III SA/Po 420/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MŚ o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi MŚ na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia postanawia: oddalić wniosek. Wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę MŚ na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący pismem z dnia [...] wniósł o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego w celu złożenia skargi kasacyjnej. Następnie skarżący złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Oświadczył również, że posiada dom o pow. [...] m2 o wartości ok. [...] oraz nieruchomość rolną o pow. [...] o wartości [...], nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności. Skarżący podał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w wysokości [...], żona z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w wysokości [...]. Skarżący podał, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: [...]. Pismem z dnia [...] skarżący w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożył kserokopie dokumentów. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W ocenie starszego referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, skarżący posiada dom o pow. [...] m2 o szacunkowej wartości [...] oraz nieruchomość rolną o pow. [...] o wartości [...], wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w wysokości [...], jego żona w wysokości [...]. Z oświadczeń skarżącego wynika, że rata kredytu wynosi [...], media [...], leczenie [...], ubezpieczenie majątkowe [...], koszty mieszkaniowe [...]. Mimo wezwania skarżący nie wyjaśnił, czy on i jego żona poza dochodami wykazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskują inne dochody, nie podał również w jakiej wysokości ponoszą koszty wyżywienia, zakupu środków czystości, odzieży, nie udokumentował kosztów leczenia, które we wniosku o przyznanie prawa pomocy zadeklarował na kwotę [...]. Skarżący mimo wezwania nie podał sposobu wykorzystania nieruchomości rolnej, która posiada, jeżeli nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne miał wskazać powierzchnię gruntów rolnych i leśnych, liczbę budynków, rodzaj urządzeń służących do produkcji, liczbę i rodzaj inwentarza żywego, nie wyjaśnił również czy uzyskuje dochody z tytułu posiadania nieruchomości rolnej np. z tytułu upraw, hodowli, dopłat do nieruchomości czy dzierżawy. Z załączonych przez skarżącego zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] żona skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...], w [...] uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...], skarżący w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...]. Z załączonego przez skarżącego firmowego rachunku bankowego prowadzonego przez A wynika, że skarżący posiada kredyt w rachunku bieżącym, dopuszczalne saldo debetowe wynosi [...], saldo końcowe na dzień [...] wynosiło [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...]. Skarżący załączył wyciągi z konta prywatnego należącego do niego i jego żony, z wyciągów nie wynika w jakim banku rachunek bankowy jest prowadzony. Z wyciągu tego wynika, że saldo po transakcji na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...], na rachunku tym przez cały okres, za który przedłożono wyciąg, t.j. za okres [...] wynika, że saldo jest dodatnie. Skarżący przedłożył rachunek firmowy B prowadzony przez A, z którego wynika, że mają przyznany kredyt w rachunku, dopuszczalne saldo debetowe wynosi [...], na dzień [...] saldo końcowe wynosi [...], na dzień [...] wynosi [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...]. Skarżący załączył wyciągi z firmowego rachunku bankowego żony prowadzonego przez A, z którego wynika, że saldo końcowe na dzień [...] wynosi [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...]. Skarżący załączył wyciąg z rachunku bankowego B prowadzonego przez C, z którego wynika, że saldo końcowe na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...], rachunek służy do obsługi spłaty kredytu, rachunek bankowy firmowy prowadzony przez C do obsługi kredytu, saldo końcowe na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...]. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych, z której wynika, że na stanie firmy wnioskodawcy znajduje się budynek warsztatowy, samochód C, samochód A, samochód ciężarowy S, samochód osobowy B, motocykl H, urządzenia warsztatowe, [...] zestawy komputerowe. Skarżący w okresie [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...]. Z załączonej ewidencji środków trwałych należących do B wynika, że na stanie spółki znajduje się m.in. hala magazynowa i hala produkcyjna, spółka w [...] osiągnęła przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...], natomiast w okresie [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów wyniosły [...]. Małżonka skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie [...] uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniosła stratę w wysokości [...]. Z załączonych przez skarżącego dokumentów wynika, że na stanie środków trwałych należących do spółki E znajdują się m.in. [...] samochody osobowe M. Przychód osiągnięty przez w.w spółkę w okresie [...] wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Skarżący przedłożył deklaracje VAT-7, z których wynika, że spółka E za [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...]. Z załączonych przez skarżącego deklaracji VAT-7 wynika, że z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w miesiącu [...] wykazał podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabył towary i usługi za wartość netto [...], [...] wykazał podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabył towary i usługi za wartość netto [...], w miesiącu [...] wykazał podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazał podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazał podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabył towary i usługi za wartość netto [...]. Z załączonych deklaracji VAT-7 składanych przez żonę skarżącego wynika, że wykazała ona w miesiącu [...] podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...]. Z załączonych przez F deklaracji VAT-7 wynika, że spółka w miesiącu [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [..], nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], nabyła towary i usługi za wartość netto [...]. Skarżący do pisma załączył kserokopie umowy leasingu operacyjnego z dnia [...], przedmiotem której jest samochód osobowy M, pierwsza rata płatna w dniu [...], ostatnia w dniu [...], opłata leasingowa brutto wynosi [...] miesięcznie, zawiadomienia G z dnia [...] skierowanego do spółki jawnej, z którego wynika, że całkowite zadłużenie z tytułu kredytu na dzień [...] wynosi [...], na dzień [...] rata kredytu wynosi [...], zawiadomienia H z dnia [...], z którego wynika, że spółka ma drugi kredyt, całkowite zadłużenie z tytułu pożyczki na dzień [...] wynosi [...], rata do spłaty na dzień [...], zawiadomienia I z dnia [...], z którego wynika, że skarżący i jego żona mają kredyt, stan zadłużenia na dzień [...] wynosi [...], rata kredytu na dzień [...] wynosi [...], zawiadomienia J z dnia [...], z którego wynika, że całkowite zadłużenie z tytułu kredytu na dzień [...] wynosi [...], rata na dzień [...] wynosi [...], skarżący przedłożył umowę kredytu z K z dnia [...] oraz plan spłaty umowy kredytowej, z której wynika, że kwota kredytu wynosi [...], kredyt zaciągnięty na [...] miesięcy, pierwsza rata na dzień [...] wynosiła [...], na dzień [...], aneks do umowy o kredyt w rachunku bieżącym spółki jawnej z dnia [...]. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie przyjął się pogląd, że koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 01.04.2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, post. NSA z 13.03.2012 r., sygn. akt II FZ 195/12, post. NSA z dnia 03.07.2013 r., sygn. akt II FZ 532/13 publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się również, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, post. NSA z 16.09.2014 r., sygn. akt II FZ 1264/14 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą powinna ona, w procesie zarządzania dochodem brutto, uwzględniać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związane z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (podobnie w wyroku ETPC z dnia 19 stycznia 2010 roku, skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce). Ponadto wskazać należy, że skarżący, jak oświadczył we wniosku o przyznanie prawa pomocy, spłaca ratę kredytu w wysokości [...]. W tym miejscu wskazać należy, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.p). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że strona skarżąca nie może w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów sądowych. Ponadto podkreślić należy, że ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w niniejszej sprawie. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.