IV SA/Po 288/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Wojciech Rowiński Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2025 r. sprawy ze sprzeciwu V. sp. z o.o. z siedzibą w Ł. od decyzji Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w P. z dnia [...] lutego 2025 r. nr [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w całości; 2. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w P. na rzecz V. sp. z o.o. z siedzibą w Ł. kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w P. (dalej również: Dyrektor RZGW w P.; organ II instancji; organ odwoławczy) decyzją z dnia 21 lutego 2025 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: k.p.a., w wyniku rozpatrzenia odwołania I. P. (dalej również: zainteresowana) od decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w S. (dalej również: Dyrektor ZZ w S.; organ I instancji) z dnia 18 marca 2024 r. nr [...] w sprawie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego - uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzja Dyrektora RZGW w P. została wydana w następującym stanie sprawy. V. sp. z o.o. z siedzibą w Ł. (dalej również: Spółka; inwestor) w dniu 5 stycznia 2024 r. (data wpływu podania do organu) wystąpiła do Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w S. z wnioskiem o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na przebudowę urządzeń wodnych, tj. likwidację (rozbiórkę) istniejącej sieci drenarskiej na obszarze planowanej inwestycji na powierzchni 4,9 ha oraz wykonanie rurociągów drenarskich usytuowanych w odległości średnio 1,0 m od wewnętrznych granic inwestycyjnych wraz ze studzienkami kontrolnymi, o łącznej długości 1143,10 m, z lokalizacją na terenie nieruchomości obejmującej działkę o nr ewid. [...], obr. [...], położoną w gminie [...]. Dyrektor ZZ w S. decyzją z dnia 6 września 2023 r. nr [...] udzielił Spółce pozwolenia wodnoprawnego na realizację przedmiotowej przebudowy urządzeń wodnych. Dyrektor RZGW w P. decyzją z dnia 16 listopada 2023 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora ZZ w S. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Dyrektor ZZ w S. w piśmie z dnia 22 stycznia 2024 r. zawiadomił strony o ponownym prowadzeniu postępowania w sprawie. Zawiadomienie zostało doręczone wyłącznie Spółce. Informację tę organ I instancji podał także do publicznej wiadomości. W piśmie z dnia 19 lutego 2024 r. I. P. zwróciła się do Dyrektora ZZ w S. o uznanie jej za stronę postępowania. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2024 r. organ I instancji odmówił uznania zainteresowanej za stronę postępowania, powołując się na art. 401 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. 2023 r., poz. 1478, ze zm.) - dalej: p.w. i stwierdzając, że zasięg oddziaływania inwestycji nie będzie wykraczał poza działkę nr [...], co oznacza, że zainteresowana nie jest stroną postępowania. Następnie decyzją z dnia 18 marca 2024 r. nr [...] Dyrektor ZZ w S. udzielił Spółce pozwolenia wodnoprawnego na przebudowę urządzeń wodnych, tj. likwidację (rozbiórkę) istniejącej sieci drenarskiej na obszarze planowanej inwestycji na powierzchni 4,9 ha oraz wykonanie rurociągów drenarskich usytuowanych w odległości średnio 1,0 m od wewnętrznych granic inwestycyjnych wraz ze studzienkami kontrolnymi, o łącznej długości 1143,10 m, z lokalizacją na terenie nieruchomości obejmującej działkę o nr ewid. [...] w obrębie [...], gmina [...], powiat Miasto [...]. Decyzja ta została doręczona wyłącznie Spółce. W piśmie z dnia 27 marca 2024 r. (wpływ do organu: 28 marca 2024 r.) inwestor złożył oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora ZZ w S.. Odwołanie od tej decyzji w piśmie z dnia 2 kwietnia 2024 r., sprecyzowanym następnie na wezwanie Dyrektora ZZ w S. w piśmie z dnia 23 kwietnia 2024 r. co do charteru podania, wniosła I. P.. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2024 r. nr [...] Dyrektor RZGW w P. stwierdził niedopuszczalność wniesionego odwołania od decyzji Dyrektora ZZ w S. z dnia 18 marca 2024 r. Organ II instancji uznał, że odwołanie zostało wniesione po złożeniu przez Spółkę oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania na podstawie art. 127a § 1 k.p.a., zatem czynność procesowa zainteresowanej dotyczyła decyzji ostatecznej, niemożliwej do wzruszenia zwyczajnym środkiem zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. P. na postanowienie Dyrektora RZGW w P. z dnia 3 czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, wyrokiem z dnia 25 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 613/24 uchylił zaskarżone postanowienie, nakazując Dyrektorowi RZGW w P. zbadanie, czy I. P. rzeczywiście ma deklarowany przez nią interes prawny, który legitymowałby ją do brania udziału w przedmiotowym postępowaniu w charakterze strony. Sąd stwierdził, że ocena sprawy pod kątem zastosowania instytucji oświadczenia z art. 127a § 1 i 2 k.p.a. nie może abstrahować od statusu procesowego podmiotu, który takie oświadczenie składa, jak i podmiotu, który w ustawowym terminie uruchamia środki odwoławcze, powołując się na swój interes prawny. W konsekwencji, powołanie się przez organ na ostateczność decyzji byłoby usprawiedliwione wyłącznie w przypadku, gdyby w orzeczeniu (tu: postanowieniu) odwoławczym został wykazany brak interesu prawnego podmiotu wnoszącego odwołanie w sprawie. Pominięcie takich ustaleń i oceny statusu procesowego strony skarżącej narusza art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. Brak tych ustaleń skutkuje przedwczesnym zastosowaniem art. 134 w zw. z art. 127a § 1 i 2 k.p.a. Następnie Sąd wyjaśnił, że w kontrolowanej sprawie jest poza sporem, że skarżąca, wnosząc odwołanie w dniu 2 kwietnia 2024 r., "zmieściła się" w ustawowym 14-dniowym terminie do wniesienia tego środka zaskarżenia – licząc nawet od daty kwestionowanego przez skarżącą doręczenia Spółce decyzji Dyrektora ZZ w dniu 21 marca 2024 r. – który to termin upływał z dniem 4 kwietnia 2024 r. (czwartek). W tej sytuacji Dyrektor RZGW powinien był w pierwszej kolejności zbadać, czy skarżąca rzeczywiście ma deklarowany przez nią interes prawny, który legitymowałby ją do brania udziału w przedmiotowym postępowaniu w charakterze strony – czego błędnie nie uczynił, poprzestając od razu na konstatacji, że odwołanie od decyzji Dyrektora ZZ zostało wniesione przez skarżącą po dniu złożenia przez Spółkę oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od tej decyzji. W konsekwencji Sąd uznał, że organ II instancji co najmniej przedwcześnie stwierdził niedopuszczalność odwołania skarżącej w niniejszej sprawie. W odrębnym piśmie z dnia 23 kwietnia 2024 r. I. P. wystąpiła do Dyrektora ZZ w S. o wznowienie postępowania w sprawie znak [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., podnosząc, że bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu. Dyrektor ZZ w S., po wznowieniu postępowania, działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., decyzją z dnia 2 października 2024 r. nr [...] odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w S. z dnia 18 marca 2024 r. nr [...] w sprawie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego na likwidację i wykonanie urządzeń wodnych na działce o nr ewid. [...], obręb [...], gmina [...], powiat Miasto [...]. Dyrektor RZGW w P., po rozpoznaniu sprawy z odwołania I. P., decyzją z dnia 9 stycznia 2025 r. nr [...] uchylił wydaną we wznowionym postępowaniu decyzję Dyrektora ZZ w S. z dnia 2 października 2024 r. nr [...] i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Decyzja Dyrektora RZGW w P. z dnia 9 stycznia 2025 r. nr [...] została, w wyniku rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu sprawy ze sprzeciwu V. sp. z o.o. z siedzibą w Ł., uchylona w całości wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt IV SA/Po 156/25. Decyzją z dnia 21 lutego 2025 r. nr [...] Dyrektor RZGW w P. uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora ZZ w S. z dnia 18 marca 2024 r. nr [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Motywując swoje rozstrzygnięcie, organ II instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia 21 lutego 2025 r. podkreślił, że niniejsza decyzja została wydana w warunkach związania organu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 613/24. Dyrektor RZGW stwierdził, że stosując się do wytycznych Sądu, uznał, iż przedłożona przez organ I instancji dokumentacja nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, czy skarżąca I. P. posiada interes prawny w niniejszej sprawie. W tym względzie organ odwoławczy zauważył, że zainteresowana wielokrotnie wskazywała zarówno w toku postępowania organu I instancji, jak i w treści odwołania, że teren, na którym ma zostać wykonana inwestycja, tj. likwidacja istniejącej sieci drenarskiej i wykonanie rurociągów drenarskich na trenie nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...], gmina [...], powiat miasto [...] - jest terenem zmeliorowanym. Natomiast organ I instancji nie analizował tejże kwestii, w tym nie ustalił, czy przedmiotowy grunt oraz tereny do niego przyległe są wpisane do ewidencji melioracji wodnych. Według organu II instancji, jest to o tyle istotne, że skoro na przedmiotowych działkach znajdują się elementy sieci melioracyjnej, to konieczne jest zachowanie ciągłości sieci, a w wyniku przebudowy urządzenia melioracyjne powinny spełniać swoje dotychczasowe zadanie i ich funkcja nie powinna ulec zmianie. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z przepisem art. 195 p.w. (Dz.U. z 2024 r., poz. 1087 ze zm.) melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy, czyli taka rola jest celem urządzeń melioracyjnych, zatem w takim przypadku przymiot strony postępowania w sprawach dotyczących pozwoleń wodnoprawnych, ustalany na podstawie art. 401 ust. 1 p.w., nie może być badany w oderwaniu od przepisów dotyczących melioracji wodnych. W tym zakresie, powołując się na treść art. 401 ust. 1 p.w., organ odwoławczy stwierdził, że istotne jest ustalenie zasięgu oddziaływania sieci rurociągów drenarskich. Według organu II instancji powyższa okoliczność może mieć zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie, wobec czego organ I instancji winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w tym zakresie i ponownie przeanalizować sprawę, bowiem mając na względzie zasadę dwuinstancyjności postępowania rolą organu odwoławczego nie jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części odnośnie kwestii mogących mieć bezpośredni wpływ na treść decyzji, bowiem w konsekwencji sprawa byłaby rozstrzygana de facto w jednej instancji, a więc strona nie mogłaby kwestionować wyników postępowania wyjaśniającego w drodze odwołania. W podsumowaniu Dyrektor RZGW w P. powołał się na zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) i stwierdził, że w takich okolicznościach należało zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. W wytycznych organ odwoławczy zauważył, że organ winien dokonać analizy sprawy z poszanowaniem zasad wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz prawa materialnego, a następnie wydać na podstawie zgromadzanego materiału dowodowego odpowiednie rozstrzygnięcie, starannie je uzasadniając. Sprzeciw od decyzji kasacyjnej wniosła V. sp. z o.o. z siedzibą w Ł.. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: 1) art. 138 § 2 k.p.a. przez bezpodstawne uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, pomimo braku przesłanek do zastosowania powołanego przepisu; 2) art. 136 § 1 k.p.a. przez zaniechanie przeprowadzenia przez organ II instancji postępowania dowodowego w zakresie oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności operatu wodnoprawnego, który zawiera informacje dotyczące ustalenia wielkości obszaru zmeliorowanego oraz tego, czy rzeczone grunty oraz tereny do niego przyległe są wpisane do ewidencji melioracji wodnych, nadto ewentualnego wpływu likwidacji istniejącej sieci drenarskiej i wykonania rurociągów drenarskich na przedmiotowej nieruchomości o nr ew. [...] obręb [...], gmina [...], powiat miasto [...] na rzeczony obszar zmeliorowany; 3) art. 409 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne poprzez jego niezastosowanie, tj. kompletne pominięcie przez organ II instancji, że znajdujący się w aktach sprawy operat szacunkowy jest kompletny, jak i spełnia wszelkie normy przewidziane prawem, a nadto zostało w nim zawarte właściwe ustalenie wielkości obszaru zmeliorowanego oraz tego, czy rzeczone grunty oraz tereny do niego przyległe są wpisane do ewidencji melioracji wodnych, nadto rodzaju i zasięgu oddziaływania zamierzonego korzystania z wód lub planowanych do wykonania urządzeń wodnych w odniesieniu do rzeczonego obszaru zmeliorowanego. Według Spółki, organ odwoławczy w sposób wadliwy wydał decyzję kasacyjną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., bowiem wątpliwości, na które zwrócił uwagę, mogły być przez niego wyeliminowane poprzez przeprowadzenie uzupełaniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 k.p.a. Rzeczone wątpliwości w istocie dotyczącą wyłącznie tego, czy tereny przyległe są wpisane do ewidencji melioracji wodnych, a co finalnie znalazło swoje odzwierciedlenie w znajdującym się w aktach sprawy operacie wodnoprawnym. Przy tak sformułowanych zarzutach, rozwiniętych w uzasadnieniu sprzeciwu, Spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy, przekazując sprzeciw wraz z aktami sprawy i podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jego oddalenie. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2025 r. sygn. akt IV SA/Po 288/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 64d § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., przekazał do rozpoznania na rozprawie sprawę ze sprzeciwu V. sp. z o.o. z siedzibą w Ł. od decyzji Dyrektora RZGW w P. z dnia 21 lutego 2025 r. nr [...]. Na rozprawie w dniu 21 maja 2025 r. ad K., stawający jako pełnomocnik Spółki (podmiotu wnoszącego sprzeciw w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 288/25), tymczasowo dopuszczony do udziału w postępowaniu na podstawie art. 44 § 1 i 2 p.p.s.a., oświadczył, że wnosi i wywodzi, jak w sprzeciwie. W terminie wynikającym ze zobowiązania nałożonego na pełnomocnika na rozprawie, został nadesłany odpis pełnomocnictwa upoważniający adwokata do reprezentowania spółki V. sp. z o.o. z siedzibą w Ł. w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Dyrektora RZGW w P. z dnia 21 lutego 2025 r. nr [...], w której organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił decyzję Dyrektora ZZ w S. z dnia 18 marca 2024 r. nr [...] w sprawie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego. Na wstępie należy wyjaśnić, że w myśl art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 64b § 1 p.p.s.a.). Z kolei zgodnie z art. 151a § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Kontrola sądowoadministracyjna w sprawie ze sprzeciwu na decyzję kasacyjną zasadniczo ograniczona jest do badania kwestii proceduralnych związanych z istnieniem bądź nieistnieniem w badanej sprawie przesłanek do uchylenia przez organ odwoławczy podstaw do uchylenia decyzji wydanej w pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia (art. 64e p.p.s.a.). Przepis art. 64e p.p.s.a., jako lex specialis w stosunku do art. 134 § 1 p.p.s.a., w sposób zasadniczy różnicuje postępowania sądowe w przedmiocie sprzeciwu bądź skargi. Zgodnie z art. 134 i art. 145 p.p.s.a. skarga otwiera postępowanie sądowoadministracyjne prowadzące do kontroli legalności decyzji administracyjnej pod kątem prawidłowego zastosowania przez organ przepisów prawa materialnego, jak i norm o charakterze proceduralnym. Natomiast art. 64e p.p.s.a. wyraźnie zawęża kontrolę sądową do oceny "jedynie" przesłanek warunkujących wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (patrz np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2024 r. sygn. akt II OSK 1387/24, dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto warto dodać, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy. Analiza i ocena prawna okoliczności niniejszej sprawy nastąpiła na gruncie faktów znajdujących odzwierciedlenie w aktach tejże sprawy (por. orzecznictwo powołane w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 2678/21, dostępnym jw.). Rozpoznając sprzeciw, sąd administracyjny nie może weryfikować, czy organ drugiej instancji trafnie zidentyfikował okoliczności istotne dla sprawy i dokonał prawidłowej oceny skutków prawnych poczynionych ustaleń faktycznych. W ten sposób wkroczyłby bowiem w materię z zakresu prawa materialnego, to jest w proces odkodowania z treści przepisu prawa materialnego hipotezy normy w nim zawartej, uzasadniającej jego zastosowanie. Tego rodzaju ocen, mających wpływ na prawa i obowiązki obywateli, sąd administracyjny dokonywać może bowiem jedynie w postępowaniu ze skargi na decyzję ostateczną kończącą postępowanie w sprawie, w którym zagwarantowane jest prawo do sądu wszystkich stron postępowania administracyjnego oraz pełna dwuinstancyjność postępowania sądowego. Należy jeszcze zaznaczyć, że sprzeciw został rozpoznany na rozprawie, co znajduje swoją podstawę w art. 64d § 2 p.p.s.a. Idąc dalej, Sąd wyjaśnia, że według art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Poza tym, jeżeli organ pierwszej instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji, o której mowa w § 2, organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów (art. 138 § 2a k.p.a.). Co do zasady, organ odwoławczy nie może zastępować organu pierwszej instancji w przeprowadzeniu postępowania zmierzającego do wyjaśnienia wszystkich kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ prowadziłoby to do naruszenia prawa strony do dokonania ich oceny i rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie przez organy dwóch instancji. Treść przesłanek określonych w art. 138 § 2 k.p.a. powinna tym samym być interpretowana łącznie z przepisami art. 15 i art. 136 k.p.a. Pierwszy z nich statuuje zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, a drugi określa granice uzupełniającego postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym. Przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego, przekraczającego granice wyznaczone przez art. 136 k.p.a., stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, której istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy (art. 15 k.p.a.). Niemniej jednak, zgodnie z tą zasadą rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (patrz np. wyrok NSA z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17, dostępny jw. - i powołane tam orzecznictwo). Decyzji organu odwoławczego należy zatem stawić wszystkie wymagania wynikające z powyżej przywołanych przepisów, jak konieczność respektowania zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8), zasady przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 11), z którymi wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego i motywowania stanowiska organu (przede wszystkim art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 oraz art. 107 § 3 k.p.a.). Sąd zarazem podkreśla, że w postępowaniu wywołanym wniesieniem sprzeciwu sąd administracyjny nie bada, jak powinny zostać ukształtowane określone prawem obowiązki czy prawa stron i czy organy uczyniły to prawidłowo, mając na uwadze odpowiednie przepisy. Sąd ma ocenić wyłącznie, czy zaistniały wskazane w art. 138 § 2 k.p.a. procesowe podstawy do wydania decyzji kasatoryjnej, tj. czy postępowanie przed organem I instancji było wadliwe pod względem przepisów procesowych, które je regulują i czy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma wpływ na jej rozstrzygnięcie (tak NSA w wyroku z dnia 6 czerwca 2023 r. sygn. akt II OSK 882/23, dostępnym jw.). W kontrolowanej sprawie Sąd stwierdził, że sprzeciw jest zasadny, bowiem kwestionowana decyzja narusza art. 138 § 2 oraz art. 136 k.p.a. W realiach rozpoznawanej sprawy organ II instancji nie wywiązał się z obowiązków, jakie są niezbędne do prawidłowego załatwienia sprawy w postępowaniu odwoławczym, gdyż w sprawie nie wystąpiły podstawy do zastosowania takiego rozstrzygnięcia, jakie zostało wydane w postępowaniu odwoławczym. Niemniej jednak stwierdzone uchybienia procesowe były zasadniczo skutkiem naruszenia przepisów art. 153 i art. 170 p.p.s.a. Dlatego też dalsze rozważania należy rozpocząć od stwierdzenia, że ze względu na zapadły w tej sprawie wcześniejszy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 613/24, istotne jest zwrócenie uwagi na treść art. 153 i art. 170 p.p.s.a. W wyroku tym – w wyniku rozpoznania sprawy ze skargi I. P. na postanowienie Dyrektora RZGW w P. z dnia 3 czerwca 2024 r. nr [...] stwierdzającego niedopuszczalność odwołania od decyzji Dyrektora ZZ w S. z dnia 18 marca 2024 r. nr [...], Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, nakazując Dyrektorowi RZGW w P. zbadanie, czy I. P. rzeczywiście ma deklarowany przez nią interes prawny, który legitymowałby ją do brania udziału w przedmiotowym postępowaniu w charakterze strony, a czego organ II instancji nie uczynił. W tym miejscu należy przypomnieć, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie (art. 153 p.p.s.a.). Przepis ten w sposób wyczerpujący wyznacza zakres związania oceną i wskazaniami sformułowanymi w prawomocnym wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Związanie to dotyczy oceny prawnej, jak i wskazań co do dalszego postępowania. Orzeczenie prawomocne wiąże bowiem nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 170 p.p.s.a). Wynikające z art. 153 i art. 170 p.p.s.a. związanie oceną prawną, jak i samym orzeczeniem (w tym wskazaniami) oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować w przyszłości nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądami wcześniej wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się im w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa lub zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. np. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r. sygn. akt II FSK 1328/10, dostępny jw.). Wobec tego organy administracyjne, jak również Sąd w składzie aktualnie orzekającym w przedmiotowej sprawie były związane prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 613/24 - co do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania. W takiej sytuacji, aby prawidłowo rozpatrzyć sprawę w drugiej instancji (w postępowaniu odwoławczym) Dyrektor RZGW w P. powinien był najpierw rozpoznać wniesione odwołanie, rozstrzygając, czy pochodzi od strony postępowania. W tym celu – realizując wytyczne zawarte w przywołanym wyroku – winien był poczynić odpowiednie ustalenia, analizy i rozważania. Jeżeli zaś uznał, że przedłożona przez organ I instancji dokumentacja nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, czy wnosząca odwołanie ma interes prawny w niniejszej sprawie, zobowiązany był uzupełnić materiał dowodowy na podstawie art. 136 k.p.a., nie wyłączając zlecenia przeprowadzenia dodatkowego (uzupełniającego) postępowania dowodowego organowi I instancji. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 24 listopada 2021 r. sygn. akt II OSK 3578/18 (dostępnym jw.), niedopuszczalność wniesienia odwołania nie może zostać stwierdzona tylko z tego powodu, że podmioty składające odwołanie nie zostały uznane przez organ I instancji za strony prowadzonego przed nim postępowania. Nie budzi bowiem żadnych wątpliwości tak w orzecznictwie, jak i w poglądach doktryny, że stwierdzenie niedopuszczalności odwołania w trybie art. 134 k.p.a. jest możliwe tylko i wyłącznie wówczas, gdy brak interesu prawnego po stronie wnoszącego odwołanie jest oczywisty i w sposób nie budzący wątpliwości wynika z samego odwołania. Twierdzenie wnoszącego odwołanie, że decyzja organu I instancji dotyczy jego interesu prawnego podlega bowiem weryfikacji w toku postępowania odwoławczego i w razie jej negatywnego wyniku, organ odwoławczy winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., a nie stwierdzać niedopuszczalność odwołania. W konsekwencji, w zależności od wyników przeprowadzonego postępowania, organ II instancji powinien rozstrzygnąć o interesie prawnym I. P. (wnoszącej odwołanie), a następnie – w razie ustalenia braku podstaw do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania z powodu braku interesu prawnego zainteresowanej i umorzenia postępowania odwoławczego (art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.) – rozpatrzyć sprawę poprzez wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) lub merytoryczno-reformacyjnego (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), względnie kasacyjnego (art. 138 § 2 k.p.a.). Wszystko to wymagało jednakże uprzedniego wiążącego ustalenia przez organ odwoławczy, czy zainteresowana I. P. ma interes prawny w przedmiotowej sprawie, a zatem jest stroną tego postępowania. Taki wniosek wynika z przywołanych wytycznych wyroku, jaki został wcześniej wydany w przedmiotowej sprawie. W konsekwencji, to organ II instancji powinien zbadać – przy wykorzystaniu możliwości wynikających z art. 136 k.p.a. – ewentualne oddziaływanie spornej inwestycji poprzez ustalenie zasięgu oddziaływania sieci rurociągów drenarskich na sąsiednie grunty. Jeżeli według organu odwoławczego, powyższa okoliczność może mieć zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, to właśnie ten organ winien przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające w tym zakresie i ponownie przeanalizować sprawę w tym aspekcie. Rozstrzygnięcie co do interesu prawnego wnoszącego odwołanie (ustalenie, czy jest stroną postępowania) w żaden sposób nie narusza zasady dwuinstancyjności postępowania ani nie powoduje, że sprawa byłaby rozstrzygana de facto w jednej instancji, skoro to zadaniem organu II instancji jest ustalenie, czy środek odwoławczy pochodzi od strony postępowania administracyjnego. Ta kwestia badana jest i rozstrzygana właśnie przez organ odwoławczy. Podmiot wnoszący odwołanie, który nie został uznany za stronę postępowania, może zaś w takiej sytuacji bronić swojego interesu poprzez zaskarżenie do sądu administracyjnego czy to postanowienia wydanego na postawie art. 134 k.p.a., czy to decyzji wydanej na postawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. W ocenie Sądu, po stronie organu II instancji zabrakło wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych warunkujących zaistnienia przesłanek do prawidłowego rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym i wydania decyzji kasacyjnej. Nastąpiło to z naruszeniem wskazań i wytycznych zwartych w wyroku z dnia 25 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 613/24. Brak odpowiednich ustaleń i rozważań w powyższym zakresie narusza jednocześnie reguły postępowania administracyjnego - przede wszystkim art. 7 i art. 8 § 1 oraz art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji również art. 138 § 1 i 2 k.p.a. Mogło to niewątpliwie mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro wydanie decyzji kasacyjnej w stwierdzonych okolicznościach sprawy okazało się całkowicie nieuprawnione. W okolicznościach badanej sprawy nie zachodziły bowiem podstawy do wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w sytuacji, gdy powinny zostać wyjaśnione i rozważone te zagadnienia i okoliczności, na które wskazano wcześniej w wiążącym wyroku tutejszego Sądu. Podsumowując, kontrola decyzji zaskarżonej w drodze sprzeciwu wykazała, że organ II instancji nie wykazał spełnienia warunków do wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., wobec czego niewątpliwie doszło po stronie organu odwoławczego do naruszenia tego przepisu. Wydanie decyzji kasacyjnej nie znalazło zatem wymaganego uzasadnienia w uwarunkowaniach faktycznych i prawnych sprawy. W konsekwencji, należało uwzględnić sprzeciw, gdyż zostały spełnione przesłanki do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ II instancji uwzględni wynikające z niniejszego uzasadnienia wytyczne co do dalszego postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.). Sąd uwzględnił żądanie strony i wynik sprawy. Na zasądzone koszty składają się: uiszczony wpis w kwocie 100 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł.