IV SA/Po 156/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Bożena Popowska Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 09 października 2008 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2006 r. nr [...]. /-/ B.Popowska /-/ G.Radzicka /-/ M.Dybowski sygn. IV SA/Po 156/08 U Z A S A D N I E N I E Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu) decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] lutego 2006 r.) na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.- dalej ustawa) odmówił przyznania uprawnień kombatanckich T. P., urodzonemu [...] października 1933 r., z tytułu poddania Wnioskodawcy wysiedleniu, w ramach którego przebywał z przyczyn narodowościowych w innym miejscu odosobnienia, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy). W lakonicznym uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że T. P. wystąpił do Urzędu o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Strona przedłożyła oświadczenia świadków: A. K. i W. B., którzy zeznali jedynie, że z obozu przejściowego w Łodzi zostali wraz z rodzicami przewiezieni do m. G.. Wskazani świadkowie nie udowodnili swego pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. 106/01/1154- dalej rozporządzenie) wymienia w § 6 nazwy obozów, o których mowa w art. 4 ust. 1 lit. c ustawy, w myśl którego represjami są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. O spełnienie warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji ( art. 22 ust. 1 ustawy; k. 12 akt administracyjnych). T. P., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł, że świadkowie A. K. i W. B. nie mieli możliwości udokumentowania swego pobytu w Łodzi, bowiem dokumenty Wnioskodawcy i świadków, potwierdzające ich pobyt w Łodzi, zaginęły. Wniósł o przesłuchanie tych świadków przed Sądem Rejonowym w L. Obywatele w państwie winni być traktowani na równych prawach. Ponieważ akta zaginęły, Wnioskodawca nie ze swej winy nie może udowodnić swego pobytu w Łodzi. Zeznania świadków na ten temat są wiarogodne i winny być traktowane na równi z zaświadczeniami, wydawanymi przez archiwa (k. 14 akt administracyjnych). W piśmie z dnia 20 czerwca 2006 r. T. P. wniósł o unieważnienie postanowienia Kierownika Urzędu z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawca podniósł, że jako sześcioletni syn sołtysa wsi G. gm. O. pow. l., zostali wysiedleni wraz z rodzeństwem w różne rejony III Rzeszy lub rejony okupowane przez III Rzeszę. Osobiście jako dziecko przebywał w obozie przejściowym w Łodzi przez ok. 3 dni, a następnie został wywieziony do miejscowości G. gm. M. pow. Puławy woj. lubelskie, gdzie przebywał do końca wojny. "Ojciec za obronę polskości miał zostać rozstrzelany przez specjalny pluton egzekucyjny gestapo, lecz po wstawiennictwie niemieckiego sąsiada, został obroniony od śmierci, ale rodzina z tego powodu została wysiedlona z gospodarstwa i rozrzucona w różne rejony III Rzeszy i tereny okupowane przez nią". Wniósł o przesłuchanie w charakterze świadków A. K. i W. B. przez Sąd Rejonowy w L. i dostarczenie zeznań do sprawy. Wnioskodawca jest członkiem zwyczajnym Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych lecz to go nie zadowala, bo winien być członkiem podopiecznym (k. 16, 23-26, 32-31 akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.154 § 1 kpa i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego- j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm., odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] lutego 2006 r. Motywując decyzję Kierownik Urzędu przytoczył przebieg zdarzeń procesowych. Wskazał, że dnia 21 czerwca 2006 r. Strona wniosła o uchylenie decyzji ostatecznej na podstawie art. 154 § 1 kpa. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 kpa jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz weryfikacja decyzji ostatecznej (art. 16 kpa) z jednego tylko punktu widzenia- czy za zmianą decyzji ostatecznej przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Decyzja z dnia [...] lutego 2006 r. nie tworzy dla Strony żadnych praw; mogłaby być wzruszona tylko, gdyby Strona wykazała istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu własnego. Podnoszone przez Stronę okoliczności dotyczące wysiedlenia i pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi, były już przedmiotem rozpoznania przez Kierownika Urzędu. Obecne Strona nie przedstawiła żadnych nowych dowodów i nie wskazała na jakiekolwiek okoliczności, by za wzruszeniem ostatecznej decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Materiał dowodowy zebrany w sprawie nie stanowi podstawy do uznania pobytu strony w obozie przesiedleńczym za udowodniony. Ustalone w sprawie okoliczności nie pozwalają na przyjęcie poglądu, by interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiał za uchyleniem decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu, co stanowi niezbędną przesłankę uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej (art. 154 § 1 kpa; k. 37- 38 akt administracyjnych). Pismem z dnia 2 listopada 2006 r. Wnioskodawca wniósł o zawieszenie postępowania, motywując to tym, że niezmiernie trudno Mu uzyskać w pełni wiarygodne dla Urzędu dokumenty; nadal stara się o dowody mogące stanowić podstawę uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] na podstawie art. 98 § 1 kpa zawiesił postępowanie w sprawie. Postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. nr [...], na podstawie art. 97 § 2 kpa, Kierownik Urzędu podjął na wniosek T. P. postępowanie w sprawie (k.40, 42,46,47 akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] (omyłkowo wskazano "2007"; dalej decyzja z dnia [...] lutego 2008 r.), Kierownik Urzędu na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 154 § 1 i 2 kpa i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2006 r. W uzasadnieniu Kierownik Urzędu w szczególności wskazał, że T. P. nie udokumentował, że przebywał w obozie w Łodzi, posiadającym cechy wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy. Organ rozpoznając sprawę w trybie zwykłym uznał, że relacja własna Strony i oświadczenia dwu świadków (będących dziećmi w latach okupacji) nie są wystarczającą podstawą do przyznania Stronie uprawnień- zwłaszcza, gdy dowody te nie znajdują odbicia w dokumentach archiwalnych. W aktach administracyjnych dotyczących brata Strony- J. P.- brak jakichkolwiek informacji o pobycie Wnioskodawcy w obozie przejściowym w Łodzi. Urząd wystąpił z zapytaniami dotyczącymi G. i rodziny Strony do Instytutu Pamięci Narodowej (dalej IPN) Oddziału w Łodzi i Poznaniu; Archiwów Państwowych w: Lublinie, Łodzi i Lesznie. Odpowiedzi potwierdziły jedynie wysiedlenie rodziny Strony do miejscowości G. i osiedlenie na gospodarstwie osadnika niemieckiego. W archiwach nie odnotowano dokumentów mogących potwierdzić osadzenie rodziny P. w obozie przesiedleńczym. Z Archiwum Państwowego w Łodzi uzyskano informację, dotyczącą wysiedlonych z miejscowości "G.", którzy byli osadzani w obozie przejściowym w Lesznie. Pobyt w tym miejscu odosobnienia w ocenie IPN (pismo z dnia 28 listopada 2007 r.) nie stanowił represji w rozumieniu ustawy. Wniosek oddalono na podstawie art. 154 § 1 i 2 kpa (k. 92- 93 akt administracyjnych). T. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] lutego 2008 r., wnosząc o "zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie Skarżącemu uprawnień kombatanckich związku z pobytem w obozie w Łodzi"; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi Wnioskodawca podniósł, że uzasadnienie decyzji jest czysto teoretyczne i nie zawiera szczegółów dotyczących przedmiotu sprawy. Po przeprowadzeniu postępowania uzupełniającego, Kierownik Urzędu nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku mimo, że Skarżący uzupełnił wniosek w części, jakiej domagał się organ. "Dziwne jest twierdzenie w decyzji, iż w Lesznie był obóz przejściowy, gdyż istotnie takiego obozu na terenie Leszna nie było". Do wniosku Strona dołączyła wszystkie posiadane przez siebie dokumenty wraz z oświadczeniami świadków. Skarżący udowodnił "swój udział w obozie w Łodzi" i nabył z tego tytułu uprawnienia kombatanckie (k. 2 akt sądowych). Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. 1. Zgodnie z art. 106 § 4 upsa, Sąd Administracyjny bierze pod uwagę fakty powszechnie znane, nawet bez powołania się na nie strony; do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio kpc ( art. 106 § 5 upsa). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustawowe określenie "fakty powszechnie znane" (art. 228 § 1 kpc, art. 77 § 4 kpa, art. 153 kpk z 1969 r., art. 168 kpk z 6 czerwca 1997 r.- Dz.U. 89/97/555 ze zm.) obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym- te relacje o pewnych mających miejsce w przeszłości zdarzeniach, w tym także politycznych, które w sposób zgodny z zasadami metodologii naukowej, a więc w oparciu o różnorakie źródła, ujawnione zostały przez historyków (wyrok SN z 9.3.1993- WRN 8/93- OSNKW 7-8/93/49; OSP 6/94/ 117 z glosą J. Tylmana; WPP 2/94/101 z glosą S. Przyjemskiego; PS 4/96/67 z omówieniem J. Gudowskiego; PS 5/96/38 z omówieniem Z. Dody i J. Grajewskiego, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr.1998 t.1 s.473 uw.8). 2. Z nietrafnie kwestionowanych przez Wnioskodawcę ustaleń Kierownika Urzędu wynika, że wysiedleni mieszkańcy miejscowości G. byli osadzani w obozie przejściowym w Lesznie (k. 92v akt administracyjnych). Z najnowszej i najpełniejszej monografii traktującej o wysiedleniach ludności polskiej z Wielkopolski ( Marii Rutowskiej "Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-41"- Instytut Zachodni 2003) wynika, że Niemcy utworzyli jeden z kilkunastu obozów przesiedleńczych dla wysiedlanej ludności polskiej z Wielkopolski do Generalnego Gubernatorstwa w Lesznie, przy czym obóz w Lesznie należy do tych obozów, które wymagają jeszcze szczegółowych badań ( tamże s. 96). Z zestawienia liczbowego wysiedlonej, przesiedlonej i wyrugowanej ludności polskiej z Kraju Warty w latach 1939- 45 wynika, że z powiatu leszczyńskiego w okresie od 1 grudnia 1939 do 17 grudnia 1939 r. (w ramach pierwszego planu krótkofalowego) wysiedlono 1041 osób, a w okresie od 15 marca 1940 do 20 stycznia 1941 r. (w ramach drugiego planu krótkofalowego) wysiedlono 1413 osób ( M. Rutowska- op. cit. s. 54 i 57). Z zestawienia liczbowego wysiedlonej ludności polskiej z Kraju Warty w latach 1939- 45 wynika, że w okresie od 10 lutego 1940 do 15 marca 1940 r. na podstawie planu przejściowego nie wykazano ludności wysiedlonej z powiatu leszczyńskiego (M. Rutowska- op. cit. s. 54). Twierdzenie Skarżącego, że do wysiedlenia rodziny T. P. doszło w grudniu 1940 r., potwierdzają: oświadczenia świadków: W. B., A. K. i dokument prywatny - oświadczenie J. P. (k. 53v, 32=26, 5, 2 – zatem w ramach drugiego planu krótkofalowego). Zarówno świadkowie W.B., A.K. jak i Wnioskodawca w czasie okupacji wywiezieni zostali na Lubelszczyznę. 3. W informacji z dnia 1 października 2007 r. nr 840-670/07 Archiwum Państwowego w Łodzi na podstawie akt Centrali Przesiedleńczej w Poznaniu Oddziału w Łodzi (któremu Kierownik Urzędu nie odmówił wiarogodności) wynika, że na nie datowanym wykazie wysiedlonych osób i rodzin z b. powiatu leszczyńskiego (sygn. 49), przetransportowanych z łagru w Lesznie do Generalnego Gubernatorstwa, znajduje się nazwę G.= G.; w aktach nie ma daty wysiedlenia oraz informacji o przebywaniu osób w obozie przesiedleńczym (k. 84 akt administracyjnych). Ze znanej Sądowi z urzędu reprintu publikacji dra Marcina Nadobnika "Spis miejscowości województwa poznańskiego" Nakładem Urzędu Statystycznego Minist.[erstwa] b.[yłej] Dzielnicy Pruskiej- Poznań 1992 wynika, że G. nazwane było G., należało do gminy O. nazywanej S. i znajdowało się w powiecie (kreis) L.; (czyli Leszno; tamże- s. 66 cz. XVI pkt 1 i 2; s. 67 pkt 22). Ustalenie niemieckiej nazwy Leszna, O. i G. z czasu wysiedleń jest możliwe także na podstawie publikacji "Ortsverzeichnis des Reichsgaues Warteland" – NS- Gauverlag und Druckerei Warteland Gmbh Posen – Oktober 1941. 4. Na skutek wysiedleń, wywozów na roboty przymusowe, rugów, doszło do zasadniczych zmian w strukturze ludnościowej na obszarze Kraju Warty. W gminach wiejskich Kraju Warty w 1939 r. zamieszkiwało 2.702.595 osób, w tym ok. 150 tys. Niemców. Do 1944 r. ok. 500 tys. polskich mieszkańców wsi wysiedlono bądź wywieziono na roboty poza granice Wielkopolski, w ich miejsce osiedlając ok. 240 tys. Niemców. W ten sposób udział procentowy ludności niemieckiej na wsi Kraju Warty wzrósł z 5,5% do ok. 20%. W ośmiu powiatach- w tym leszczyńskim- według raportu sytuacyjnego z października 1943 r., przygotowanego dla Delegatury Rządu RP w odniesieniu do gmin wiejskich, Polacy byli na wsi w mniejszości ( AAN, delegatura Rządu... sygn. 202/III/139 k. 60-62, 88-89, 106- 107, 154- 155; cyt. za: T. Janicki "Wieś w Kraju Warty 1939-45" PSO Poznań 1996 s. 94- 95). 5. Wysiedlenia ludności polskiej w Kraju Warty przeprowadzały niemieckie władze bezpieczeństwa- w tym w szczególności wyróżniony przez władze niemieckie z tego tytułu 101 Policyjnego Batalion Rezerwy ( "Końcowe sprawozdanie z wysiedlenia w ramach osiedlania Niemców z Wołynia, Galicji i Chełmszczyzny (drugi plan krótkofalowy) w Kraju Warty w 1940 r." – dokument nr 26 opublikowany w "Biuletynie GKBZH" XXI/1970 s. 198). Batalion 101 to jedna z niewielu jednostek policji niemieckiej, która doczekała się monografii historycznej (choć z okresu działań od połowy 1942 r. do połowy 1943 r.- Christopher R. Browning "Zwykli ludzie. 101. Policyjny Batalion Rezerwy i "ostateczne rozwiązanie" w Polsce" Bellona 2000 i przywołane w publikacji zasoby archiwalne). W wysiedleniach uczestniczyły także: 41, 44, 103, 105, 132 bataliony policji ("Biuletyn GKBZH" XXI/1970 s. 29, 186, 215; Cz.Łuczak "Położenie ludności polskiej w Kraju Warty 1939-1945. Dokumenty niemieckie" – Wyd. Pozn. 1987 s. 57-58). 6. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r.( Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319, zm. 200/06/1471) i art. 6 kpa, organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Nie tylko sądy, lecz i organy administracji publicznej, winny stosować Konstytucję wprost ( art. 8 ust. 2 Konstytucji RP)- mają obowiązek dokonywać wykładni ustaw i przepisów podustawowych, kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe- wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie , spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją- zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (przykładowo: orzeczenie TK z 24.2.1997 r.- K 19/96, wyrok TK z 25.11.1997 r.- U 6/97, wyrok TK z 10.11.1998 r.- K 39/97, wyrok TK z 5.1.1999 r.- K 27/98, wyrok TK z 28.4.1999 r.- K 3/99, akceptowane przez J. Oniszczuka "Konstytucja RP w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego" Zakamycze 2000 s. 65, 116, 811-813; uzasadnienie wyr. TK z 8.11.2000-SK 18/99-OTK ZU 7/00 s.1273). Jeśli Sąd nie osiągnąłby w procesie dekodowania normy prawnej z uwzględnieniem przepisów Konstytucji pomyślnego rezultatu, wówczas winien odmówić zastosowania owego przepisu ustawy w konkretnej sprawie (wyroki SN z dnia: 7.4.1998- I UKN 90/98-OSNAP 1/00/6 z częściowo aprobującą glosą A. Józefowicza- Prz.Sejm.2/01/88; 29.8.2001- III RN 189/00- OSNAP 6/02/130; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 5.X.2000- III Aua 1494/99- OSA 4/01/18; W. Skrzydło "Konstytucja RP-komentarz" Zakamycze 1998 s.188-9), bądź winien zadać pytanie prawne (art.193 Konstytucji). Kierownik Urzędu dokonał błędnej wykładni art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy- w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach...- Dz.U. 38/99/360- przez przyjęcie, że organ wydający decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń, czy przedmiotowy obóz był innym miejscem odosobnienia, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, wobec nie ujęcia danego obozu w § 6 rozporządzenia. Ustawodawca w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy- w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. (Dz.U. 38/99/360)- upoważnił Prezesa Rady Ministrów, na wniosek Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, do określenia, w drodze rozporządzenia- po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu- miejsc odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzienia i obozy NKWD lub będące pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i lit. c oraz w pkt 3. Wykładnia językowa owego przepisu nie prowadzi do wniosku, że tylko pobyt w obozach wymienionych w rozporządzeniu, wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, pozwala na spełnienie przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w poprzednim Wykazie jednolitym obozów z dnia 18 marca 1993 r. (dalej Wykaz), wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w brzmieniu pierwotnym, nie znalazły się w ogóle obozy przejściowe, aktualnie wymienione § 6 pkty 1-13 rozporządzenia, bowiem wymieniono w punkcie IV wykazu jedynie Zamość i Zwierzyniec ( obecnie wymienione w § 6 pkt 14 i 15 rozporządzenia). Dnia 11 sierpnia 1993 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i Dyrektor Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu- Instytutu Pamięci Narodowej uzupełnili Wykaz przez dodanie punktu VII o treści: obozy przesiedleńcze poza wymienionymi w pkt IV- uprawnienia przysługują wyłącznie dzieciom do lat 14 osadzonym w obozach przesiedleńczych z uwzględnieniem wymogów określonych w art. 4 ust. 2 ustawy. Na tle art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w brzmieniu pierwotnym, Sąd Najwyższy zaprezentował trafny pogląd, że przyznanie uprawnień kombatanckich uzależnione zostało od spełnienia dwu warunków: 1) określonych przyczyn represji, do których zaliczono przyczyny polityczne, narodowościowe, religijne i rasowe; 2) przebywania z tychże przyczyn w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady lub w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Umocowanie w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w brzmieniu pierwotnym, dało Kierownikowi Urzędu uprawnienie do określenia miejsc odosobnienia, a nie do różnicowania pod względem podmiotowym uprawnień osób tam przebywających; art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy nie przewidywał żadnych dodatkowych warunków podmiotowych. Art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w brzmieniu pierwotnym, nie upoważniał Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich ( następnie Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu- Instytutu Pamięci Narodowej) do wskazywania osób uprawnionych do świadczeń z ustawy, a jedynie do wyrażenia opinii o faktach historycznych, tj. do określenia charakteru miejsc odosobnienia. Opinia Komisji nie była wiążąca dla Kierownika Urzędu, ani dla Sądu orzekającego w sprawie; adnotacja zawarta w punkcie IV Wykazu (dotycząca obozów w Zamościu i Zwierzyńcu: "Uprawnienia przysługują wyłącznie dzieciom do lat 14, osadzonym w tych obozach", wyraźnie przekroczyła umocowanie ustawowe Komisji ( wyrok SN z 5.7.1996- III ARN 17/96- OSNAP 3/97/31). Godzi się przypomnieć, że pobyt dziecka do lat 14 w obozie w Zamościu (jako w obozie równoznacznym z obozem koncentracyjnym), został uznany za uprawniający do świadczeń rentowych określonych w art. 4 ust. 2 ustawy z 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz.U. 34/75/186), dopiero po pozytywnej opinii Komisji co do charakteru obozu i po uchwale SN z 4.11.1982- III UZP 5/82- OSNC 5-6/83/67. Z kolei w opinii z dnia 10 lutego 1999 r. Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu stwierdzono, że Obozy Przesiedleńcze w Gnieźnie i Młyniewie nie spełniały warunków art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy. Mimo tego obecnie w rozporządzeniu oba te obozy wymienione są w § 6 punktach 1 i 8. W toku dyskusji zapoczątkowanych pismem z dnia 10 grudnia 1996 r. L. dz. BO 1581/96 Biura Orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, sędziowie NSA- Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu stanęli na stanowisku (co do podobnego zagadnienia prawnego), że sporządzony na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 pierwotnego brzmienia ustawy Wykaz miał jedynie walor dowodu, co nie wykluczało możliwości wykazywania przez stronę w ramach postępowania o przyznanie uprawnień kombatanckich, iż w warunkach o jakich mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy przebywała na terytorium innym, niż objęte wykazem. Nawet przyjęcie odmiennego poglądu, nie powodowało takiego stanu rzeczy, by samo pominięcie określonego terytorium w Wykazie miejsc zesłań i deportacji wyłączało możliwość uznania istnienia uprawnień. Gdyby strona wskazywała okoliczności potwierdzające, że była przymusowo zesłana bądź deportowana na nie objęte wykazem terytorium, wówczas załatwienie sprawy winno być poprzedzone rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, jakim byłaby kwestia uzupełnienia wykazu. Paradoksalnym byłby wniosek, że wykazy prowadzone na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy, byłyby prowadzone bez związku z informacjami pochodzącymi od stron poszczególnych postępowań i bez możliwości uzupełniania ich z inicjatywy zainteresowanych ( pismo z dnia 20 lutego 1997 r.- Prez. 214/97). Nie ulega wątpliwości, że sporządzenie obszernego katalogu obozów, wymienionych w § 3 rozporządzenia, możliwe było dzięki postępowi nauk historycznych ( w szczególności dzięki opublikowaniu pomnikowej pracy "Łagry- przewodnik encyklopedyczny"- pod red. N. Ochotkina i A. Roginskiego- Wyd. Stowarzyszenie "Memoriał" i Państwowego Archiwum Federacji Rosyjskiej- KARTA 1998 r.). Podobny postęp nauk historycznych miał miejsce w stosunku do stanu wiedzy o obozach hitlerowskich, utrwalonego w wydanym w 1979 r. w PWN "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-45 Informatorze encyklopedycznym", opracowanym przez Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, w którym w ogóle nie wymienia się np. obozu przesiedleńczego w Gostyniu. Z badań historyków wynika, że prócz obozów, wymienionych w § 6 rozporządzenia, ludność polska osadzana była w obozach przejściowych ( o różnych nazwach niemieckich- zwłaszcza w początkowym okresie wysiedleń) w szczególności w: Bąblinie, Budzyniu, Olicie, Bruczkowie, Chludowie, Lubiniu, Kazimierzu Biskupim, Puszczykówku, Cerekwicy, Kowanówku, Nowych Skalmierzycach, Kole, Kaliszu, Koninie, Wągrowcu, Lesznie, Racocie, Rusku, Turku, Wronkach, Gostyniu ( w klasztorze Księży Filipinów), Słupcy, Rawiczu, Kępnie, Brodziszewie, Komorowie k. Wolsztyna, Kruszewie, Mechlinie, Gutowie Małym ( M. Rutowska- op. cit. s. 40, 42, 49, 95- 96, 163- 194). "Informator" zawiera pewien uporządkowany zasób wiedzy według stanu na dzień oddania publikacji do druku (sprzed 1979 r.), w oparciu o ówcześnie znane i przebadane źródła archiwalne, lecz także monografie (np. W. Jastrzębskiego "Hitlerowskie wysiedlenia z ziem polskich wcielonych do Rzeszy w latach 1939- 45" Poznań 1968), niepublikowane relacje świadków a nawet publikacje prasowe. Ów zasób wiedzy uległ w następnych 25 latach dalszemu uzupełnieniu i krytycznej analizie, czego przejawem są np.: powołana monografia M. Rutowskiej czy w opracowanie "Obozy hitlerowskie w Łodzi" pod red. A. Głowackiego i S. Abramowicza Łódź 1998. Na potrzebę zmian i uzupełnienia katalogu obozów wskazują nadto dalsze nowelizacje rozporządzenia (Dz.U. 214/05/1801- w § 5 pkt 1 dodano lit. r – Szczeglin; Dz.U. 227/06/1660- z § 2 ust. 10 pkt 3 skreślono Hrubieszów; w § 6 dodano: p. 9- Potulice, p. 11 Smukałę, p. 13 Toruń). Na niezupełność listy miejsc odosobnienia odpowiadających warunkom z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6.6.2006 r.- II OSK 880/05. 7. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że nie nazwa obozu, zwłaszcza w nomenklaturze niemieckiej, lecz jego funkcja w realizacji polityki eksterminacyjnej okupanta wobec Polaków, warunki życia w obozie, zadania obozu, przyczyny osadzania w nim ludności polskiej, decydują o jego charakterze ( przykładowo- wyrok NSA z 6.2.1985– II SA 1789/84- OSP 12/85/240, akceptowany przez A. Świątkowskiego "Uprawnienia inwalidów wojennych, wojskowych, kombatantów, osób represjonowanych, inwalidów z wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich rodzin" DW ABC 1997 s. 75). Z badań historycznych wynika, że warunki pobytu w poszczególnych obozach przesiedleńczych, zwłaszcza podczas pierwszych wysiedleń w ramach pierwszego planu krótkofalowego ( od początków listopada do 17 grudnia 1939 r.), były trudniejsze, niż w obozie Poznań- Główna (zwłaszcza w okresie od początku 1940 do likwidacji obozu), który wymieniono w § 6 rozporządzenia (M. Rutowska- op. cit. s. 49, 103, 117). Przykładowo takie właśnie warunki życia w obozie przesiedleńczym w klasztorze Księży Filipinów w Gostyniu wystąpiły w sprawie IV SA/Po 966/04. Na ocenę charakteru miejsca odosobnienia wpływają także warunki transportu z obozu- Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 4.11.1982- III UZP 5/82, trafnie zwrócił uwagę na gehennę dzieci w czasie hitlerowskich akcji wysiedleńczo- pacyfikacyjnych i śmierć wielu dzieci w czasie transportu (OSNC 5-6/83/67 s. 22 akapit 1). Z podobną hekatombą dzieci mamy do czynienia w przypadku transportów wysiedlonych Polaków- starosta Becht z Tarnowa podał, że z transportu z Poznania, w grudniu 1939 r. w Krakowie wyładowano 40 zmarłych w drodze dzieci (cyt. za J. Marczewski "Hitlerowska koncepcja polityki kolonizacyjno- wysiedleńczej i jej realizacja w "Okręgu Warty" Poznań 1979 s. 166). Jest rzeczą oczywistą, że sięganie do opracowań uznanych autorytetów naukowych jest częstą i pożądaną praktyką organów administracji publicznej; czynione z należytą starannością przyczyniać się może do dokonywania ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ( odpowiednio- Krzysztof Lesiakowski w komentarzu do artykułu Gustawa Romanowskiego "Odmowa na wszelki wypadek. Gdy brakuje wiedzy historycznej" Rzeczpospolita 29.8.2002 s. C1). 8. W wyrokach z dnia: 24 maja 2001 r.- sygn. II SA/Po 2390/99 i z 10 lipca 2001 r.- sygn. II SA/Po 1767/00 Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował pogląd, że przyznanie przez Kierownika Urzędu 17 osobom uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w hitlerowskim obozie przejściowym w Gnieźnie w latach 1939- 40 i odmowa przyznania uprawnień kombatanckich Marianowi Kretkowskiemu, stanowi naruszenie zasady równości ( art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Umieszczenie w § 6 rozporządzenia Poznania- Głównej, Gniezna i Młyniewa, przy nie umieszczeniu innych obozów przesiedleńczych, w sytuacji, gdy deportacje ludności polskiej, żydowskiej i cygańskiej odbywały się pod nadzorem policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa III Rzeszy- wespół z placówkami i centralami przesiedleńczymi i podległymi im obozami dla wysiedlanych Polaków i Żydów ( M. Rutowska- op. cit. s. 28- 37, 40, 50), nie znajduje dostatecznego uzasadnienia historycznego. Nie ulega wątpliwości, że osoby osadzone w każdym z uprzednio wymienionych obozów przejściowych pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; przyczyny represji miały charakter polityczny, narodowościowy, religijny bądź rasowy, a pobyt w tych miejscach odosobnienia miał charakter eksterminacyjny dla dzieci do lat 14 w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy. Kierownik Urzędu wskazał pismo z dnia 28 listopada 2007 r. nr BE I 3 6051-71/07 (dalej dokument z dnia 28 listopada 2007 r.) dr Marii Wardzyńskiej- Głównego Specjalisty Biura Informacji Publicznej, w którym Autorka podała, że w Lesznie w 1940 r. okupant utworzył obóz przejściowy, w którym wysiedlone rodziny oczekiwały na transport do Generalnego Gubernatorstwa. Przejściowy obóz w Lesznie nie był miejscem odosobnienia, w którym osadzone osoby pozostawały w dyspozycji niemieckich władz bezpieczeństwa. Nie był także miejscem odosobnienia, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny. Obóz w Lesznie nie był obozem koncentracyjnym ani ośrodkiem zagłady (k. 88 akt administracyjnych). Informacja ta jest dowodem z dokumentu (art. 75 § 1 kpa). Mimo, że sporządzony został przez pracownika IPN, nie jest dowodem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 kpa, bowiem nie został sporządzony w zakresie działania właściwym dla działań urzędowych IPN, lecz stanowi z jednej strony informację o faktach historycznych (zatem zbliża się do opinii biegłego z dziedziny historii), podlegających ustaleniom w granicach poznania naukowego, z drugiej zaś strony- z uwagi na charakter pytania Kierownika Urzędu z dnia 29 października 2007 r. (k. 85- 86 akt administracyjnych)- stanowi przejaw aktu subsumcji (zastrzeżonej wyłącznie do kompetencji decydenta procesowego- Kierownika Urzędu i Sądu. Dowód z dokumentu z dnia 28 listopada 2007 r., podlega swobodnej ocenie dowodów- w zestawieniu z całokształtem zebranego w sprawie materiału dowodowego (art. 80 kpa). Takiej oceny dowodów w zaskarżonej decyzji zabrakło, a uchybienie to stanowiło inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W szczególności podpisana pod informacją z dnia 18 października 2006 r. w sprawie IV SA/Po 112/07 dr Maria Wardzyńska- wówczas Naczelnik Wydziału Ekspertyz i Opracowań IPN, jest powszechnie znanym, wytrawnym specjalistą z zakresu badań obozów niemieckich- w tym autorką publikacji "Obozy hitlerowskie i ich rola w polityce okupacyjnej III Rzeszy" w: "Obozy hitlerowskie w Łodzi" pod red. A. Głowackiego i S. Abramowicza- Łódź 1998. Jednak dla oceny dowodu nie jest wystarczającym autorytet naukowy Autorki informacji. Za podzieleniem stanowiska zawartego w informacji w sprawie IV SA/Po 112/07 przemawiało to, że Autorka wykryła błąd w tłumaczeniu przysięgłym nr rep.184/2004, dokonanym przez dra Piotra Jagłowskiego, który omyłkowo przetłumaczył słowo Gemeinschaftslager jako obóz mieszany, miast obóz mieszkalny (k. 76 akt administracyjnych, załączonych do akt IV SA/Po 112/07). Z kolei informacja zawarta w dwustronicowym piśmie z dnia 3 listopada 2006 r. nr BE-0742-6(3)/06 Zastępcy Dyrektora Biura Edukacji Publicznej IPN Agnieszki Rudzińskiej, dotyczącego obozu przejściowego (Dulag 121 w Pruszkowie), zawarte są szczegółowe informacje, z którego wynika, że obóz w Pruszkowie do dnia 10 sierpnia 1944 r. podlegał SS i żandarmerii, a dnia 11 sierpnia 1944 r. został przejęty przez Wehrmacht (k. 82- 83 akt administracyjnych dołączonych do sprawy IV SA/Po 356/07). Tymczasem informacja zawarta w dokumencie z dnia 28 listopada 2007 r., pozbawiona jest jakichkolwiek odniesień do informacji źródłowych i do publikacji naukowych. Zasługuje na podzielenie jedynie w tej części, w której Autorka podała informację o utworzeniu w 1940 r. w Lesznie obozu przejściowego, w którym wysiedlone rodziny oczekiwały na transport do Generalnego Gubernatorstwa i że obóz ów nie był obozem koncentracyjnym ani ośrodkiem zagłady. Informacji tej nie sposób podzielić w tej części, w której Autorka podała, że "Przejściowy obóz w Lesznie nie był miejscem odosobnienia, w którym osadzone osoby pozostawały w dyspozycji niemieckich władz bezpieczeństwa. Nie był także miejscem odosobnienia, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny". Ta część stwierdzenia ma charakter dowolny. W szczególności dowodu tego nie sposób nie ocenić w kontekście historycznym, w jakim dokonywano wysiedleń ludności polskiej z Wielkopolski (w części należącej do Kraju Warty) w okresie od 1 grudnia 1939 do 20 stycznia 1941 r. 10. Centralne planowanie akcji wysiedleńczych prowadził RSHA, a problemami organizacyjnymi wynikającymi z zarządzeń deportacyjnych zajmował się Adolf Eichmann wraz z kierownikami poszczególnych placówek przesiedleńczych przy inspektorach policji bezpieczeństwa i SD. Podstawą wysiedleń Polaków i Żydów z nowych prowincji wschodnich (do których Niemcy zaliczali Wielkopolskę, był zasadniczy rozkaz Reichsführera SS i tajny dalekopis Reinharda Heydricha z dnia 28 listopada 1939 r. "Ewakuacja w poszczególnych Okręgach Rzeszy zostanie przeprowadzona przez Inspektorów Policji Bezpieczeństwa z polecenia Wyższych Dowódców SS i Policji". Od 1940 r. sprawy organizacyjne, dotyczące deportacji ustalał A.Eichmann (lub jego zastępca H.Günther) z kierownikami sztabów czy placówek wysiedleńczych działających przy inspektorach policji i służby bezpieczeństwa. Nadzorowi policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa podlegały placówki i centrale przesiedleńcze oraz podległe im obozy dla wysiedlanych Polaków i Żydów, i punkty zborne organizowane na terenie poszczególnych powiatów, o niesłychanie prymitywnych warunkach (J. Marczewski – op. cit. s. 135, 136, 163, 164: M. Rutowska- op. cit. s. 27-28; "Biuletyn GKBZH" XXI/1970 s. 12-29). Już z tych przyczyn pobyt Skarżącego w obozie przesiedleńczym w Lesznie w grudniu 1940 r. miał cechy pobytu w innym miejscu odosobnienia, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby w nim osadzone pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy. 11. Błędnie Kierownik Urzędu uznał, że Skarżący nie wykazał, że przebywał w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Od wiosny 1940 r. wszystkich wysiedlanych Polaków z Kraju Warty kierowano bezpośrednio do obozów przesiedleńczych, utworzonych w Łodzi. Polacy z całego obszaru Kraju Warty do połowy marca osadzani byli w obozie przy ul. Kopernika, a w obozie w Konstantynowie k. Łodzi osadzano głównie rolników wraz z całymi rodzinami, wysiedlonych z terenu przedwojennego województwa poznańskiego (M. Rutowska- op. cit. s. 33- 34, 209- 210; "Biuletyn GKBZH" XXI/1970 s.33). Mimo zatem, że w Archiwum Państwowym w Łodzi nie zachowały się wszystkie listy wysiedlonych byłej Centrali Przesiedleńczej w Poznaniu Oddziału w Łodzi, a na zachowanych listach nie znaleziono nazwiska T. P. (k. 8=21, 44 , 80, 84), ani też w IPN Oddziale w Łodzi (k. 68) bądź w Poznaniu (k. 56), to w oparciu o dotychczas zgromadzone dokumenty, przy wykorzystaniu domniemania faktycznego z art. 231 kpc, Kierownik Urzędu miał możliwość ustalić, że w grudniu 1940 r. T. P. syna M. i A., wraz z rodziną przebywał w obozach przesiedleńczych w: Lesznie i Łodzi, w których podlegał represjom wojennym w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy. Skoro bowiem M. P.- właściciel gospodarstwa rolnego w miejscowości G. gmina O. powiatu leszczyńskiego, wraz z rodziną- w tym sześcioletnim swym synem T. P.- zostali przymusowo wysiedleni przez niemieckie władze bezpieczeństwa ze swego gospodarstwa rolnego w grudniu 1940 r., w tym celu osadzeni byli w obozie przesiedleńczym w Lesznie, a następnie przewiezieni transportem kolejowym do obozu w Łodzi, w obu tych obozach pozostając w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a stamtąd zostali przewiezieni do miejscowości G. gm. M. powiat puławski woj. lubelskie (k. 2, 5, 7 akt administracyjnych), a gospodarstwo M. P. zostało oddane niemieckiemu rolnikowi M. K. (k. 62- 63, 70-75 akt administracyjnych), to w trybie art. 231 kpc należało ustalić, że byli oni osadzeni w obozie przesiedleńczym w Łodzi . W Kraju Warty gospodarstwa rolne wraz z całym dobytkiem skonfiskowane były na mocy rozporządzeń ministra aprowizacji i rolnictwa Rzeszy z dnia 28.02.1940 r. oraz rozporządzenia z 12.02.1940 r. o publicznym zagospodarowaniu przedsiębiorstw i nieruchomości rolnych oraz leśnych i z 17.09.1940 o wywłaszczeniu całego ruchomego i nieruchomego mienia polskiego i że w 1941 r. proces ten został zakończony (Cz. Łuczak "Pod niemieckim jarzmem. Kraj Warty 1939 – 1945" Poznań 1996 r., s. 93, 96, 99; J. Janicki, op. cit., s. 106-107). Gospodarstwo rolne, położone w G. pod nr [...], należące przed wojną do M. P.- ojca Wnioskodawcy, było w czasie okupacji, tak jak inne gospodarstwa rolne w Kraju Warty, przymusowo i bezprawnie skonfiskowane wraz z całym sprzętem rolniczym, odzieżą i bydłem; M. P. wraz z rodziną przymusowo wysiedlony, a gospodarstwo jego przejęte we władanie niemieckie, objęte przez niemieckiego rolnika M. K. (k. 62- 63, 70- 75 akt administracyjnych). 12. Zagadnienie dopuszczalności każdego dowodu, nie będącego sprzecznym z prawem, jako przejawu rzetelności proceduralnej w postępowaniu administracyjnym, było już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i doktryny na tle różnych postępowań administracyjnych. W szczególności w polskim systemie prawa nie obowiązuje formalna teoria dowodów (wyrok NSA z 9.3.1989-II SA 961/88-ONSA 1/89/33, akceptowane przez zespół sędziów NSA pod red. R. Hausera "Kpa z orzecznictwem NSA, SN i TK" W.Pr.1995 s.165 t.8; odpowiednio- K. Piasecki "Kpc z komentarzem" W.Pr.1989 t.2 s. 412 uw.1). Pod rządem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.2.1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno- rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. 10/83/49 ze zm.) utrwalonym jest pogląd Sądu Najwyższego, z którego wynika, że przed Sądem ubezpieczeń społecznych dopuszczalne są wszelkie dowody nie zakazane przez prawo procesowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4.3.1997-III Aua 105/97- Apel.W-wa 2/97/7; wyrok SN z 25.7.1997-II UKN 186/97-OSNAP 11/98/342; wyrok SN z 24.5.2001-I PKN 413/00-Mo.Pr.22/01/1102= Rzeczpospolita 24-26.12.2001 s.C1, akceptowane przez A.Krajewskiego "Ubezpieczenie społeczne- praktyczne omówienie z orzecznictwem" WZPP 2002 s.173). Nie sposób wyprowadzać z tego wniosku o niedopuszczalności prowadzenia dowodów z zeznań świadków przed organami administracji w sprawach o zasiłek przedemerytalny. Utrwalonym jest pogląd Sądu Najwyższego, że ustalenie wykonywania zatrudnienia w szczególnych warunkach, jako przesłankę świadczenia, ustalać winien urząd pracy w postępowaniu o przyznanie tego zasiłku (odpowiednio- wyrok SN z 3.11.1994-I PZP 45/94-OSNAP 6/95/74, akceptowany przez J.Gudowskiego-PS 4/98/81). Już pod rządem Konstytucji PRL z 22.7.1952 r. (j.t. Dz.U. 7/76/36, zm.2/80/81, 11/82/83, 39/83/175) Trybunał Konstytucyjny orzeczeniem z dnia 10.6.1987 r.- P 1/87 (OTK 1987 p.1, akceptowane przez: T. Żyznowskiego "Cywilnoprawna problematyka ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości-wybrane zagadnienia" W-wa 1988 s.55; K. Działochę i S.Pawelę "Orzecznictwo TK 1986-93- wybór, opracowanie, piśmiennictwo" Wyd. Pr. IUSTITIA 1996 s.129 i n.,poz.7; zespół sędziów NSA pod red. R.Hausera- op. cit. s. 167 t. 17) orzekł, że przepisy § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.9. 1985 r. w sprawie zaliczania wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków (Dz.U. 47/85/244) są niezgodne z przepisem art. 88 ust.5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. 22/85/99) i art. 75 kpa. Trybunał Konstytucyjny trafnie zwrócił uwagę w uzasadnieniu owego orzeczenia, że celem art. 88 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości było umożliwienie repatriantom zaliczenia wartości pozostawionego mienia na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali. Prawo repatrianta do zaliczenia tego mienia wynikało ex lege z art. 88 ust. 1 owej ustawy i nie wymagało żadnego dowodu do czasu złożenia wniosku o zaliczenie wartości tego mienia w sprawie wcześniej przezeń wszczętej o ustanowienie na jego rzecz użytkowania wieczystego względnie nabycia państwowej nieruchomości. Prawo repatrianta realizowało się dopiero w konsekwencji wszczęcia takiego postępowania i jego zakończenia decyzją administracyjną. Wydanie decyzji musiało być poprzedzone postępowaniem według reguł kpa. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej- udowodnienie każdego faktu mającego znaczenie prawne może nastąpić za pomocą wszelkich legalnych środków (art.: 7, 75, 76 § 3 i art.86 kpa). Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że jakiekolwiek ograniczenie w tym przedmiocie wynikać może tylko z przepisów ustawowych. Od czasu wydania owego orzeczenia nastąpił znaczny rozwój nauk prawnych; nastąpiła także zmiana stanu prawnego. Wraz z wejściem w życie art. 1 Konstytucji RP z 1952 r., znowelizowanej art.1 pkt 3 i 4 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 29.12.1989 r.(Dz.U. 75/89/444), utrzymanego w mocy przez art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17.10.1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą RP oraz o samorządzie terytorialnym (Dz.U. 84/92/426 ze zm.) wprowadzono do porządku prawnego zasadę państwa prawnego, ograniczającego swobodę ustawodawcy zwykłego. W ramach tej zasady w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazano prawo do sądu – tym prawa obywatela do rzetelnej procedury ( J. Mikołajewicz "Pojmowanie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego RP"- w: "Polskie dyskusje o państwie prawa" pod red. S. Wronkowskiej-W.Sejm.1995 s.99 i n. zwłaszcza s.107-8 i akceptowane przezeń orzeczenia). Z dniem wejścia w życie Konstytucji RP z 2.4.1997 r. Sądy utraciły kompetencje do wydawania niekonstytucyjnych wyroków (art. 8 ust.1 i 2 w zw. z art. 178 ust.1 Konstytucji). Prawo do sądu – także w zakresie rzetelności proceduralnej- określone zostało w art. 45 ust.1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust.1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską (art.: 9, 87 ust.1, 89 ust.1 pkt 2 Konstytucji RP). Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 25.1.1995 r.- OTK I/95/219 wskazał, że na prawo do sądu składa się także element materialny- możność prawnie skutecznej ochrony praw strony na drodze sądowej w ramach odpowiednio ukształtowanej procedury; sądy mają obowiązek stosować Konstytucję wprost, chyba że Konstytucja stanowi inaczej, a obowiązkiem sądu jest badanie w każdym przypadku zgodności stosowanego prawa z Konstytucją (art. 8 ust.1 i 2, art.178 ust.1 Konstytucji RP; uzasadnienie wyroku TK z 12.3.2002- P 9/01- OTK A 2/02/14; wyrok SN z 29.8.2001-III RN 189/00-OSNAP 6/02/130). 13. Niekonstytucyjną i naruszającą zasadę państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), zasadę proporcjonalności ( art. 31 ust. 3), zasadę równości wobec prawa (art.32 ust.1), prawo do sądu w zakresie odpowiednio ukształtowanej procedury (art. 45 ust.1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności) byłaby taka wykładnia powołanego rozporządzenia, która przez to, że bez dostatecznego powodu ograniczyłoby katalog środków dowodowych, dopuszczonych w art. 75 § 1 kpa, mimo że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada prawdy materialnej, utrudniając obywatelowi uzyskanie na drodze prawnej uprawnień kombatanckich w sytuacji, gdy obóz, w którym przebywał, nie zostałby ujęty w rozporządzeniu. Przed sądem administracyjnym niedopuszczalne jest prowadzenie dowodów z zeznań świadków, przeto dowody dopuszczalne w myśl art. 75 § 1 kpa winny być z należytą starannością przeprowadzone przed organami administracji państwowej. Zasady dopuszczania jako dowodu wszystkiego, co nie jest sprzeczne z prawem (w szczególności dokumentów, zeznań świadków, opinii biegłych i oględzin) nie może ograniczać wykładnia prawa, dokonana wbrew zasadzie dokonywania wykładni ustawy i aktu doń wykonawczego w zgodzie z Konstytucją. 14. Skoro normodawca konstytucyjny wskazuje, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym ( art. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319 z zm. 200/06/1471), w którym obowiązuje zasada równości ( art. 32 ust. 1 Konstytucji), to wymóg wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją nakazuje, by umieszczenie w wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.- w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach...- Dz.U. 38/99/360; aktualnie j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.)- rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. 106/01/1154, zm. 214/05/1801, 227/06/1660) danego obozu przesiedleńczego ma jedynie taki walor, że w konkretnej sprawie strona nie musi prowadzić dowodów, że osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa a pobyt w tych miejscach odosobnienia miał charakter eksterminacyjny dla dzieci do lat 14 w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy. Ani ustawa o kombatantach, ani kodeks postępowania administracyjnego, nie wprowadziły zakazu dowodzenia w postępowaniu przed organem administracji publicznej w trybie art. 75 kpa, że pobyt w obozie innym, niż wymienione w § 6 rozporządzenia, był represją w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach. Przeciwna wykładnia prowadziłaby do naruszenia prawa do sądu ( art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) na skutek nierzetelności proceduralnej , skoro w postępowaniu przed sądem administracyjnym niemożliwe jest prowadzenie innych dowodów, niźli uzupełniające z dokumentów i to w warunkach określonych w art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 153/02/1270, ze zm.). 15. Zakres kognicji organu administracji publicznej wyznacza norma prawa materialnego. W niniejszej sprawie błędna wykładnia art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, i § 6 rozporządzenia doprowadziła do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przez błędne uznanie, że nie ujęcie obozu przesiedleńczego w Lesznie w rozporządzeniu, i nie ustalenia osadzenia Wnioskodawcy w obozie przesiedleńczym w Łodzi, zwalnia organ administracji publicznej od czynienia dalszych ustaleń w sprawie. Uwagi Kierownika Urzędu uszło, że w niektórych pytaniach bądź odpowiedziach, doszło do przekręcenia nazw miejscowości (miejscowość G. [ nie "G."] leży w gminie O. [nie "O."] w powiecie leszczyńskim, w odległości 6 km od stacji kolejowej K. (co miało szczególne znaczenie przy sposobie dokonywania wysiedleń; "Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorialnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych" oprac. Zespół pod kier. inż. Tadeusza Bystrzyckiego Wyd. Książnicy Naukowej Przemyśl Warszawa s. 493 i 1206). Przy pytaniach do archiwów nie podano także precyzyjnych danych (pełnych imion, nazwisk, dat i miejsc urodzenia) członków rodziny Skarżącego (przykładowo- k. 51, 68, 81), co wpłynąć mogło na utrudnienie kwerendy archiwalnej. Kierownik Urzędu z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 i 4 kpa pominął fakty powszechnie znane, wskazujące na osadzanie wysiedlanych rolników z województwa poznańskiego w ramach drugiego planu krótkofalowego- w tym w grudniu 1940 r.- w obozie przesiedleńczym w Łodzi i obozie przesiedleńczym w Lesznie; nie przesłuchał T. P. w charakterze strony by ustalić, w jakich warunkach przebywał on obozie przesiedleńczym w Lesznie a następnie w obozie przesiedleńczym w Łodzi i w jakich warunkach odbywał się transport wysiedlonych z jego udziałem do stacji docelowej dla miejscowości G. przez Łódź, gdzie i kiedy transport został sformowany i czy na trasie był dołączony do innego- większego transportu; kiedy dokładnie wyruszył i kiedy przybył do miejsca docelowego. Koniecznym było przesłuchanie świadków: W. B., A. K. i J. P., o przesłuchanie których Skarżący wielokrotnie wnosił (k. 14, 24=26=32, 35 akt administracyjnych). Całkowicie dowolnie- przed przesłuchaniem każdego z tych świadków- Kierownik Urzędu przyjął, że "oświadczenia dwóch świadków będących dziećmi w latach okupacji nie są wystarczającą podstawą do przyznania stronie uprawnień", bądź że "w aktach administracyjnych dotyczących brata J. P. brak jest jakichkolwiek informacji o pobycie rodziny wnioskodawcy w obozie przejściowym w Łodzi". Kierownik Urzędu naruszył zasady prawidłowego procedowania, nie dołączając akt administracyjnych J. P. do akt niniejszego postępowania. Już z samej treści odpisu kwestionariusza J. P. z dnia 25 września 2006 r. wnosić można, że dysponuje on wiedzą, co do losów Wnioskodawcy i reszty rodziny w trakcie wysiedlenia (nawet jako świadek pośredni, skoro wie, że "Rodzina moja została wysiedlona w grudniu 1940 r. w lubelskie" (k. 53v), a fakty te znajdują potwierdzenie w odpisie karty osobowej T. P. (k. 7) i twierdzenia tego nie zakwestionował Kierownik Urzędu w decyzji z dnia [...] lutego 2006 r. (k. 12). . Negatywna ocena zeznań wskazywanych przez Skarżącego świadków była przedwczesna. Analiza akt administracyjnych wskazuje, że Kierownik Urzędu, nie podjął dostatecznych kroków celem zbadania okoliczności dotyczących znajomości między rodziną Skarżącego a rodziną świadków W. B. i A. K. z domu B.-czy ich rodziny znały się przed wysiedleniem, czy poznały się w czasie transportu, czy w obozie w Lesznie bądź w Łodzi. W ocenie Sądu badającego niniejszą sprawę, brak szczegółowych ustaleń w tej materii – w obliczu braku przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków i ewentualnie zeznań strony (art. 75 § 1, art. 86 kpa) – uznać należy za nieprawidłowe. Takie postępowanie jest w oczywisty sposób sprzeczne z dyrektywami prowadzenia postępowania dowodowego, w szczególności z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 kpa). Dla oceny stwierdzonych w postępowaniu okoliczności znaczenie będzie miała kwestia, czy instytucje, które udzielają informacji na temat Skarżącego i Jego rodziny, są w posiadaniu kompletnych dokumentów, gdyby tak bowiem nie było, brak dokumentów dotyczących Skarżącej nie stanowiłby przesądzającego dowodu (uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4.3.2005 r.- IV SA/Po 1505/04- niepublikowanego, który to pogląd Sąd w niniejszym składzie podziela) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 23.11.2004 r. – II SA/Bk 636/04 trafnie zwrócił uwagę na potrzebę szczególnie starannej oceny zeznań świadków, przedstawiających zdarzenia z przed blisko 60 lat. Dowody te muszą być oceniane każdy oddzielnie, z uwzględnieniem wiedzy fachowej i doświadczenia życiowego – w tym zmiennych elementów opisu osób i zdarzeń, schematów poznawczych itp. (przykładowo – Friedrich Arntzen "Psychologia zeznań świadków" PWN 1989 r.; Brunon Hołyst "Psychologiczne i społeczne determinanty zeznań świadków" PWN 1989 r. s. 165 i n.). Małoletniość śwd. W. B. (w grudniu 1940 r. miał 12 lat) i A. K. (w grudniu 1940 r. miała 7 i pół roku) nie pozbawiła ich przymiotu świadków naocznych co do części zdarzeń, w których bezpośrednio uczestniczyli w obozie. Wobec powyższego brak przeprowadzenia dowodu z zeznań wnioskowanych świadków a następnie oceny w zaskarżonej decyzji zeznań świadków narusza art. 7 i 77 § 1 kpa oraz granice swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa). Powyższe uchybienia stanowiły naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81, art. 107 § 3 kpa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę Kierownik Urzędu winien przeprowadzić postępowanie dowodowe, które realizować będzie wszystkie obowiązujące w tym zakresie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Kierownik Urzędu zwróci się do Archiwum Państwowego w Poznaniu i Instytutu Zachodniego w Poznaniu o wskazanie, czy zachowały się dokumenty potwierdzające skalę wysiedleń z powiatu leszczyńskiego- a zwłaszcza miejscowości G. gm. O. powiatu Leszczyńskiego i daty poszczególnych wysiedleń- a zwłaszcza, czy miały one miejsce w grudniu 1940 r. Kierownik Urzędu przeprowadzi dowód z zeznań wskazanych przez Skarżącego świadków a nadto zeznań Strony. W szczególności, przedmiotem badania winna się stać kwestia czasu, na który datuje się znajomość między rodzinami Skarżącego a świadków oraz problem stanu dokumentacji będącej w posiadaniu właściwych instytucji. Istotnych dokumentów Kierownik Urzędu poszukiwać może w publikacjach źródłowych ( w szczególności Biuletynie Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce-nr XII/1960 i XXI/1970; Documenta Occupationis t. VIII-Poznań 1969); w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie- w szczególności w zespole Akta Der Chef der Sicheheistpolizei und des SD-Umwandererzentralstelle Posen-sygn.210; we właściwym obecnie Urzędzie Gminy, gdzie na podstawie ksiąg meldunkowych obejmujących lata przedwojenne i II wojny światowej oraz dokumentacji podatkowej ustalić często można co do dnia dzień wysiedlania poszczególnych rodzin; w Archiwum Państwowym w Poznaniu- akt Der Landrat Lissa (M. Rutowska s. 223) i Gendarmerie Lissa (jeśli się zachowały); Archiwum Państwowym właściwym dla przedwojennej gminy O. i obecnej gminy, i starostwa leszczyńskiego (bowiem komendant transportu obowiązany był przekazać wysiedlonych przedstawicielom polskiej administracji- burmistrzom i sołtysom, a jeden egzemplarz kartoteki przesyłano właściwym starostom i burmistrzom ( M. Rutowska- op. cit. s. 199, 210). Celowym okazać się może także zbadanie ankiet i kart osobowych obojga rodziców Skarżącego. Sądowi z urzędu, z innych spraw, wiadomym jest, że np. w Oddziale w Chełmie Archiwum Państwowego w Lublinie odnaleziono dokumenty potwierdzające pobyt przesiedlonych w miejscowości Klementynów gm. Rejowiec pow. Chełm (sygn. 58- k. 93 akt administracyjnych, dołączonych do sprawy IV SA/Po 1542/04), a w Oddziale w Gnieźnie Archiwum Państwowego w Poznaniu odnaleziono precyzyjne dane wysiedlenia dnia 14 grudnia 1939 r. rodziny Skarżącej (akta Gminy Powidz sygn. 101- "nacht General Gouvernement"- k. 32 akt administracyjnych, dołączonych do akt IV SA/Po 1127/04). Ponowne zwrócenie się do Archiwum właściwego dla gminy M. może przynieść informację, kiedy rodzina Skarżącego została zameldowana w miejscowości G. i czy np. korzystała z pomocy Gminy, Rady Głównej Opiekuńczej bądź Polskiego Komitetu Opiekuńczego ( przykładowo w sprawie IV SA/Po 1127/04). Rolę dowodów pośrednich uwzględnił Kierownik Urzędu w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] (IV SA/Po 317/07). Uzupełniwszy ustalenia faktyczne, Kierownik Urzędu rozważy potrzebę przeprowadzenia dowodu z opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i ewentualnie biegłego- znawcy problematyki wysiedleń ludności polskiej z "Kraju Warty" do Generalnego Gubernatorstwa w latach 1939-40, o uznanym dorobku naukowym (art. 84 § 1 kpa- np. dr hab. Marii Rutowskiej) dla ustalenia charakteru i zadań obozu przesiedleńczego w Lesznie w realizacji niemieckiej polityki eksterminacyjnej wobec ludności polskiej. Przy dokonywaniu ustaleń Kierownik Urzędu sięgać może także do domniemania faktycznego (art. 231 kpc; Z. Janowicz "Kpa. Komentarz" PWN 1999 uw. 1 b-d, uw.5 do art. 75). Wynik ustaleń, szczegółową ocenę dowodów i akt subsumcji Kierownik Urzędu zaprezentuje w uzasadnieniu, spełniającym wymogi art. 107 § 3 kpa. Dopiero poczynienie owych ustaleń pozwoli Kierownikowi Urzedu na staranne rozważenie, czy nie doszło do spełnienia przesłanek z art. 154 § 1 i 2 kpa. W interesie społecznym jest bowiem przyznanie uprawnień kombatanckich każdemu z poddanych represjom wojennym z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy. Słuszny interes strony przejawia się w tym, że osoba rzeczywiście poddana represjom wojennym, mimo upływu 63 lat, uzyska stosowne uprawnienia. W takim stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku. Zaskarżoną decyzją nie przyznano Skarżącemu żadnych praw, przeto nie zachodziła przesłanka do orzekania na podstawie art. 152 ppsa. /-/B.Popowska /-/G.Radzicka /-/M.Dybowski KP