III SA/Po 186/25
WyrokWSA w Poznaniu2025-04-23
Skład orzekający: Izabela Paluszyńska, Mirella Ławniczak, Zbigniew Kruszewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nałożenie kary pieniężnej na przewoźnika za nieuzupełnienie zgłoszenia SENT o numer zezwolenia na przewozy drogowe na potrzeby własne, w sytuacji gdy naruszenie miało charakter formalny i nie zagrażało interesom Skarbu Państwa, jest zgodne z zasadą proporcjonalności i pojęciem interesu publicznego?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że organy administracji dokonały zbyt wąskiej wykładni pojęcia 'interesu publicznego' w kontekście odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy SENT. Sąd podkreślił, że zasada proporcjonalności, wywodzona z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, powinna być uwzględniana przy ocenie, czy sankcja jest adekwatna do wagi naruszenia, a kary pieniężne nie powinny być nakładane za drobne uchybienia formalne, które nie zagrażają celom ustawy, takim jak ochrona legalnego handlu i zapobieganie uszczupleniom podatkowym.Stan faktyczny
Spółka została ukarana karą pieniężną w wysokości 5.000 zł za nieuzupełnienie zgłoszenia SENT o numer zezwolenia na przewozy drogowe na potrzeby własne. Organ I instancji nałożył karę, a Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał ją w mocy. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa, w tym zasady proporcjonalności i domniemania uczciwości przedsiębiorcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje organów, wskazując na wadliwość wykładni pojęcia 'interesu publicznego'. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA z powodu wadliwości uzasadnienia i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego i zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 23 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2025 roku sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia 9 marca 2020 roku nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z dnia 9 lipca 2019 r. nr [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 2017,- (dwa tysiące siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Decyzją z dnia 9 marca 2020 r. (nr [...]) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z dnia 9 lipca 2019 r. (nr [...]) o nałożeniu kary pieniężnej na [...] Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) w wysokości 5.000 zł, za nieuzupełnienie zgłoszenia SENT o dane, o których mowa w art. 5 ust. 4 pkt 6 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 2332).
W toku postępowania ustalono następujący stan faktyczny.
W dniu 1 sierpnia 2017 r. w miejscowości [...] funkcjonariusze [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...], pełniąc służbę na drodze wojewódzkiej nr [...] przeprowadzili kontrolę samochodu ciężarowego marki [...], nr rej. [...] w zakresie rodzaju przewożonego towaru. W trakcie kontroli ustalono, że w zbiorniku typu autocysterna przewożony był towar w postaci oleju napędowego w ilości łącznie 19.209 litrów, klasyfikowany do pozycji Taryfy celnej CN 2710. Jak wynikało z okazanych dokumentów, część towaru tj. 17.200 litrów miała zostać dostarczona do stacji paliw należącej do [...] w [...], w ramach tzw. przesunięcia magazynowego, a część towaru tj. 2.000 litrów oleju była przewożona do firmy [...] spółka jawna. Podczas wykonywania czynności kontrolnych ustalono, że zgłoszenie [...] dotyczyło towaru (2.000 litrów oleju napędowego) wysyłanego przez [...] sp. z o.o. do odbiorcy [...] s.j. Przewoźnikiem przedmiotowego towaru była [...] sp. z o.o. Funkcjonariusze sprawdzili na platformie PUESC poprawność danych zawartych w systemie i stwierdzili, że przewoźnik przed rozpoczęciem przewozu towaru nie wprowadził do systemu danych, o których mowa w art. 5 ust. 4 pkt 6 ustawy, tj. numeru zezwolenia, zaświadczenia lub licencji w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2018 r., poz. 12 ze zm.).
Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] decyzją z 9 lipca 2019 r. nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 5.000 zł, za nieuzupełnienie zgłoszenia SENT o dane, o których mowa w art. 5 ust. 4 pkt 6 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 2332, dalej: ustawa SENT).
Na skutek odwołania skarżącej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] decyzją z dnia 9 marca 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W ocenie organu odwoławczego obowiązki skarżącej, jako przewoźnika, wynikały z przepisów prawa, a skoro skarżąca nie uzupełniła zgłoszenia o wymagany numer zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne, niezależnie od tego, czy z powodu przeoczenia czy też świadomie, to naruszyła przepis art. 5 ust. 4 pkt 6 ustawy SENT, co dało organowi podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 22 ust. 2, w wysokości 5.000 zł. Organ odwoławczy wskazał także, że odstępstwo od nałożenia kary pieniężnej jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie kar, a nie zaś zwalnianie z tego obowiązku. Zwolnienie z kary jest uzasadnione w sytuacjach bardzo szczególnych i wyjątkowych, na które strona nie miała wpływu i które były niezależne od sposobu jej postępowania. O istnieniu ważnego interesu przewoźnika, uprawiającego do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, w każdym przypadku inne, uwzględniające różnorodne aspekty sprawy. Przy czym użycie słowa "ważny", podkreśla wyjątkowość zastosowania instytucji odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej z uwagi na tenże interes.
Skarżąca, nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem organu odwoławczego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę, zarzucając organowi naruszenie:
- art. 12 zdanie drugie ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1039) przez jego niezastosowanie w zw. z art. 2a i art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
- art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów w brzmieniu wprowadzonym przez art. 1 pkt 30) ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1039) przez jego zastosowanie;
- art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści normy prawnej na niekorzyść przedsiębiorcy;;
- art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców oraz art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej poprzez naruszenie zasady proporcjonalności, polegające na wszczęciu postępowania oraz zakończenia go wymierzeniem dotkliwej kary w wysokości 5.000 zł w sytuacji gdy stopień uchybienia przepisom był znikomy i nie zagrażał celom wskazanym w ustawie o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów;
- art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców poprzez naruszenie zasady domniemania uczciwości przedsiębiorcy, podczas gdy nawet z treści uzasadnienia organu II instancji wynika, że organ miał świadomość, iż naruszenie obowiązku wpisania zezwolenia do systemu SENT nastąpiło przez niedopatrzenie, a nie w celu osiągnięcia choćby hipotetycznego zysku kosztem skarbu Państwa;
- art. 22 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 26 ust. 3 ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów poprzez błędną ich wykładnię, w szczególności w zakresie interpretacji pojęcia "interes publiczny", użytego w art. 22 ust. 3, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia powinna odbyć się z poszanowaniem zasad zawartych w art. 120, art. 121 § 1 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej oraz zasady proporcjonalności, mającej wymiar konstytucyjny.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie swoje dotychczasowe stanowisko.
Wyrokiem z dnia 18 listopada 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. III SA/Po 267/20) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z dnia 9 lipca 2019 r. oraz zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
Wojewódzki Sądu Administracyjny w Poznaniu (dalej również: WSA) wskazał, że organ odwoławczy dokonał nieprawidłowej, zawężającej wykładni art. 22 ust. 3 ustawy SENT w zakresie użytego w tym przepisie pojęcia interes publiczny, w szczególności bez dostatecznego rozważenia całokształtu konkretnych okoliczności i faktów istotnych dla rozstrzygnięcia. Jak wynika z dokonanych przez organy ustaleń, skarżąca działała legalnie, nie posiada zaległości podatkowych, ani też nie są prowadzone wobec niej postępowania egzekucyjne, posiada zaległości z zakresu ubezpieczeń społecznych za miesiąc 07/2018 i nie jest wobec niej prowadzone postępowanie egzekucyjne przez ZUS. Nie wynika z ustaleń organów, aby na skutek przeoczenia obowiązku uzupełnienia zgłoszenia o numer zezwolenia drogowego, doszło do jakiegokolwiek uchybienia w zapłacie należnych podatków. W szczególności, co należy podkreślić, że kierowca okazał w trakcie kontroli wypis z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne, zaświadczenia wystawionego na przedsiębiorcę - spółkę.
WSA podkreślił także, organ wziął pod uwagę właściwie tylko interes fiskalny państwa oraz dobrą sytuację finansową przewoźnika, która, co należy w tym miejscu podkreślić, przy ocenie przesłanki "ważnego interesu" nie może sama w sobie wykluczać odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej.
WSA wskazało, że zadaniem organu odwoławczego będzie wyjaśnienie, czy w sprawie może znaleźć zastosowanie art. 22 ust. 3 ustawy SENT oraz rozważenie, czy celowe jest nałożenie kary na przewoźnika z uwagi zarówno na interes przewoźnika jak i na interes publiczny, przy jednoczesnym uwzględnieniu wszystkich okoliczności, rodzaju stwierdzonego naruszenia i jego konsekwencji, jak również celu wprowadzenia w ustawie SENT kar pieniężnych.
Od powyższego wyroku WSA skarżąca wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA).
Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2024 r. (sygn. II GSK 1291/21) NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W ocenie NSA uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełniło wymogów art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), nie wyjaśnia bowiem motywów podjętego rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający pełne zrekonstruowanie toku rozumowania, który finalnie doprowadził sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zdaniem NSA posłużono się ogólnikami, bez precyzyjnego odniesienia się do okoliczności faktycznych sprawy, a znaczna część rozważań merytorycznych to generalne twierdzenia o obowiązkach organów płynących z danego przepisu i ogólna konstatacja, że w tym względzie organy naruszyły przepisy prawa. Uznano, że organy dokonały nieprawidłowej, zawężającej wykładni art. 22 ust. 3 ustawy SENT, jednak stanowisko to zostało wyartykułowane bez wnikliwej oceny zasadności stanowiska prezentowanego przez organy w zakresie spełnienia przez skarżącą stronę przesłanek warunkujących odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, które to stanowisko organów zostało przedstawione na stronach od 11 do 14 uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Takie ogólnikowe odniesienie się do przedstawionej przez organ argumentacji – zdaniem NSA – dowodzi, że kontrola działań organów administracyjnych, dokonana przez WSA, nie była przeprowadzona w sposób prawidłowy i narusza przepisy art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w sposób uzasadniający eliminację zaskarżonego wyroku z obrotu prawnego.
NSA przyjął, że za niezrozumiałe i sprzeczne z treścią art.141 § 4 in fine p.p.s.a. uznać należało "wytyczne" WSA skierowane do organów administracji publicznej. Jeśli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wskazania te powinny być konkretne i jednoznacznie sformułowane, tak aby w ponowionym na skutek wyroku postępowaniu umożliwić organowi administracji usunięcie wszystkich uchybień prawa, z powodu których sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz – w następstwie tego – doprowadzenie w sprawie do pełnej i niewątpliwej zgodności z prawem
Na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2025 r. pełnomocnik skarżącej złożył pismo procesowe wraz z wnioskiem o zwrot kosztów zastępstwa procesowego i osobno kosztów paliwa na dojazd pełnomocnika do Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:
Skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu.
Z uzasadnienia wyroku NSA zapadłego w rozpoznawanej sprawie wynikało, że sąd odwoławczy uznał, iż WSA w Poznaniu naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ w uzasadnieniu swojego orzeczenia nie wyjaśnił motywów podjętego rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający pełne zrekonstruowanie toku rozumowania, który finalnie doprowadził sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W szczególności wadliwe okazały się "wytyczne" WSA skierowane do organów administracji publicznej.
Tak sformułowana ocena prawna i wynikające z niej wskazówki co do ponownego rozpoznania sprawy wiązały tutejszy Sąd przy ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 153 i art. 190 p.p.s.a.).
Z opisanej wyżej oceny prawnej sformułowanej przez NSA nie wynikało, by WSA w Poznaniu przy ponownym rozpoznaniu sprawy, powinien był oddalić skargę. NSA wskazał jedynie na wadliwość uzasadnienia wyroku WSA, w szczególności na posłużenie się ogólną argumentacją prawną oraz brak precyzyjnego odniesienia się do okoliczności faktycznych sprawy i sformułowanie niezrozumiałych i sprzecznych z treścią art. 141 § 4 in fine p.p.s.a. wytycznych.
Dlatego przy ponownym rozpoznaniu, sprawa powinna była zostać rozpoznana w pełnym zakresie o jakim mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, po ponownym przeprowadzeniu kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd ocenił, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji naruszały przepisy prawa.
W realiach niniejszej sprawy kwestią sporną pozostaje to, czy organy prawidłowo rozważyły przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej określone w art. 22 ust. 3 ustawy SENT. Ustawodawca posłużył się w tym przepisie instytucją opartą na tzw. uznaniu administracyjnym, zawierając odesłania do pojęć niedookreślonych – "ważnego interesu przewoźnika" oraz "interesu publicznego" jako materialnoprawnych przesłanek będących podstawą do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Użyty łącznik "lub" wskazuje, że do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej wystarczy zaistnienie jednej z wyżej powołanych dwóch dyrektyw wyboru ("ważnego interesu przewoźnika" lub "interesu publicznego"), przy czym w każdej sprawie zawsze powinny zostać rozważone przez organ obie przesłanki. Ogólną dyrektywą interpretacyjną w stosunku do tych pojęć jest uznanie wyjątkowości odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej (zob. wyroki NSA z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. II GSK 1052/20, sygn. II GSK 855/20 oraz z dnia 12 marca 2020 r., sygn. II GSK 1464/19, orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie budzi przy tym wątpliwości, że ważnego interesu przewoźnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. W orzecznictwie zgodnie podnosi się, że jedynie nadzwyczajne, losowe sytuacje, takie jak utrata możliwości wywiązania się ze zobowiązań, utrata możliwości zarobkowania, trudności finansowe, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem dla istotnego interesu zobowiązanego, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych osób zobowiązanych i ich rodzin, skutkujące brakiem możliwości uregulowania nałożonej kary, przesądzają o wystąpieniu ważnego interesu przewoźnika. Pojęcia tego nie należy ograniczać jedynie do sytuacji nadzwyczajnych, losowych, na które strona postępowania nie miała wpływu. Ważny interes przewoźnika należy również odczytywać przez odniesienie do sytuacji ekonomicznej, np. choćby poprzez ocenę, czy wykonanie decyzji o nałożeniu kary pieniężnej nie wpłynie na możliwość kontynuowania działalności.
W ocenie Sądu, zwrot "ważny interes przewoźnika" nie dotyczy tylko nadzwyczajnych okoliczności, ale powinien uwzględniać również trudną sytuację ekonomiczną przewoźnika. Tę jednak organ – zdaniem Sądu – zasadnie ocenił jako stabilną i nieuzasadniającą zastosowania art. 22 ust. 3 ustawy SENT. Stwierdzenie to zostało oparte o ocenę danych wynikających z publicznie dostępnych dokumentów finansowych skarżącej spółki. Ocena ta nie była przez skarżącą kwestionowana, więc Sąd zsumuje ją stwierdzeniem, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jasno i wyczerpująco motywuje ustalenie o braku podstaw do uznania, że zachodzi ważny interes przewoźnika wyrażający się jego trudną sytuacją majątkową. Przeciwnie, przeprowadzona analiza oparta o dokumenty finansowe i wynikające z niej prawidłowe ustalenia faktyczne potwierdzają, że nie zachodziła obawa, iż nałożenie kary pieniężnej mogłoby istotnie wpłynąć na sytuację majątkową skarżącej i spowodować niebezpieczeństwo niemożności kontynuowania działalności gospodarczej. Ponadto, organ prawidłowo ocenił, że sama dolegliwość finansowa kary nie może być uznana za naruszająca ważny interesie przewoźnika. Kara pieniężna ze swej istoty niesie bowiem ze sobą dolegliwość, a w jej odczuwalności zawiera się również jej sens.
Inaczej już jednak należy ocenić stanowisko organów co do rozumienia klauzuli "interesu publicznego", którą również posłużono się w art. 22 ust. 3 ustawy SENT.
W judykaturze, jak i w doktrynie podkreśla się – na co trafnie, co do zasady, zwrócił uwagę DIAS w zaskarżonej decyzji – że interes publiczny to dyrektywa postępowania nakazująca respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej takich jak: sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo i zaufanie obywateli do organów władzy publicznej (por. wyroki NSA z dnia 28 sierpnia 2019 r., sygn. II GSK 360/1, z dnia 13 lutego 2020 r., sygn. II GSK 1498/19). Na pojęcie interesu publicznego składa się zarówno zasada powszechności ponoszenia danin publicznych, sprawiedliwości i nieobciążania budżetu Państwa, jak również proporcjonalność nałożonej kary, skutków, jakie może pociągnąć za sobą niewypełnienie nałożonego obowiązku oraz cel, jakiemu służy realizacja danego obowiązku, a który niewątpliwie jest związany z celem, jakim kierował się ustawodawca wprowadzając dane regulacje prawne.
Odmiennie jednak niż organy obu instancji, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podzielił stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że właściwe odczytanie klauzuli interesu publicznego jako przewidzianej w art. 22 ust. 3 ustawy SENT przesłanki odstąpienia od nałożenia kary, powinno nastąpić z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, a zatem organ winien rozważyć, czy przewidziana sankcja stanowi w konkretnym stanie faktycznym dolegliwość proporcjonalną ze względu na cel jej wprowadzenia, czy też jest niewspółmiernie dolegliwa, przez co zasada proporcjonalności zostaje naruszona. Jeżeli sankcja, która miałaby być zastosowana jest nadmierna (dolegliwa w stopniu większym niż jest to niezbędne dla osiągnięcia założonego celu) to klauzula interesu publicznego nakazuje odstąpienie od nałożenia kary (zob. wyrok NSA z 23 września 2021 r., sygn. II GSK 1058/21).
Z uzasadnienia projektu ustawy SENT wynika, że ma ona za zadanie chronić legalny handel towarami uznanymi w wyniku przeprowadzonych analiz przez krajowego prawodawcę za "wrażliwe", ułatwić walkę z "szarą strefą" oraz ograniczyć poziom uszczupleń w kluczowych dla budżetu państwa podatkach, tj. podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, a także zwiększyć skuteczność kontroli w obszarach obarczonych istotnym ryzykiem naruszenia obowiązujących przepisów. Ma stanowić narzędzie do walki z nieuczciwymi podmiotami dokonującymi nielegalnego obrotu paliwami płynnymi, alkoholem całkowicie skażonym oraz suszem tytoniowym, bez odprowadzania do budżetu państwa należnych podatków, dokonujących wyłudzeń niezapłaconych podatków. Jak wynika zatem z uzasadnienia projektu ustawy SENT, kary w niej przewidziane nie mają charakteru fiskalnego, ale przede wszystkim prewencyjny. Nie leży więc w interesie publicznym, aby nakładać na przewoźnika działającego legalnie dolegliwą karę pieniężną tylko z tej przyczyny, że dopuścił się on pewnych uchybień formalnych, o nieistotnym znaczeniu, jeżeli uchybienia te nie tylko nie stanowiły realnego zagrożenia interesów Skarbu Państwa, w postaci możliwości uszczuplenia dochodów podatkowych, ale nawet nie stwarzały ryzyka takiego uszczuplenia (por. wyroki NSA: z 12 października 2021 r., sygn. II GSK 771/21, z 23 września 2021 r., sygn. II GSK 1058/21, z 18 maja 2020 r., sygn. II GSK 220/20, z 27 listopada 2020 r., sygn. II GSK 790/20, z 19 lutego 2021 r., sygn. II GSK 1353/20, 9 kwietnia 2021 r., sygn. II GSK 291/21).
W przedstawionej tu, zdaniem Sądu uprawnionej, a podzielanej w orzecznictwie sądowym wykładni art. 24 ust. 3 ustawy SENT, stanowisko DIAS, odrzucające możliwość uznania, że waga naruszenia nie możne stanowić okoliczności uwzględnianej przy ocenie istnienia interesu publicznego, nie jest właściwe. Choć zostało ono uargumentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pomijało wszakże wzgląd na konstytucyjną zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 1 Konstytucji RP).
Zdaniem Sądu nakładanie kar pieniężnych na podstawie przepisów ustawy SENT w związku z oczywistymi omyłkami lub uchybieniami formalnymi podmiotu wysyłającego, odbierającego lub (i) przewoźnika, może naruszać zasadę proporcjonalności, która nakazuje organom państwowym użycie jedynie takich środków, które są niezbędne dla osiągnięcia konkretnego celu. Oznacza to, że organy państwowe mają osiągać cel, który służy społeczeństwu, jak najmniejszym jego i poszczególnych jednostek kosztem. Surowość kary wymierzonej przez organ administracyjny nie może być nieproporcjonalna do przewinienia, którego kara dotyczy. Konieczność stosowania zasady proporcjonalności wywodzonej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP powinno być traktowane jako kolejny argument przemawiający za tym, aby nakładać kary pieniężne na podstawie przepisów ustawy SENT w sytuacji, gdy naruszenie przez określony podmiot obowiązków nałożonych przez racjonalnego ustawodawcę ma charakter na tyle istotny, że może skutkować uszczupleniem dochodów podatkowych budżetu państwa.
Dlatego, zestawiając – co należy podkreślić – prawidłowe ustalenia faktyczne poczynione przez organy Krajowej Administracji Skarbowej, z opisaną tu wykładnią art. 24 ust. 3 ustawy SENT, należy zauważyć, że w realiach niniejszej sprawy stwierdzone naruszenie miało charakter formalny, dotyczyło bowiem tylko jednego elementu (niewskazania numeru zezwolenia). Nieprawidłowość ta została zresztą usunięta przez przewoźnika bezpośrednio po jej ujawnieniu przez funkcjonariuszy Służby Celno - Skarbowej. Organy nie wskazały przy tym, czy i jak błąd skarżącej spółki wpłynął na skuteczność monitorowania przewozu. Organ I instancji w ramach oceny istnienia interesu publicznego uzasadniającego odstąpienie od nałożenia kary, szeroko omówił cele jakim służą przepisy o monitorowaniu przewozów oraz wskazał na względy prewencji ogólnej sprzeciwiające się uznaniu by występował interes publiczny. Organ odwoławczy potwierdził poprawność stanowiska naczelnika urzędu celno - skarbowego oraz wskazał na ogólne cele ustawy SENT oraz stwierdził, że nie jest w interesie publicznym szczególne traktowanie podmiotów dopuszczających się naruszeń. W uzasadnieniach decyzji zabrakło oceny czy uchybienie popełnione przez skarżącą w jakikolwiek sposób niweczyło cele ustawy.
Nadto – i tu Sąd, inaczej niż organy uznaje, że okoliczność tę winno się uwzględniać przy ocenie wagi naruszenia – organ nie wskazuje, by stwierdzone naruszenie art. 5 ust. 4 pkt 6 ustawy SENT, mogło doprowadzić do uszczuplenia bądź narażenia na uszczuplenie należności Skarbu Państwa. Sąd zastrzega jednak, że nie jest to ani jedyny, ani rozstrzygający argument przemawiający za uznaniem, że w interesie publicznym pozostaje odstąpienie od wymierzenia kary.
Z przedstawionych przyczyn należało uznać, że wykładnia art. 22 ust. 3 ustawy SENT sformułowana przez organy była zbyt wąska, co miało wpływ na wynik sprawy, a nadto organy naruszyły art. 120, art. 121 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 o.p., ponieważ nie przeprowadziły prawidłowej oceny przesłanki "interesu publicznego" i jej zastosowania w sprawie. W konsekwencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji (pkt 1 wyroku).
Orzeczenie o kosztach postępowania (pkt 2 wyroku) znajduje podstawę prawną w art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowiło to, czy do wydatków, o których mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a., należy zaliczyć również koszty dojazdu pełnomocnika strony – będącego radcą prawnym – na rozprawę przed WSA na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z poglądem wyrażonym przez NSA – który to pogląd Sąd rozpoznający sprawę w niniejszym składzie w pełni podziela – art. 205 § 2 p.p.s.a. nie stanowi podstawy do zwrotu kosztu dojazdu do sądu profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego przez stronę z wyboru (zob. wyroki NSA z 5 stycznia 2007 r., sygn. II FSK 1179/05, z 5 lipca 2007 r., sygn. I FSK 1079/06, postanowienia z 29 czerwca 2009 r., sygn. I FZ 196/09, z 20 marca 2014 r., sygn. I FZ 32/14).
Rozstrzygając sprawę ponownie, organ I instancji zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku (art. 153 p.p.s.a.) W szczególności rozważy, czy wymierzenie stronie skarżącej kary pieniężnej leży w interesie publicznym, który powinien być odczytywany z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Oceni to jednak również z punktu widzenia względów tzw. prewencji szczególnej, tzn. ustali i weźmie pod uwagę, czy skarżąca dopuszczała się innych naruszeń ustawy SENT, a w takim przypadku – w jakiej skali, by móc stwierdzić, czy ewentualna liczba naruszeń uzasadnia nałożenie kary także za uchybienie formalne, jakie niewątpliwie miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło