowadzi działalności gospodarczej. Oświadczył, że nie ewidencjonuje kwot jakie jego rodzina przeznacza na jego utrzymanie, dlatego nie może ich podać. Nie jest w stanie podać źródeł finansowania jego utrzymania. Wskazał jednocześnie, że art. 255 p.p.s.a. nie stanowi podstawy do żądania od wnioskodawcy, źródeł dochodów członków rodziny, na której utrzymaniu pozostaje. Przepis ten stanowi jedynie podstawę do podania źródeł dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego, a nie stanu rodzinnego osób innych niż on. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza podtrzymując swoje wcześniejsze oświadczenia. Zaznaczył, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami i nie jest domownikiem członków rodziny na których utrzymaniu pozostaje. Od czasu do czasu przebywa u członków jego rodziny celem np. pożywienia się, przenocowania lub wspomożenia starej, chorej matce. Podkreślił, iż Sąd nie ma podstawy prawnych domagania się od niego informacji o stanie majątkowym członków jego rodziny. Dodatkowo wskazał sygnatury i daty sześciu postanowień WSA w Poznaniu, którymi prawo pomocy zostało mu przyznane. Postanowienia te były wydane na podstawie takich samych okoliczności jak podane przez stronę w niniejszej sprawie. Skarżący zasugerował, iż referendarz sądowy orzekający w jego sprawie otrzymał polecenie niewydawania postanowienia o przyznaniu mu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W wyniku skutecznie wniesionego sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a sprawa podlegała rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem orzeczenia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższych przepisów wynika, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia czy wnioskodawca spełnia warunki przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że na to wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 – dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że powinien on poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Wyjaśnić należy, że podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskujący współtworzy gospodarstwo domowe (na których utrzymaniu się znajduje), to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie skarżącego pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Zdaniem Sądu wnioskodawca przedstawił tylko te informacje, które mogą świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. I tak skarżący, mimo wezwania nie wskazał wszystkich źródeł dochodów członków jego rodziny, na których utrzymaniu pozostaje stojąc na stanowisku, iż z przepisu art. 255 p.p.s.a. nie wynika obowiązek podania takich informacji. Według Sądu wspólne zamieszkanie, pozostawanie na całkowitym utrzymaniu oraz materialne wsparcie, które T. K. otrzymuje od członków rodziny (w tym pomoc w spłacie kredytu w wysokości 11 tys. zł., grzywny sądowej w wysokości 4 tys. zł) uzasadniają ocenę, że skarżący wraz z członkami rodziny u której zamieszkuje współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca konsekwentnie podnosi, że mieszka u rodziny i znajduje się na utrzymaniu członków rodziny oraz zapewniają oni wszystkie jego potrzeby. Przyjąć zatem należy, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z tymi osobami. Wobec powyższego zasadnie na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano skarżącego do wyjaśnienia stanu majątkowego członków rodziny, gdyż ich sytuacja finansowa i majątkowa rzutuje na możliwości płatnicze skarżącego. Z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. W niniejszej sprawie ocena możliwości płatniczych rodziny skarżącego jest o tyle istotna, że jak skarżący sam podkreślał, rodzina prócz kosztów utrzymania, zapewnia wszystkie przydatne mu dobra oraz ponosi także koszty jego zobowiązań finansowych (kredytu, grzywny). Uzasadnione jest twierdzenie, iż rodzina wnioskodawcy, która go utrzymuje, może dysponować odpowiednimi środkami na poniesienie także i kosztów niniejszego postępowania sądowego. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawcę informacji wymienionych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, czego w istocie wnioskodawca odmówił. W związku z powyższym, niemożliwe okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej T. K. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt I OZ 408/14 oraz z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt I OZ 499/14, 16 lipca 2014 r. sygn. akt I OZ 570/14 oraz 11 września 2014 r. o sygn. akt I OZ 718/14 - orzeczenia dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący, uchylając się od przedstawienia precyzyjnych informacji w omawianym zakresie, w istocie uniemożliwił Sądowi poczynienie niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Nie sposób przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający (patrz. postanowienie NSA z dnia 8 sierpnia 2014 r. o sygn. akt II FZ 760/14 - dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Odnosząc się do uwag wnioskodawcy, iż w sześciu innych sprawach sądowoadministracyjnych przyznano mu prawo pomocy wyjaśnić należy, iż przesłanki przyznania prawa pomocy należy oceniać w każdej indywidualnej sprawie wnioskodawcy, zaś przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie determinuje niejako "automatycznie" rozstrzygnięcia o takiej treści w innej sprawie. Za każdym razem przesłanki te podlegają odrębnej ocenie Sądu lub Referendarza sądowego. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania, dlatego na podstawie art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ J. Zieliński