IV SA/Po 397/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska WSA Tomasz Grossmann (spr) Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] września 2010 r. M. W. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, T. W., urodzonym w dniu [...] kwietnia 1997 r. Decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...], Prezydent Miasta P. (dalej: "Prezydent Miasta") – działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3–art. 5, art. 17, art. 20, art. 24, art. 26, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.; dalej: "ustawa o świadczeniach rodzinnych", w skrócie "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej w skrócie: "k.p.a.") – odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia niezbędnych kryteriów do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wyjaśnił, iż w świetle art. 17 u.ś.r. przedmiotowe świadczenie przysługuje wnioskodawcy, jeżeli ten nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem syn wnioskodawczyni posiada orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] września 2003 r. nr [...], wydane przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie W., z którego wynika, iż dziecko nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Tym samym nie zostały spełnione wszystkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Od opisanej decyzji M. W. złożyła odwołanie, w którym powołała się na uprzednio zapadły w jej sprawie, prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 czerwca 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 974/10 (dalej: "Wyrok WSA z 30.06.2010 r."), w przedmiocie zasiłku stałego. Wskazała, że pomimo korzystnego dla niej wyroku sprawy się przeciągają, a ona sama nie wie już, co ma robić. Przez okres siedmiu lat stan zdrowia syna nie uległ zmianie, a wręcz się pogorszył. Dziecko posiada orzeczoną niepełnosprawność od urodzenia. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej: "SKO") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu wskazało, że przywołany w odwołaniu Wyrok WSA z 30.06.2010 r. nie ma wpływu na sposób rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, bowiem odnosi się do kwestii przyznania zasiłku stałego, a nie świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie wyrok ów zapadł w oparciu o to samo orzeczenie o niepełnosprawności, ale odnosi się do zupełnie innej sprawy. Powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak w orzeczeniu o niepełnosprawności jednego z dwóch niezbędnych wskazań, iż mianowicie syn wnioskodawczyni wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. W. napisała, że nie rozumie odmownych decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, skoro po Wyroku WSA z 30.06.2010 r. zwrócono i przyznano jej zasiłek stały za okres 18 miesięcy, do 2004 r., a oba świadczenia przyznawane są na podstawie tego samego orzeczenia o niepełnosprawności. Podkreśliła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, gdyż stan zdrowia dziecka się pogorszył, a związane z tym koszty leczenia i rehabilitacji obciążają jego rodziców, przy czym jedynym żywicielem rodziny jest ojciec, bo matka (skarżąca) nie pracuje. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Skarga nie może zostać uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja SKO oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta odpowiadają prawu. Na wstępie Sąd stwierdza, iż okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nie są pomiędzy stronami sporne. W szczególności niesporną pozostaje treść orzeczenia o niepełnosprawności syna skarżącej. W związku z powyższym oraz wobec tego, iż w ocenie Sądu, organy administracji wyczerpująco zebrały i wszechstronnie rozpatrzyły cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia, ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą dalszych rozważań. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji. W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z cytowanego przepisu wynika, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane tylko w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, i to tylko taką, której niepełnosprawność została stwierdzona jednym z dwóch następujących rodzajów orzeczeń: a) orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo b) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zasady i tryb wydawania takich orzeczeń reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 214, poz. 1407 z późn. zm.; dalej: "ustawa o rehabilitacji zawodowej", w skrócie: "u.r.z."). W świetle przepisów tej ustawy osoba, która – tak, jak syn skarżącej – nie ukończyła jeszcze 16 roku życia, może legitymować się jedynie "orzeczeniem o niepełnosprawności" (lit. a powyżej), gdyż w stosunku do takiej osoby, co do zasady, nie orzeka się stopnia niepełnosprawności (por. art. 4a ust. 1 u.r.z.). Orzeczenie o niepełnosprawności, poza samym ustaleniem niepełnosprawności, obligatoryjnie powinno zawierać również wskazania dotyczące kwestii wymienionych w art. 6b ust. 3 u.r.z., w tym m.in. zamieszczonych w pkt 7 i 8 tego przepisu wskazań dotyczących: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7), tudzież konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8). W świetle przywołanych wyżej regulacji ustawy o rehabilitacji zawodowej oraz przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkiem uzyskania przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby syn skarżącej legitymował się: "orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W uznaniu Sądu brzmienie cytowanego fragmentu przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. – a zwłaszcza użyty w nim zwrot "łącznie ze wskazaniami", a także spójnik "oraz" umieszczony pomiędzy wyliczeniem pierwszego i drugiego ze wskazań – nie pozostawia wątpliwości co do tego, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko takie orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie ("łącznie", kumulatywnie) oba wskazania, określone odpowiednio w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, obecnie, pod rządem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zachodzi możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy orzeczono wobec osoby niepełnosprawnej jedynie jedno ze wskazań, o których w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 u.r.z. W tym miejscu należy podkreślić, że kwestia ta wywoływała kontrowersje i rozbieżność stanowisk w orzecznictwie sądów administracyjnych na gruncie poprzednio obowiązującego przepisu art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.; dalej w skrócie "u.p.s."), który dotyczył przyznawania analogicznego, do świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenia związanego z rezygnacją z zatrudnienia w celu opieki nad osobą niepełnosprawną – tj. zasiłku stałego. Właśnie świadectwem istnienia wspomnianych rozbieżności był, między innymi, powoływany przez skarżącą Wyrok WSA z 30.06.2010 r., w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że wymienienie w art. 27 ust. 1 u.p.s. przepisu "art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8" u.r.z. nie wprowadza wymogu koniunkcji obu punktów (tj. pkt 7 i pkt 8), lecz wskazuje na możliwość zawarcia w orzeczeniu o niepełnosprawności tylko jednego z tych dwu punktów-wskazań (tj. pkt 7 lub pkt 8), o których mowa w art. 6 ust. 3 u.r.z. Na gruncie tych samych przepisów odmienne stanowisko zajął tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 17 lipca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1678/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej jako "CBOSA"), stwierdził, że użyty w art. 27 ust. 1 u.p.s. spójnik "i", a mianowicie w połączeniu równoważnych określeń, jest w znaczeniu koniunkcyjnym, zatem przesłanki zawarte w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 muszą być spełnione łącznie. Należy podkreślić, że wobec zaistniałych zmian ustawodawczych interpretacja przyjęta w Wyroku WSA z 30.06.2010 r. na gruncie art. 27 ust. 1 u.p.s., dotyczącego zasiłku stałego, nie może być utrzymana pod rządem art. 17 ust. 1 u.r.z., regulującego przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego. Obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje się, że w przypadku ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne niezbędne jest przedstawienie orzeczenia o niepełnosprawności zawierającego łącznie (kumulatywnie) oba wskazania, tj.: o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a zarazem o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (zob. m.in.: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 02.12.2009 r., II SA/Po 535/09, CBOSA; wyrok NSA z dnia 16.12.2009 r., I OSK 767/09, CBOSA; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27.01.2011 r., II SA/Po 821/10, CBOSA; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 06.04.2011 r., II SA/Sz 196/11, CBOSA). Wypada jeszcze wyjaśnić, że sąd administracyjny, dokonując kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest władny wzruszyć wydanego wobec dziecka orzeczenia o niepełnosprawności, ani też kwestionować jego treści, gdyż orzeczenie tego rodzaju podejmowane jest przez organy administracyjne (powiatowe i wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności) podlegające kontroli innych sądów (sądów powszechnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych). Innymi słowy, oceniając rozstrzygnięcie w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne sąd administracyjny obowiązany jest uznawać bez zastrzeżeń przedstawione przez stronę orzeczenie o niepełnosprawności oraz wskazania wynikające z tego orzeczenia (ewentualnie zmodyfikowane na skutek wyroku sądu pracy i ubezpieczeń społecznych). W sprawie niniejszej skarżąca złożyła do akt orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 18 września 2009 r., nr PS.VII.90190/529/02 (k. 12 akt adm. I inst.), w którym Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. – wykonując prawomocny wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2003 r., sygn. akt VIII.U.6638/02 – zaliczył syna skarżącej do osób niepełnosprawnych. Jednocześnie wskazał, że dziecko m.in. wymaga stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt IV.8 ww. orzeczenia), ale nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt IV.7 ww. orzeczenia). Tym samym, w świetle wcześniejszych uwag, należy stwierdzić, że nie zostały spełnione wszystkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zważywszy, że skarżąca występując o świadczenie pielęgnacyjne przedstawiła orzeczenie o niepełnosprawności, w którym nie zawarto wskazania o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja odmowna była prawidłowa. W konsekwencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd skargę oddalił.