IV SA/Po 352/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 października 2008 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2008 r. nr [...]; 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2005 r. nr [...] /-/I. Kucznerowicz /-/B. Popowska /-/M. Dybowski Sygn. IV SA/Po 352/08 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] października 2005 r.) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. (dalej Prezydent Miasta) na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U 98/00/1071 ze zm. – dalej kpa), art. 2 pkt 5, art. 29 ust. 1, art. 9a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U 86/05/732, zm. 164/05/1366– dalej uzal bądź ustawa o zaliczce alimentacyjnej), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 2 września 2005 r. L. M., odmówił przyznania zaliczek alimentacyjnych dla: R. P., S. P. i E. P. W uzasadnieniu Prezydent Miasta, po rozpatrzeniu wniosku stwierdził, że Wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania ww. świadczeń. W szczególności z dokumentacji załączonej do wniosku wynika, że L. M. pozostaje związku małżeńskim, nie złożyła pozwu o rozwód albo separację; mąż nie przebywa w zakładzie karnym ani nie jest ubezwłasnowolniony (art. 2 pkt 5 uzal w zw. z art. 3 pkt 17 i art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. 139/06/992 ze zm.- dalej uśr bądź ustawa o świadczeniach rodzinnych; k. 22 akt administracyjnych). W odwołaniu L. M. wniosła o zbadanie: zasadności odmowy; czy interpretacja obowiązujących ww. przepisów jest prawidłowa; ewentualną zmianę decyzji. Odwołująca się wskazała, że nie pozostaje w związku małżeńskim z ojcem dzieci, na które oczekuje zaliczki alimentacyjnej. Podniosła, że nie współzamieszkuje z ojcem tychże dzieci; dzieci te wychowuje samotnie- bez udziału ich ojca. Jeśli matka wychowuje dzieci bez pomocy ich ojca, to wychowuje je samotnie, choćby pozostawała w innym związku małżeńskim, ponieważ nie jest obowiązkiem prawnym łożenie na dzieci przez drugiego męża (k. 23 akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] grudnia 2005 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej SKO) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 2 pkt 5 uzal, utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] października 2005 r. W uzasadnieniu (fragmentu którego w decyzji brak- k. 29- po słowach "Samorządowe Kolegium Odwoławcze zważyło i ustaliło, co następuje:", na k. 29v pojawia się od razu część kolejnego zdania, pisana małą literą: "dłużników alimentacyjnych...") decyzji SKO wskazało, że Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] października 2005 r. odmówił L. M. przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej na dzieci: R. P., S. P. i E. P. Nie są spełnione warunki z art. 2 pkt 5 uzal, gdyż dzieci Wnioskodawczyni nie są wychowywane przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem L. M. pozostaje aktualnie w związku małżeńskim. Nie zachodzą okoliczności z art. 29 ust. 1 uzal, gdyż L. M. nie złożyła pozwu o rozwód lub separację. Odwołująca się podniosła, że obecny mąż nie jest ojcem dzieci, a Ona nie zamieszkuje z ojcem dzieci, a wychowuje je samotnie- bez udziału ich ojca. Pozostała [we fragmencie znajdującym się w aktach administracyjnych] część uzasadnienia wskazuje, że na podstawie [art. 2 pkt 5 lit. a] uzal za osobę uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej uważa się osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba ta jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Za osobę samotnie wychowującą dziecko uważa się: pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka (art. 3 pkt 17 uśr). Bezsporne jest, że L M. jest aktualnie osobą zamężną, nie jest więc żadną z osób, o której mowa w art. 3 pkt 17 uśr. Bez znaczenia jest to, że Wnioskodawczyni nie zamieszkuje z ojcem dzieci i nie bierze udziału w ich wychowaniu. Ponieważ L. M. jest zamężna, nie wystąpiła z pozwem o rozwód, ani o separację, Jej dzieci nie są osobami uprawnionymi w rozumieniu art. 2 pkt 5 uzal- nie zachodzą przesłanki do przyznania im zaliczki alimentacyjnej. Skargę na ową decyzję w ustawowym terminie wniosła L. M. W wyjątkowo lakonicznej skardze L. M. odwołała się do wniosków i argumentów, uprzednio podniesionych w odwołaniu (k. 4 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie (k. 10-11 akt IV SA/Po 352/08). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. 1. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ppsa, sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). 2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] września 2008 r.) na podstawie art. 54 § 3 ppsa, art. 138 § 2 kpa w zw. z art. 2 pkt 1 i 5, art. 7 ust. 1i 2, art. 8 ust. 1 i 2 uzal w zw. z art. 3 pkt 17a uśr, uchyliło w całości zaskarżoną decyzję własną z dnia [...] grudnia 2005 r. i decyzję z dnia [...] października 2005 r. Prezydenta Miasta P., i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu SKO przedstawiło przebieg postępowania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kolegium uznało, że skarga zasługuje w całości na uwzględnienie. Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r.- P 18/06 (OTK-A 5/08/83- dalej wyrok TK z dnia 23 czerwca 2008 r.) Trybunał Konstytucyjny orzekł [w szczególności], że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija m. in. prawo do zaliczki alimentacyjnej osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Sentencja wyroku została ogłoszona dnia 7 lipca 2008 r. w Dz.U. nr 119 poz. 770. Wyrok ten otworzył drogę do zweryfikowania decyzji własnej z dnia z dnia [...] grudnia 2005 r. i decyzji z dnia [...] października 2005 r. Prezydenta Miasta P., pozbawiającej R., S. i E. rodzeństwo P. zaliczki alimentacyjnej tylko z tego powodu, że wychowywane są przez matkę pozostającą w związku małżeńskim. Wskazując na art. 2 pkt 5 lit. a uzal i art. 3 pkt 17 a uśr, SKO podniosło, że ze gromadzonego materiału wynika, że Wnioskodawczyni jest osobą rozwiedzioną z ojcem dzieci, których zaskarżona decyzja dotyczy, lecz jest zamężna z R. M. Dzieci- R., S. i E. rodzeństwo P., wychowuje bez jakiegokolwiek udziału ich ojca. Sąd Rejonowy w P. prawomocnym wyrokiem z dnia [...] marca 2003 r.- [...], od pozwanego S. P. na rzecz małoletnich R. i S. rodzeństwo P., zasądził rentę alimentacyjną w kwocie po 250 zł miesięcznie, a na rzecz małoletniej E. P. rentę alimentacyjną w kwocie po 200 zł miesięcznie. Egzekucja świadczeń alimentacyjnych w okresie trzech ostatnich miesięcy jest bezskuteczna (zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. z dnia [...] września 2005 r.- [...]). W skład rodziny Wnioskodawczyni wchodzi 6 osób- Ona i Jej mąż- R. M. oraz czworo dzieci. Rodzina w 2004 r. osiągnęła dochód, w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, w wysokości 4.695,02 zł (zaświadczenie Urzędu Skarbowego). Miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosił 65,21 zł. Biorąc pod uwagę ów stan faktyczny sprawy i stan prawny zaistniały po wyroku TK z dnia 23 czerwca 2008 r., konieczne jest przeprowadzenie dodatkowego postępowania dla ustalenia, czy pełnoletnie dzieci Wnioskodawczyni uczyły się w szkole lub w szkole wyższej w dacie złożenia wniosku, bowiem od tego zależy możliwość przyznania im wnioskowanego świadczenia, sprawę należało przekazać organowi I instancji do ponownego rozpoznania (k. 58-59 akt sądowych). Prezydent Miasta do dnia 30 września 2008 r. nie wydał decyzji w niniejszej sprawie, bowiem odpis decyzji SKO z dnia [...] września 2008 r. wpłynął do MOPS w P. dnia 26 września 2008 r., a Ośrodek czeka na nadesłanie akt administracyjnych (k. 64 akt sądowych). 3. Sąd podziela ustalenia organu II instancji, zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2008 r., czyniąc je integralną częścią ustaleń Sądu. W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy WSA ustalił nadto, że L. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, za pośrednictwem Komornika Sądowego dnia 2 września 2005 r., a wniosek wpłynął do Prezydenta Miasta P. dnia 9 września 2005 r. (prezentaty obu organów- k. 21 akt administracyjnych). Do wniosku- prócz koniecznych dokumentów, powołanych w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2008 r.- Wnioskodawczyni dołączyła zaświadczenia: Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w P. z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], zgodnie z którym R. P., urodzony dnia [...] listopada 1984 r., w roku akademickim 2005/06, zaliczył drugi rok studiów, jest studentem trzeciego roku studiów, piątego semestru, na kierunku politologia, specjalność- edukacja społeczno- obywatelska; Zespołu Szkół Gastronomicznych w P.- Technikum nr 5 w P., zgodnie z którym S. P., urodzony dnia [...] czerwca 1986 r., otrzymał promocję do klasy czwartej czteroletniego Technikum Zawodowego w specjalności technik- kucharz, stacjonarne; programowo ukończenie szkoły nastąpi w czerwcu 2006 r. (k. 7-8 akt administracyjnych). Córki L. M.- małoletnia E. P. urodziła się [...] maja 1988 r., a małoletnia W. M. dnia [...] grudnia 1992 r. Ojcem R. P., S. P. i E. P. jest S. P., a ojcem W. M. jest R. M. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] grudnia 1993 r.- [...] Sąd Wojewódzki w G. rozwiązał małżeństwo L. D. P. z domu G. i S. H. P., zawarte dnia [...] czerwca 1986 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w O.; wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron R. P., urodzonym dnia [...] listopada 1984 r., S. P., urodzonym dnia [...] czerwca 1986 r. i E. P. urodzoną się [...] maja 1988 r., powierzył obojgu rodzicom, ustalając miejsce pobytu dzieci przy matce; kosztami utrzymania i wychowania małoletnich dzieci stron obciążył oboje rodziców i z tego tytułu zasądził od S. H. P. na rzecz małoletnich R., S. i E. P. alimenty w wysokości po 600.000 [sprzed denominacji] zł miesięcznie na każdego z dzieci- do rąk L. P. Wyrokiem z dnia [...] marca 2003 r.- [...] Sąd Rejonowy w P. zasądził od S. P. tytułem podwyższonej renty alimentacyjnej z kwoty 600.000 starych zł zasądzonych wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia [...] grudnia 1992 r.- [...] na rzecz: R. P. kwotę 250 zł miesięcznie z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności każdej z rat, począwszy od 30 sierpnia 2002 r.; S. P. kwotę 250 zł miesięcznie z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności każdej z rat, począwszy od 30 sierpnia 2002 r.; E. P. kwotę 200 zł miesięcznie z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności każdej z rat, począwszy od 30 sierpnia 2002 r. L. M. i R. M. co najmniej od 1 stycznia 2004 r. są małżeństwem. Rodzina Skarżącej co najmniej od dnia 1 stycznia 2004 r. jest sześcioosobowa (k. 2v, 12, 13, 17, 21-21v akt administracyjnych; art. 231 kpc). W roku 2004: R. M. uzyskał dochód w wysokości 4.695,02 zł, w tym 0,00 zł: należnego podatku, składek na ubezpieczenie zdrowotne odliczone od podatku, składek na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu (k. 13, 2v akt administracyjnych). L. M. ani Jej dzieci, nie uzyskali w 2004 r. żadnego dochodu. Komornik Sądowy Rewiru IV przy Sądzie Rejonowym G.- P. w G. zaświadczył, że na dzień 02 września 2005 r. egzekucja świadczeń alimentacyjnych od S. P. na rzecz: R. P., S. P. i E. P., za ostatnie trzy miesiące była całkowicie bezskuteczna; była ona całkowicie bezskuteczna w 2004 r. Kwota zobowiązań alimentacyjnych z tytułu niewyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych wyniosła na dzień 02 września 2005 r. na rzecz wierzycieli 18531,62 zł, a na rzecz ZUS 28385,63 zł (16, 18, 19 akt administracyjnych). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty i odpisy dokumentów: zaświadczeń: Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w P. z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], Zespołu Szkół Gastronomicznych w P.- Technikum nr 5 w P. z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...]; zaświadczeń Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] lipca 2005 r. nr: [...] o wysokości dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych przez L. M. i R. M., kserokopii odpisu wyroku z dnia [...] grudnia 1993 r.- [...] Sądu Wojewódzkiego w G.; kserokopii odpisu wyroku z dnia [...] marca 2003 r.- [...] Sądu Rejonowego w P., zaświadczenia Komornika Sądowego Rewiru IV przy Sądzie Rejonowym G.- P. w G. z dnia: [...] września 2005 r. nr [...], [...] września 2005 r. nr [...]; wniosku L. M. z dnia 2 września 2005 r. o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej; kserokopii s. 2-5 starego dowodu osobistego L. M. serii [...], wydanego przez Prezydenta Miasta P. (k. 2v, 4-21 akt administracyjnych). Sąd dał wiarę owym dokumentom oraz odpisom dokumentów, bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z – odpowiednio- art. 244 i 245, 252, 253 kpc; T. Ereciński w: "Komentarz do kpc" W. Pr. 2006 t. 1 s. 562 uw. 32, 33; postanowienie SN z 27.1.2006 r.- III CK 369/05- OSNC 11/06/187). Jedynie w kserokopii odpisu wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] marca 2003 r.- [...]- zapewne na skutek oczywistej omyłki- wskazano, że alimenty zasądzone wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia [...] grudnia 1992 r.- [...] wynosiły 6.000.000 zł, choć niewątpliwie alimenty te zasądzone były w kwotach po "600.000 zł /sześćset tysięcy zł/" (co słownie określono w kserokopii odpisu wyroku z dnia [...] grudnia 1992 r.- [...] (k. 99v-11 akt administracyjnych). Mimo braku skróconego odpisu aktu małżeństwa L. M. i R. M., pozostawanie obojga w związku małżeńskim Sąd ustalił na podstawie domniemania faktycznego (art. 231 kpc; Z. Janowicz "Kpa. Komentarz" W. Pr. PWN 1999 r. s. 223 uw. 5 lit. a i b), w oparciu o niekwestionowane przez Strony fakty, utrwalone: we wniosku z dnia 2 września 2005 r., oświadczeniu Skarżącej z dnia 16 września 2005 r.; zaświadczeniu US z dnia [...] sierpnia 2005 r., odpisie dowodu osobistego Skarżącej (k.2v, 12, 13, 21-21v akt administracyjnych). 4. Mimo, że SKO trafnie w swej decyzji z dnia [...] września 2008 r. dążyło do sanowania sytuacji wynikłej w wyniku wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r.- w świetle wyroku TK z dnia 23 czerwca 2008 r.- to decyzja z dnia [...] września 2008 r. nie mogła stać się podstawą umorzenia postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ppsa. W istocie bowiem decyzja z dnia [...] września 2008 r. nie uwzględnia skargi w całości w rozumieniu art. 54 § 3 ppsa. Mimo rozbieżności w doktrynie i w orzecznictwie, dopuszczających w szczególnych przypadkach ograniczenie się organu działającego w granicach autokontroli, do wydania decyzji kasatoryjnej (np. gdy zachodzi przesłanka wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 kpa; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7.9.2006 r.- IV SA/Wa 1651/05) należy przyjąć, że z uwagi na istotę postępowania sądowoadministracyjnego organ, wykonujący uprawnienia autokontrole, ma obowiązek orzec w sposób ostateczny w sprawie administracyjnej; nie zachodzi w tej sytuacji możliwość kasacji zapadłych wcześniej rozstrzygnięć charakterystyczna dla wyroku sądowoadministracyjnego, ani kasacja połączona z przekazaniem sprawy organowi I instancji (wyrok WSA w Warszawie z dnia 30.11.2005 r.- VII SA/Wa 547/05). Art. 54 § 3 ppsa stanowi odstępstwo od zasady zawartej w art. 110 kpa i nie powinien być interpretowany rozszerzająco; decyzja wydana w trybie art. 54 § 3 ppsa winna uwzględniać skargę w całości- czy to w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji w całości lub w części i orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy; czy to w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji I instancji i orzeczenie o istocie sprawy, czy w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji I instancji i umorzenie postępowania przed organem I instancji ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 6.X.2006 r.- II OSK 1190/05; 17.4.2007 r.- I FSK 1470/06). Skorzystanie z art. 54 § 3 ppsa nie może otwierać drogi do ponownego postępowania administracyjnego- dla zbierania nowego materiału dowodowego (odpowiednio- wyrok WSA w Warszawie z dnia 30.4.2007 r.- IV SA/Wa 249/07. Uwagi SKO uszło, że w aktach administracyjnych znajdują się wiarogodne zaświadczenia, wskazujące na to, że w dacie złożenia wniosku, obaj pełnoletni synowie uczyli się- R. w szkole wyższej, a S. w szkole średniej (k. 7, 8 akt administracyjnych). Gdyby zatem SKO w decyzji z dnia [...] września 2008 r. dokonało stosownych ustaleń, uchyliło zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą i przyznało prawo do zaliczek alimentacyjnych dla każdego z trojga uprawnionych: R. P., S. P. i E. P., wówczas orzekłby w ramach art. 54 § 3 ppsa. W niniejszej sprawie jednak ograniczenie się jedynie do decyzji kasatoryjnej i nakazanie czynienia ustaleń organowi I instancji, stanowiło naruszenie art. 54 § 3 ppsa i ograniczało Skarżącej prawo do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji), tym bardziej, że w kpa brak odpowiednika art. 153 ppsa. W niniejszej sprawie nawet względy pragmatyczne nie przemawiały za umorzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, skoro organ I instancji nie dysponował aktami administracyjnymi i nie był zdolny wydać do dnia rozprawy decyzji merytorycznej (k. 64 akt sądowych). Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 54 § 3 ppsa należało decyzję z dnia [...] września 2008 r. uchylić. 5. Decyzje: organu I instancji - z dnia [...] października 2005 r. i SKO – z dnia [...] grudnia 2005 r. zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego. Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r.- P 18/06 (OTK-A 5/08/83) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: 1. art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U 86/05/732, zm. 164/05/1366) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. 139/06/992 zm. 222/06/1630, 64/07/427, 105/07/720, 109/07/747, 200/07/1446, 70/08/416), w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnych w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. 120/91/526, zm. 2/00/11- dalej Konwencja); 2. art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji; 3. art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji. 6. Przesłanki przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej określa art. 2 pkt 1 i 5 uzal w zw. z art. 3 pkt 17a uśr oraz art. 7 uzal. Zgodnie z art. 7 ust. 1 uzal zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia, albo gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej, do ukończenia 24 – roku życia. R. P. i S. P. w dacie wydania zaskarżonej decyzji mieli ukończone- odpowiednio- 20 i 19 lat, a E. P. 17 lat. Obaj synowie i córka pozostają na utrzymaniu matki (rzeczywiście łożącej na ich utrzymanie) i ojca- w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym prawa do alimentów od S. P.; egzekucja świadczeń alimentacyjnych od ojca– jest bezskuteczna. Skarżąca- działająca w imieniu i na rzecz uprawnionych dzieci- spełnia w związku z tym przesłanki określone w art. 7 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 2 i 5c uzal w zw. z art. 3 pkt 17a uśr. 7. Obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw spoczywa zarówno na sądach, jak i na organach administracji publicznej (art. 8 ust. 1, art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji; K. Gonera, E. Łętowska "Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności" PiP 5/08/23, 26- dalej K. Gonera, E. Łętowska "Wieloaspektowość..."). W wyroku z dnia 2 października 2007 r.- II SA/Rz 94/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie trafnie wskazał, że wychowywanie przez pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu lub osobą rozwiedzioną, w związku faktycznym dzieci własnych obok dziecka wspólnego z konkubiną lub konkubentem, nie wyłącza statusu osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a uśr. WSA wskazał, że art. 3 pkt 17a uśr musi być wykładany w sposób, który nie łamie obowiązujących zasad alimentacji dziecka przez jego rodziców. Konkubent na gruncie prawa polskiego nie ma żadnych obowiązków alimentacyjnych wobec dzieci konkubiny. Skoro zasady takie obowiązują na gruncie prawa rodzinnego, to należy przyjąć, że uzal nie wprowadza w tym zakresie żadnych nowych zasad. Regułą jest, że alimentacja dzieci obciąża rodziców. Obowiązek alimentacyjny nie może być wyłączony przez kogokolwiek, zwłaszcza niemożliwa jest sytuacja, gdy dziecko pozbawione zostaje zaliczki alimentacyjnej, gdyż jego matka pozostaje w konkubinacie. Konkubinat jako związek faktyczny nie jest przez prawo chroniony, lecz nie jest też represjonowany. 8. W wyroku z dnia 18 maja 2005 r.- K 16/04 (dalej wyrok TK z dnia 18 maja 2005 r.) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy- art. 3 pkt 17 uśr w brzmieniu pierwotnym jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji i z art. 27 Konwencji. Trybunał Konstytucyjny, z uwagi na zakres wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, rozważał w sprawie K 16/04 niezgodność z wzorcami kontroli pierwotnego brzmienia art. 3 pkt 17 uśr, w świetle przepisów regulujących instytucje: dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka (art. 8 pkt 4 i art. 12 uśr) i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania (art. 8 pkt 3 i art. 11 uśr). W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie wskazał, że definicja "samotnego wychowywania dziecka", zawarta w art. 3 pkt 17 uśr w pierwotnym brzmieniu, narusza art. 71 ust. 1 Konstytucji przez przyznanie pomocy materialnej wypłacanej ze środków publicznych tylko części rodzin i to wyodrębnionej według kryteriów nieodpowiadających wymaganiom określonym w art. 71 ust. 1 Konstytucji. Art. 3 pkt 17 uśr [w pierwotnym brzmieniu] narusza nakaz równego traktowania, będący emanacją zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Art. 3 pkt 17 uśr [w pierwotnym brzmieniu] narusza art. 18 Konstytucji przez faktyczne osłabienie więzi między rodzicami a dziećmi oraz między małżonkami. 9. Kolejne uregulowania tej materii- w szczególności art. 3 pkt 17 w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g uzal (w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy) "Ilekroć w ustawie jest mowa o: [...] osobie samotnie wychowującej dziecko- oznacza to pannę, kawalera, osobę pozostającą separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka"- obowiązującym od 1 września 2005 r. do 31 grudnia 2005 r.; jak i art. 3 pkt 17a "Ilekroć w ustawie jest mowa o: [...] osobie samotnie wychowującej dziecko- oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem", nie różnią się w zakresie treści normatywnej. W istocie bowiem doszło jedynie do przeredagowania przepisu art. 3 pkt 17 uśr. Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że realizacja wyroku TK z dnia z dnia 18 maja 2005 r. była jedynie pozorna, a polegała na wprowadzeniu do ustawy o świadczeniach rodzinnych przepisu odmiennie brzmiącego, ale implikującego analogiczne normy prawne, jak jego niekonstytucyjna wersja pierwotna (pkt III pkt 4.4 uzasadnienia wyroku TK z dnia 23 czerwca 2008 r.). 10. W istocie- z uwagi na tożsamość normatywną art. 3 pkt 17 (w obu brzmieniach) i art. 3 pkt 17a uśr, należało przyjąć, że wyrok TK z dnia z dnia 18 maja 2005 r. już z dniem jego ogłoszenia uchylił domniemanie zgodności z Konstytucją zarówno art. 3 pkt 17 w brzmieniu znowelizowanym, jak i art. 3 pkt 17a uśr (odpowiednio- cz. III pkt 6.1 uzasadnienia wyroku TK z dnia 23 października 2007 r.- P 28/07- OTK-A 9/07/106). Skutkiem tego wyroku TK nastąpiła zmiana stanu prawnego (odpowiednio- glosa J. Trzcińskiego do wyroku TK z 23 października 2007 r.- P 10/07- ZNSA 1/08/s. 161-162 i akceptowane przez Glosatora orzecznictwo NSA- przypis 9; R. Hauser, J. Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego" LexisNexis 2008 s. 41-43). 11. Skoro zatem L. M. i R. M. w okresie co najmniej od 1 stycznia 2004 r. i w datach wydania decyzji obu instancji są małżonkami (k. 2v, 12, 13, 17, 21-21v akt administracyjnych), to R. P., S. P. i E. P., jako osoby wychowywane przez osoby pozostające w związku małżeńskim, mają prawo do zaliczek alimentacyjnych za okres począwszy od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. włącznie, mimo, że L. M. pozostaje w związku małżeńskim z innym mężczyzną, niż ojciec tych dzieci. 12. Kolejnym warunkiem przyznania zaliczki alimentacyjnej jest spełnianie kryterium dochodowego – świadczenie przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583 zł (art. 7 ust. 2 uzal). W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2008 r., organ prawidłowo ustalił, że dochód miesięczny na osobę w rodzinie wynosił 65,21 zł (k. 59 akt sądowych). W decyzjach z dnia: [...] października 2005 r. i [...] grudnia 2005 r., właściwe organy- z naruszeniem art. 18 ust. 2 uzal w zw. z art. 107 § 1 i 3 kpa nie dokonały w tej materii żadnych ustaleń. 13. Jedyną przesłanką wydania decyzji z dnia [...] października 2005 r. i zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r., była błędna i niekonstytucyjna wykładnia znowelizowanego art. 3 pkt 17 uśr ( w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2005 do 31 grudnia 2005 r.- cz. III pkt. 1.2 i pkt. 2. 1 uzasadnienia wyroku TK z 23 czerwca 2008 r.; art. 30 pkt 3 w zw. z art. 27 pkt 2 lit. g uzal). Wobec naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy decyzja SKO z dnia [...] grudnia 2005 r. i organu I instancji z dnia [...] października 2005 r. podlegały uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa i art. 135 ppsa). Wobec odmownego charakteru decyzji, nie zachodziła potrzeba orzekania o wykonalności na podstawie art. 152 ppsa. Za takim rozstrzygnięciem przemawiała supernorma intertemporalna, zawarta w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. (argum. ex art. 190 ust. 4, art. 193, art. 79, art. 8 ust. 1 i 2, art. 178 ust. 1 Konstytucji; K. Gonera, E. Łętowska "Wieloaspektowość..." s. 31-33 i przytoczone, i akceptowane przez Autorki orzecznictwo Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego wraz z poglądami doktryny; K. Gonera, E. Łętowska "Odroczenie utraty mocy niekonstytucyjnej normy i wznowienie postępowania po wyroku Trybunału Konstytucyjnego" PiP 6/08/3, 7, 14; R. Hauser, J. Trzciński- op. cit. s. 45-47), jak i upadek domniemania konstytucyjności normy zawartej w art. 3 pkt. 17 [ w obu brzmieniach] i art. 3 pkt 17a uśr na skutek wyroku TK z dnia 18 maja 2005 r. Sięgnięcie do tych reguł prowadzi do pominięcia w niniejszej sprawie reguły tempus regit actum, w szczególności z uwagi na operatywność systemu prawa. Nie sposób przyjąć, by naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (in casu art. 145a § 1 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa) prowadzić mogło do pozostawienia objętych sentencją niniejszego wyroku decyzji, tylko po to, by po wyroku WSA Strona sama musiała podejmować starania o wznowienie postępowania administracyjnego. Jedynie na marginesie należy podnieść, że w dalszym postępowaniu administracyjnym każde z pełnoletnich dzieci może udzielić L. M. pełnomocnictwa do reprezentowania ich w niniejszym postępowaniu (art. 33 § 1 i 2 kpa). 14. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji zobligowane są ustalić i rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku, będąc związanymi oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania (art. 153 ppsa). Z uwagi na treść normy prawa materialnego, rozumianej w sposób najpełniej chroniący wartości konstytucyjne, ustalonej wyrokami TK z dnia: 18 maja 2005 r. i 23 czerwca 2008 r., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracji publicznej nie będą już musiały owych okoliczności faktycznych, w materii określonej punktem 2 (drugim) lit. a i b sentencji wyroku TK z 23 czerwca 2008 r., ustalać. /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski MZ