IV SA/Po 1090/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2011 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu M. im. [...] w P. z dnia [...] października [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium za wyniki w nauce 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu M. im. [...] w P. na rzecz Skarżącego P. T. kwotę 200 zł (dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...], Rektor Uniwersytetu M. im. K. M. w P. (zwany dalej Rektorem), działając na podstawie art. 199 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2005 r., nr 164, poz. 1365 ze zm., dalej posw) odmówił przyznania i wypłaty P. T. stypendium za wyniki w nauce na rok akademicki [...]. W uzasadnieniu decyzji Rektor wskazał, że wnioskodawca został przyjęty na studia doktoranckie na rok akademicki [...] i przyznano jemu stypendium doktoranckie. Stypendium za wyniki w nauce nie było przyznane wnioskodawcy i nie składał on nawet wniosku w tym zakresie. Z uwagi na niewywiązywanie się z obowiązków doktoranta, praktycznie od samego początku studiów doktoranckich, już w listopadzie 2009 r. wstrzymano wnioskodawcy wypłacanie stypendium doktoranckiego, a decyzją Kierownika Studiów Doktoranckich, podtrzymaną przez Rektora i Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. (sygn. akt IV SA/Po 210/10), P. T. skreślony został z listy uczestników studiów doktoranckich. Rozpatrując wniosek P. T. z dnia [...] czerwca 2010 r. "o wypłacenie zaległych stypendiów", decyzją z [...] sierpnia 2010 r. rozstrzygnięto kwestie stypendium doktoranckiego. Kwestia stypendium za wyniki w nauce pozostała nierozpoznana z dwóch przyczyn. Po pierwsze, choć w samym żądaniu wnioskodawca zgłosił pretensje do obu tych stypendiów, to w jego uzasadnieniu zupełnie pominął on sprawę stypendium za wyniki w nauce. Po wtóre, powyższe żądanie dotyczyło wypłacenia zaległego stypendium, bezprawnie wstrzymanego, a bezspornym jest, że nigdy to stypendium nie zostało wnioskodawcy przyznane i nie wnosił on o jego przyznanie. Przyjmując zatem, że zgłoszone przez wnioskodawcę pismem z dnia [...] czerwca 2010 r. żądanie zawiera w sobie również wniosek o przyznanie stypendium za wyniki w nauce Rektor wskazał, że zgodnie z art. 199 ust. 4 pkt 1 posw doktorant, na pierwszym roku studiów doktoranckich, może otrzymać pomoc materialną w postaci stypendium za wyniki w nauce jeżeli osiągnął bardzo dobre lub dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Tymczasem wyniki wnioskodawcy, w porównaniu z wynikami innych kandydatów nie mogą być uznane za choćby dobre. W rankingu został on sklasyfikowany na [...] miejscu, na [...] osób przyjętych na studia doktoranckie. Pismem z dnia [...] października 2010 r., wniesionym faksem, P. T. zwrócił się do Rektora z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że zgodnie z ustawą (nie podając przy tym dokładnej nazwy ustawy) stypendium za wyniki w nauce przyznawane jest już na pierwszym roku studiów doktoranckich. Zarówno regulamin przyznawania stypendium za wyniki w nauce Uniwersytetu M. im. K. M. w P. (dalej UM), jak i informacje udzielane przez pracownika dziekanatu zajmującego się sprawami doktorantów A. T. wskazują, że stypendium za wyniki w nauce przyznawane jest dopiero od drugiego roku studiów doktoranckich. Z uwagi na fakt, że w/w regulamin stoi w sprzeczności z ustawą, która jest w tym przypadku nadrzędnym względem niego źródłem prawa, należy uznać, że stypendium za wyniki w nauce jest przyznawane od pierwszego roku studiów doktoranckich. Co więcej, zarówno A. T., jak i regulamin przyznawania stypendium za wyniki w nauce UM wprowadzają w błąd w sprawie ubiegania się o stypendium za wyniki w nauce na pierwszym roku oraz w sprawie ewentualnego składania wniosków o to stypendium na pierwszym roku. Ustawa określa, że podstawą przyznania stypendium za wyniki w nauce są wyniki postępowania rekrutacyjnego. Przy tym ustawa nie wymaga składania wniosku o przyznanie tego stypendium. Przyznawanie stypendium powinno odbywać się na podstawie listy rankingowej z postępowania kwalifikacyjnego. Żeby jednak uczynić zadość sugestiom Rektora w tej materii, odwołujący dołączył do złożonego wniosku podanie o przyznanie stypendium za wyniki w nauce na rok akademicki [...]. Decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...], Rektor utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2010 r. W uzasadnieniu Rektor wskazał, że wprawdzie zarzut sprzeczności regulacji wewnętrznych z posw wydaje się uzasadnionym, to jednak podstawą prawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, jak to wynika jednoznacznie z treści kwestionowanej decyzji (wskazanej podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienia) były wyłącznie przepisy posw. Zgodnie z art. 199 ust. 4 pkt 1 posw, wzięto pod uwagę wyniki odwołującego w postępowaniu rekrutacyjnym, oceniając je w porównaniu z wynikami innych kandydatów, jako mniej niż dobre. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA) z dnia [...] listopada 2010 r. P. T. wskazał, że decyzja Rektora jest sprzeczna z ustawą (nie wymieniając przy tym dokładnej nazwy ustawy). Skarżący podkreślił, że jako jedyny z doktorantów rozpoczynających studia w 2009 roku złożył wniosek o przyznanie stypendium za wyniki w nauce na rok akademicki [...], zatem jest jedynym kandydatem do tego stypendium ze swojego rocznika. Skarżący wskazał nadto, że władze UM nie zgodziły się, aby na przedmiot egzaminu wstępnego na studia doktoranckie w [...] roku wybrał on psychiatrię bądź psychologię kliniczną, choć był to jego kierunek studiów magisterskich (psychologicznych) i zgodnie z regulaminem rekrutacji przedmiot egzaminu wstępnego powinien być zbieżny z tematyką ukończonych studiów magisterskich, wyznaczając na przedmiot tegoż egzaminu parazytologię, będącą dla Skarżącego novum, co doprowadziło do uzyskania niższej oceny z egzaminu oraz niższej pozycji rankingowej w ramach rekrutacji (k. 3 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę z dnia [...] grudnia 2010 r., Rektor wniósł o jej oddalenie podnosząc, że okoliczności faktyczne sprawy nie budzą wątpliwości. W rankingu postępowania kwalifikacyjnego skarżący został sklasyfikowany na [...] miejscu, na [...] osób przyjętych na studia doktoranckie. Zdaniem organu orzekającego taki wynik, w żadnym razie nie może być uznany za co najmniej dobry i zgodnie z postanowieniami art. 199 ust.4 pkt. 1 posw, uznać należało, że skarżący nie spełnił wymogów niezbędnych do uzyskania tego stypendium. Natomiast dla oceny uprawnień skarżącego bez znaczenia jest, podnoszony w skardze fakt, że skarżący jako jedyny złożył stosowny wniosek, składając go w dniu [...] października 2010 r. Jeżeli zaś chodzi o zarzut nie wyrażenia zgody na egzamin wstępny z przedmiotu psychiatria bądź psychologia, to i ten zarzut jest chybiony. Obowiązujące w UM zasady rekrutacji na 4-letnie studia doktoranckie w roku akademickim [...], wbrew twierdzeniom skarżącego nie wymagały by przedmiot zdawany na tym egzaminie był "zbieżny z tematyką ukończonych studiów magisterskich". Zgodnie z postanowieniami pkt. 3 Rozdziału II Zasad rekrutacji "Kandydat zobowiązany jest złożyć egzamin kwalifikacyjny z wybranej dyscypliny naukowej oraz języka obcego wskazanego przez kandydata." Zaś zgodnie z pkt.4 Rozdziału II, w skład komisji kwalifikacyjnej, obok dziekana, kierownika studiów doktoranckich i lektora, wchodzi "specjalista z dziedziny w zakresie której kandydat chce podjąć studia doktoranckie". Skarżący ubiegał się i został przyjęty na studia doktoranckie w specjalności biologia i parazytologia i składał egzamin kwalifikacyjny z biologii, a nie z parazytologii jak twierdzi w swej skardze. Ten przedmiot niewątpliwie uznany musi być za mieszczący się w dziedzinie, w zakresie której skarżący chciał podjąć studia doktoranckie. Zresztą biologia jest też zbieżna z tematyką ukończonych studiów magisterskich, Kierunkiem Rolnictwo na Wydziale Rolniczym AR w K. a z tego egzaminu skarżący otrzymał ocenę bardzo dobrą (k. 5-8 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa.). Zgodnie z art. 207 ust. 1 posw, do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów stosuje się odpowiednio przepisy kpa oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Decyzje wydane przez rektora w I instancji są ostateczne. W takim przypadku odpowiednie zastosowanie znajduje art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa). Rozpoznając sprawę w granicach skargi, Sąd w pierwszej kolejności miał na względzie, że w postępowaniu administracyjnym pisma skarżącego były wnoszone faksem. Z akt administracyjnych wynika, że jedynie podanie datowane na dzień [...] czerwca 2010 r. o wypłacenie zaległych stypendiów: doktoranckiego i za wyniki w nauce, zostało wniesione przez skarżącego osobiście, natomiast pismo z dnia [...] sierpnia 2010 r. oraz odwołanie od decyzji Rektora z dnia [...] września 2010 r. wraz z wnioskiem z dnia [...] października 2010 r. o przyznanie stypendium za wyniki w nauce zostały wniesione faksem. Organ administracji publicznej wydając decyzję datowaną na dzień [...] października 2010 r. pominął powyższy brak formalny, nie wzywając skarżącego o jego uzupełnienie ani nie ustosunkowując się w uzasadnieniu decyzji do znaczenia tego uchybienia dla rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z art. 63 kpa odwołanie, jak każde podanie, aby mogło być uznane za czynność prawnie skuteczną, powinno spełniać określone w tym przepisie wymogi formalne co do formy ( § 1) oraz co do treści ( § 2, § 3, § 3a). W doktrynie podkreśla się, że odwołanie to sformalizowany, poddany określonym rygorom procesowym środek zaskarżenia decyzji w zwykłym trybie administracyjnym (Z. Kmieciak, Odwołania w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2011 r., str. 63). Odnośnie wymagania co do treści, to skuteczność prawną podania ustawodawca uzależnia od wskazania w nim osoby od której pochodzi, wskazania jej adresu, przedstawienia żądania oraz od umieszczenia pod nim podpisu. Co do zasady, podpis musi być własnoręczny. W judykaturze i doktrynie utrwalone zostało stanowisko, że podpis to napisany lub uwierzytelniony znak ręczny. Zdaniem Sądu tylko tak złożony podpis może być kwalifikowany jako spełniający wymagania formalne co do treści podania. Podpis taki nie może być zastąpiony żadnym podpisem mechanicznym np. faksymilą bądź kserograficzną odbitką własnoręcznego podpisu. W orzecznictwie sądowym jest powszechnie przyjęty pogląd, że podpisanie pisma innym podpisem niż własnoręczny osoby uprawnionej (np. faksymilą lub kserograficzną odbitką własnoręcznego podpisu) traktuje się jako pismo nie podpisane. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 kwietnia 2000 r., sygn. akt II SA/Gd 1089/98, lex nr 44070, z 10 listopada 2006 r., sygn. akt II FSK 1144/05, lex nr 291823 i z 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt II SA/Gd 954/98, lex nr 44072. Pogląd taki wyraził również Sąd Najwyższy w wyroku z 23 lipca 1998 r. w sprawie o sygn. akt III CKN 482/98, lex nr 50698. Wskazać w tym względzie należy także na wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych. W wyroku z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 442/08, baza orzeczeń NSA, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że jeżeli wniosek został sporządzony pismem maszynowym na komputerze i na jego końcu znajdowało się jedynie imię i nazwisko skarżącego napisane pismem maszynowym, to organ powinien wezwać skarżącego w trybie art. 64 § 2 kpa do uzupełnienia braków poprzez podpisanie wniosku, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Zgodnie bowiem z art. 63 § 3 kpa podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego. Natomiast w wyroku z dnia 9 maja 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 2250/07, lex nr 506446 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, że z postanowień art. 61 § 1 kpa w związku z art. 63 § 3 kpa oraz art. 14 § 1 kpa wynika, że żądanie wszczęcia postępowania powinno przybrać formę pisemną sprowadzającą się do ujawnienia istoty żądania i potwierdzenia tego własnoręcznym podpisem. W wyroku tym Sąd uznał, iż za własnoręczny nie można uznać jego kopii. Tożsamy pogląd z zaprezentowanym powyżej wyraził tutejszy Sąd w wyrokach o sygn. akt IV SA/Po 695/09 z 10 marca 2010 r. oraz IV SA/Po 308/09 z dnia 4 lutego 2010 r. Tak samo w doktrynie przyjmuje się, że brak podpisu strony, przy równoczesnym braku podpisu osoby przez nią umocowanej, gdy nie zostanie usunięty, powoduje brak uniemożliwiający wywołanie skutku prawnego wniesionego podania (B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011 r., str. 306, G. Łaszczyca, w: G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2010 r., t. I, str. 533-535). Według przepisu art. 133 § 1 ppsa, sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy. Podstawą zatem orzekania przez ten sąd jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Przyjęcie w art. 133 § 1 zasady, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu (czynności). Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu (czynności) zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. Sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (wyr. NSA z dnia 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 31). To oznacza ,że Sąd w niniejszej sprawie orzekał na podstawie akt administracyjnych przesłanych przez organ administracyjny wraz ze skargą, w których to znalazł się fax odwołania . Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela powyższy pogląd W przypadku, gdy organ odwoławczy uznał za odwołanie pismo nie podpisane przez osobę wnoszącą odwołanie to oznacza, że organ II instancji bez podstawy prawnej wystąpił w charakterze organu odwoławczego. W związku z czym decyzja organu odwoławczego, w takiej sytuacji, jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 maja 1994 r., sygn. akt SA/Gd 2365/93, w wyroku z 15 września 2000 r., sygn. akt III SA 417/00, lex nr 47217 oraz w wyroku z 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt II SA/Gd 954/88, lex nr 44072. Jest on również prezentowany przez przedstawicieli doktryny (zob. J. Borkowski, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011 r., str. 626, A. Matan, w: G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2010 r., t. II, str. 348-349). Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w punkcie I wyroku stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Rektora z dnia [...] października 2010 r. Ubocznie należy w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z art. 195 ust. 5 posw ab initio, więcej niż połowa programu stacjonarnych studiów doktoranckich wymaga obecności uczestników tych studiów w prowadzącej je jednostce organizacyjnej i jest realizowana w formie zajęć dydaktycznych i pracy naukowej wymagających bezpośredniego udziału nauczycieli akademickich lub opiekunów naukowych i doktorantów. Z kolei art. 197 ust. 2 posw do podstawowych obowiązków doktoranta zalicza realizowanie programu studiów doktoranckich oraz prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu. Doktoranci, którzy nie wywiązują się z nałożonych na nich obowiązków, mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Decyzję o skreśleniu podejmuje kierownik studiów (art. 197 ust. 4 posw). Natomiast w ramach pomocy materialnej doktorantowi może zostać przyznane stypendium, którego różne formy ustawodawca przewidział w art. 199 ust. 1 posw. Zgodnie z art. 199 ust. 4 pkt 1 posw, doktorantowi na pierwszym roku studiów może zostać przyznane stypendium za wyniki w nauce, jeżeli osiągnął on bardzo dobre lub dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Uczestnik studiów doktoranckich może nadto otrzymywać stypendium doktoranckie (art. 200 ust. 1 posw), o którego przyznaniu, okresie jego pobierania oraz wysokości decyduje rektor (art. 200 ust. 3 posw). Szczegółowy tryb, warunki, wysokość i kryteria przyznawania stypendiów doktoranckich i świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów zostały określone w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni (Dz. U. 2007 r., nr 1, poz. 3 ze zm., zwane dalej rozporządzeniem z 2006 r.). Zgodnie z § 12 powołanego rozporządzenia stypendium doktoranckie może otrzymać doktorant, który terminowo realizuje program studiów doktoranckich i wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych lub badawczych w ramach praktyk zawodowych albo zaangażowaniem w realizację badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni. Stypendium doktoranckie przyznawane jest na wniosek doktoranta (§ 13 ust. 1 rozporządzenia z 2006 r.). W rozpoznawanej sprawie skarżący rozpoczął studia doktoranckie z dniem [...] października 2009 r. Decyzją Kierownika Studiów Doktoranckich z dnia [...] listopada 2009 r. został on skreślony z listy doktorantów. Wyrokiem z dnia [...] lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 210/10, WSA oddalił skargę P. T. na decyzję Rektora z dnia [...] grudnia 2009 r., utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. Tymczasem skarżący podanie o wypłatę zaległego stypendium doktoranckiego i za wyniki w nauce złożył dopiero w dniu [...] czerwca 2010 r. Tym samym należy przyjąć, że skarżącemu, który utracił status doktoranta z dniem [...] listopada 2009 r., a wcześniej nie złożył podania o przyznanie stypendium naukowego, nie przysługiwały zarówno stypendium doktoranckie, jak i za wyniki w nauce. Z tego powodu rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Rektora z dnia [...] września 2010 r. należało uznać za trafne. Z uwagi jednak na dopuszczenie się przez Rektora rażącego naruszenia prawa procesowego po wydaniu powyższej decyzji Sąd był zobligowany do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Rektora z dnia [...] października 2010 r. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ppsa, zasądzając od Rektora na rzecz skarżącego kwotę 200,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.