IV SA/Po 36/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska WSA Donata Starosta (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana Decyzją Prezydenta Miasta O. W. zażądano od A. W. zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] października 2010r. do [...] września 2011 r. wypłaconych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta O. W. nr [...] z dnia [...] października 2010r. na rzecz K. W. w wysokości [...] zł plus wraz z ustawowymi odsetkami. Od decyzji tej A. W. wniósł odwołanie podnosząc , że jest osoba chorą , niezdolną do pracy , ma niskie dochody prosi o złagodzenie jego zobowiązań wobec córki . Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] grudnia 2011 roku w sprawie o sygnaturze [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium podniosło, że kwestię wspierania osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów reguluje ustawa z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z obowiązującym prawem rodzic dziecka z mocy prawa zobowiązany jest do łożenia na jego utrzymanie. Gdy uchyla się od w/w obowiązku może zostać zobowiązany do tego na mocy wyroku sądu. Według art. 3 ust. l ustawy w przypadku bezskuteczności egzekucji wyroku osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. W myśl art. 27 ust. l i la ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr l, póz. 7 ze zm.) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Natomiast ust. 2 ww. art. - jednoznacznie stanowi - że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z analizy dokumentów zebranych w ramach administracyjnego postępowania wyjaśniającego wynika, że niewątpliwie decyzją Prezydenta Miasta O. W. nr [...] z dnia [...] października 2010r. przyznano na rzecz K. W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia [...] października 2010r. do dnia [...] września 2010 roku w wysokości po [...] zł miesięcznie. Zaistniała zatem pierwsza z przesłanek. Nie ma również wątpliwości, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji zakończył się już okres na jaki świadczenie to zostało •prawnionej przyznane. Ostateczna kwota długu podana w osnowie decyzji wynosi [...] zł. Odsetki wyliczone na dzień [...] września 20lir. wynoszą [...] zł. Organ pouczył jednoczśnie dłużnika alimentacyjnego,że może jednak, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty. (art. 30 ust. 2 i 3 w/w ustawy).Wniosek w tym przedmiocie stanowi nową sprawę administracyjną, rozstrzyganą w drodze osobnej, późniejszej decyzji, wydawanej w postępowaniu odrębnym od tego, które dotyczyło nałożenia samego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Od decyzji tej w terminie przewidzianym przez ustawę A. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zarzucając organowi administracji brak ustaleń co do faktu, że żona jego założyła rodzinę z bardzo zamożnym już człowiekiem a mimo to organ przyznał jej świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych. Odnosząc się do argumentacji podniesionej w skardze zauważyć należy, iż zgodnie z art. 27 ust. 1 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy ust. 1a stanowi, iż odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 tej ustawy - organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z przytoczonych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). Analiza powyższych przepisów pozwala nadto na stwierdzenie, iż decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 p.o.u.a. organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Tak więc zarzuty skargi w tej materii są chybione. Pomimo bezzasadności argumentacji podniesionej w skardze zaskarżona decyzja, nie mogła się ostać jako wydana z naruszeniem prawa. Stosownie do art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej: p.p.s.a. (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to obowiązek wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Sąd uznał ,że ustalony stan faktyczny w sprawie oraz zgromadzone dowody nie budzą wątpliwości , a ustalenia faktyczne organu Sąd uczynił własnymi. Jednak obydwie decyzje naruszają prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż przesłanki formalne, jakie powinna spełniać każda decyzja administracyjna określa przepis art. 107 § 3 k.p.a. Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może, bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji. Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, zwłaszcza tych, które nakładają na strony określone nakazy lub zakazy. Chodzi, więc o to, aby adresaci tych decyzji wykonali nałożone na nich obowiązki bez zbędnej zwłoki nie w obliczu groźby użycia środków przymusu, ale w przekonaniu, że nałożony na nich obowiązek jest zgodny z prawem. Innymi słowy, strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji, bowiem w przeciwnym wypadku nie mają one możliwości obrony swoich słusznych interesów przed organem odwoławczym, jak i przed sądem administracyjnym (J. Zimmermann, glosa do wyroku NSA z dnia 19 czerwca 1997 r., V SA 1512/96, OSP 1998, z. 2, poz. 29). Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że decyzja organu I i II instancji nie spełniła przesłanki formalnej, jaką powinna spełniać decyzja administracyjna. Nie zawiera, bowiem uzasadnienia odpowiadającego wymogom cytowanego wyżej przepisu - art. 107 § 3 k.p.a. W decyzji z dnia [...] listopada 2011 roku organ I instancji podaje bowiem finalną kwotę, do zwrotu której zobowiązana jest strona, nie przedstawiając sposobu przeprowadzenia obliczeń to znaczy jakie konkretnie kwoty główne oraz jakie konkretnie odsetki liczone od poszczególnych kwot głównych za poszczególne miesiące zostały wyliczone. Również w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek wskazania w jaki sposób wielkość ta została ustalona . Taki sposób procedowania przez organ I instancji skutkował więc brakiem szczegółowego rozstrzygnięcia w decyzji odnośnie odsetek, w sytuacji gdy zgodnie z art. 27 ust. 1 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym zgodnie z ust. 1a tegoż przepisu odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Powyższe regulacje prawa materialnego jednoznacznie przesądzają o zakresie niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji, do jakich należy nie tylko globalna wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokość dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji. Dopiero poczynienie takowych ustaleń i przedstawienie ich przez organ administracji w uzasadnieniu decyzji pozwoli bowiem stronie (a także organowi odwoławczemu i sądowi administracyjnemu) na dokonanie faktycznej kontroli ich prawidłowości, a także na zweryfikowanie prawidłowości naliczenia przez organ odsetek. Oczywistym przy tym jawi się, iż to już w decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 27 ust. 2 p.o.u.a. winny zostać wyliczone odsetki należne na dzień jej wydania, wraz ze wskazaniem na podstawie jakiej stopy procentowej, w jakiej wysokości, od jakich kwot i od jakich dat odsetki te są naliczane. Brak powyższych elementów w uzasadnieniu decyzji organu I instancji uniemożliwia stronie skuteczną ochronę swych praw oraz zrozumienie podstaw nałożonych na nią obowiązków. Wszystkie wskazane powyżej uwagi dotyczące decyzji organu I instancji odnieść można również wprost do orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu, które utrzymało decyzję pierwszoinstacyjną w mocy nie tylko nie konwalidując w żaden sposób wskazanych powyżej braków, lecz nadto wadliwie wskazując, iż organ I instancji w sposób prawidłowy ustalił kwotę należności głównej wraz z odsetkami ustawowymi . W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie nie tylko przy ocenie prawidłowości decyzji przez organ wyższego stopnia, ale także daje stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia zawartego w decyzji możliwość polemiki ze stanowiskiem organu i to zarówno, jeśli idzie o ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, jak i dokonaną przez organ wykładnię przepisów prawa będących podstawą wydanego rozstrzygnięcia. Nieuzasadnienie zaś decyzji w sposób właściwy narusza uprawnienia strony i podstawowe zasady postępowania administracyjnego (art. 7 - 10 k.p.a.), a tym samym stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji (por. np. wyroki NSA: 25 listopada 2009 r., sygn. I OSK 558/09 publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, z dnia 16 marca 1998 r., II SA 96/98 - Lex nr 41681; z dnia 28 października 1998 r., I SA/Gd 1651/96; z dnia 13 grudnia 1988 r., II SA 497/88 - ONSA 1989, nr 2, poz. 68, Lex nr 10079; z dnia 8 maja 1998 r., I SA/Lu 380/97 - niepublik.). Wobec powyższego, skoro decyzja organu pierwszej instancji nie odpowiadała wymogom art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie zawierała bowiem odpowiedniego uzasadnienia faktycznego, organ odwoławczy winien był decyzję tę na podstawie art.138§1 pkt1 kpa uchylić i orzec, co do istoty sprawy. Powyższe Sąd wywiódł z tego ,że w związku ze zmianą stanu prawnego, z dniem [...] kwietnia 2011 roku zmieniły się przesłanki dopuszczalności wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 138 § 2 organ może wydać decyzję kasacyjną, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wyraźnie zatem kodeks wyodrębnia dwie przesłanki wydania przez organ odwoławczy decyzji, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, a mianowicie: a) stanowcze stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, czyli przepisów kodeksu oraz/lub przepisów o postępowaniu zawartych w ustawach szczególnych, b) uznanie przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Użycie w tym przepisie przyłączającego spójnika "a" oznacza, że samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, aczkolwiek jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą; konieczne jest bowiem dodatkowo wykazanie, że "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej na jej rozstrzygnięcie" Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie bo organ II instancji w oparciu o ustalony stan faktyczny i zebrane dowody, powinien tylko przedstawić szczegółowe rozliczenie pretensji głównej i odsetek za poszczególne okresy, bez potrzeby prowadzenia dodatkowo szeroko rozumianego postępowania dowodowego. (vide podobnie prawomocny już Wyrok tutejszego Sądu Administracyjnego II SA/Po 199/10 – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazane wyżej uchybienia procesowe, jakich dopuściły się organy obu instancji skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uwzględnienie skargi czyniło koniecznym orzeczenie z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a orzekł jak w sentencji.