III SA/Po 880/16

Dnia 3 listopada 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: ref. staż. Marta Chocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia ... w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie określenia kwoty długu celnego oddala skargę Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia 22 lutego 2016 r., nr [...], na podstawie art. 243 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 613 z późn. zm.; dalej: "Ordynacja podatkowa"), art. 262 i art. 265˛ pkt 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. – Kodeks celny (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r., poz. 802 z późn. zm.; dalej: "Kodeks celny"), art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623), odmówił W. P. wznowienia postępowania celnego zakończonego decyzją ostateczną tego organu z dnia 17 kwietnia 2012 r., nr [...] W uzasadnieniu organ wskazał, że po ponownym rozpatrzeniu odwołania W. P. oraz odwołania P. P. od decyzji z dnia 29 listopada 2001 r., Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia 17 kwietnia 2012 r. – adresowaną do W. P., P. P. i R. O. - uchylił decyzję organu celnego pierwszej instancji w części dotyczącej kwoty długu celnego oraz sposobu naliczania odsetek wyrównawczych i orzekł w tym zakresie co do istoty sprawy. Ponadto organ odwoławczy wezwał W. P. do uiszczenia uzupełniającej kwoty cła w wysokości [...] zł oraz odsetek wyrównawczych. Jednocześnie organ umorzył postępowanie w części dotyczącej obciążenia obowiązkiem uiszczenia długu celnego P. P. i R. O.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 16 stycznia 2013r., sygn. akt III SA/Po 707/12, oddalił skargę W. P. na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 17 kwietnia 2012 r. Pismem z dnia 10 stycznia 2016 r. W. P. – działając przez profesjonalnego pełnomocnika – złożył na podstawie art. 240 § 1 pkt. 1 i 5 Ordynacji podatkowej wniosek o wznowienie postępowania celnego zakończonego wskazaną decyzją Dyrektora Izby Celnej z dnia 17 kwietnia 2012 r., podnosząc, że decyzja ta została wydana na podstawie dokumentu sfałszowanego. Jako nowy dowód w sprawie strona przedłożyła opinię eksperta z dziedziny ekspertyzy pisma i dokumentów. Wnioskodawca podkreślił, że w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 265˛ pkt 2 Kodeksu celnego. Dług celny w niniejszej sprawie powstał w 1998 r., a decyzja ostateczna została wydana w 2012 r., zatem zastosowanie wskazanego przepisu prowadziłoby do nielogicznego i nie dającego się racjonalnie uzasadnić wniosku, że możliwość wznowienia postępowania została wyłączona, zanim stało się możliwe wystąpienie z wnioskiem o wznowienie postępowania, a więc zanim sprawa została ostatecznie zakończona. Termin trzyletni, o którym mowa w ww. przepisie należy lczyć od dnia prawomocnego (ostatecznego) zakończenia postępowania, a nie od zdarzenia, które nastąpiło przed zamknięciem normalnego toku procedowania. Inny sposób rozumienia tego przepisu prowadzi do naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP. Dyrektor Izby Celnej odmawiając wznowienia postępowania stwierdził, że 3-letni termin, w którym strona mogła złożyć wniosek o wznowienie postępowania celnego zakończonego decyzją z dnia 17 kwietnia 2012 r. został przekroczony. Przepis art. 265˛ pkt 2 Kodeksu celnego podlega bezpośredniemu zastosowaniu w niniejszej sprawie. Przepis ten chroni w sposób obiektywny zarówno interes władzy publicznej, jak i podatnika. W rezultacie złożonego przez stronę odwołania, Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia 30 maja 2016 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając zawarte w niej ustalenia faktyczne i rozważania prawne dotyczące 3 -letniego terminu z art. 2652 pkt. 1 Kodeksu celnego. W skardze na powyższą decyzję W. P., działając przez pełnomocnika, wniósł o jej uchylenie, zarzucając naruszenie: art. 11, art. 265˛ pkt 2 Kodeksu celnego w związku z art. 2, art. 32, art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, powołując się na stanowisko i argumentację zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie dług celny powstał w dniu 9 grudnia 1998 roku. Na mocy art. 25 obowiązującej od dnia 1 maja 2004 r. ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. z 2004 r. Nr 68, poz. 623 ze zm.) dotychczasowe przepisy celne, czyli ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.; dalej: "Kodeks celny"), utraciły ważność. Z mocy jednak art. 26 tej ustawy przepisy dotychczasowe (procesowe i materialne) stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem akcesji Polski do UE, a więc przed dniem 1 maja 2004 r., jak miało to miejsce w niniejszej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt I GSK 698/07, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ celny zasadnie stwierdził, że w sprawie miały zastosowanie regulacje prawne Kodeksu celnego. W myśl art. 262 tego aktu, do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podatkowej z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Pierwszeństwo mają zatem przepisy Kodeksu celnego. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się w pierwszym rzędzie do rozstrzygnięcia, jaki charakter prawny ma trzyletni termin określony w art. 2652 pkt 2 Kodeksu celnego oraz jakie skutki prawne (procesowe) powoduje jego upływ. Nie ulega bowiem wątpliwości, że ten przepis miał bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie. Stanowi on, że jeżeli upłynęły trzy lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wznawia postępowania. Powyższy przepis ma charakter szczególny, zawierający samodzielne uregulowanie, wyłączające w zakresie nim objętym stosowanie przepisów działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.), do którego odnośnie spraw celnych odsyła art. 262 Kodeksu celnego. Pogląd taki był wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1461/04, wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2008 r., sygn. akt I GSK 144/08, wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 370/09, CBOSA). Trzyletni termin uregulowany w art. 2652 Kodeksu celnego jest przy tym terminem nieprzywracalnym, co wynika wprost z treści art. 11 Kodeksu celnego (zob. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 488/09, CBOSA). Wskazać należy również, że przepis art. 2652 Kodeksu celnego odnosi się do wszelkich decyzji wydanych przez organy celne, bez względu na przedmiot rozstrzygnięcia decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym (zob. wyrok NSA z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt I GSK 698/07, CBOSA). Jak wskazano wyżej, dług celny w niniejszej sprawie powstał w dniu 9 grudnia 1998 r. Okoliczność ta nie była kwestionowana przez stronę skarżącą. Złożenie przez skarżącego wniosku o wznowienie postępowania pismem z dnia 10 stycznia 2016 r., w kontekście powyższych rozważań, słusznie zatem uznano za spóźnione. Możliwość wszczęcia takiego postępowania istniała wyłącznie do dnia 9 grudnia 2001 r. Należy podkreślić, że w świetle przytoczonych przepisów upływ omawianego terminu musi powodować wydanie przez organ decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania o wznowienie postępowania (zob. m. in. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I GSK 794/14, CBOSA). Na tym wstępnym etapie postępowania nie bada się, czy rzeczywiście istniały jakiekolwiek przesłanki do wznowienia postępowania. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest wyłącznie decyzja o odmowie wszczęcia postępowania. Organy celne, wobec upływu trzyletniego okresu od dnia powstania długu celnego, nie mogły merytorycznie załatwić wniosku skarżącego, ograniczając się jedynie do stwierdzenia niedopuszczalności wszczęcia objętego wnioskiem postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I GSK 1156/12, CBOSA). Podjęte przez stronę działania zmierzały do wzruszenia prawomocnej decyzji wymiarowej z dnia 17 kwietnia 2012 r., co w dalszej perspektywie mogłoby stworzyć podstawę do żądania zwrotu nienależnie uiszczonych należności celnych. Niemniej jednak tych dwóch środków prawnych (wniosku o wznowienie postępowania i wniosku o umorzenie lub zwrot nienależnie uiszczonej należności celnej) nie można utożsamiać. Skoro w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja z dnia 17 kwietnia 2012 r., na skutek odmowy wznowienia postępowania, to nie ma podstaw do twierdzenia, że należność celna została uiszczona nienależnie. Zaistniałe w sprawie okoliczności nie dają podstawy, wbrew twierdzeniom skargi, do pominięcia norm prawnych ograniczających w czasie dochodzenie uiszczonych należności celnych. Ustawodawca miał bowiem prawo wprowadzić do prawa celnego instytucję przedawnienia, co należy postrzegać jako wyraz dążenia do zapewnienia pewności prawa i – wbrew argumentacji podniesionej w skardze – za przyjęciem takiego rozwiązania prawnego przemawiają przywołane przez autora skargi zasady konstytucyjne. Z powyższych względów za niezasadne należało uznać zarzuty podniesione w skardze. Brak ich skuteczności wynika z faktu braku akceptacji przez Sąd proponowanej przez skarżącego wykładni art. 265˛ Kodeksu celnego. Ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718).