IV SA/Po 459/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz po rozpoznaniu dnia 9 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości postanawia 1. zwolnić R. P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia [...] listopada 2015r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 października 2015r. odmawiające wyłączenia referendarza sądowego, 2. zwolnić R. P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia [...] marca 2016 r. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lutego 2016r. pozostawiające bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, 3. zwolnić R. P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia [...] maja 2016r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 kwietnia 2016r. odrzucającego skargę, 4. odmówić prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po rozpoznaniu wniosku R. P. (zwanego dalej jako "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w zakresie: wpisu od zażalenia z dnia [...] listopada 2015 r.; wpisu od zażalenia z dnia [...] marca 2016 r.; wpisu od zażalenia z dnia [...] maja 2016 r.; jednocześnie Referendarz odmówił prawa pomocy w pozostałym zakresie Pismem z dnia [...] lipca 2016 r. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza z dnia 5 lipca 2016 r. wnosząc o uchylenie postanowienia w części w jakiej oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z postanowieniami art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej: Ppsa) – w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 Ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 15.3.2011 r. II GZ 83/11, lex nr 783924; postanowienie NSA z 18.6.2010 r. I FZ 153/10, lex nr 643195; postanowienie WSA w Krakowie z 03.9.2010 r. I SA/Kr 1195/10, lex nr 687002). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania oraz wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 4.4.2011 r. II FZ 103/11, lex nr 783800; postanowienie NSA z 22.02.2011 r. II GZ 59/11, lex nr 783918; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., s. 737; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 618-619). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (postanowienie NSA z 24.3.2011 r. I FZ 17/11, lex nr 783616; postanowienie NSA z 1.12.2010 r. I GZ 382/10, lex nr 741371). W interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01. 2011 r. II OZ 1361/10, lex nr 743829). W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2016 r. (k. [...] akt), odrzucił skargę R. P. z powodu nie uiszczenia wpisu. Zarówno w okresie przed odrzuceniem skargi jak i po jej odrzuceniu w niniejszej sprawie wydawane są postanowienia wpadkowe, bowiem skarżący składa ustawicznie wnioski o przyznanie prawa pomocy, bądź składa zażalenia na zarządzenia wzywające do uiszczenia wpisów od zażaleń w przypadku środków odwoławczych od których wpis musi być uiszczony. Takie też wnioski złożył skarżący również w przedmiotowej sprawie domagając się zwolnienia od kosztów sądowych ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku Skarżący w sposób ogólnikowy wskazał, że jest osobą bezdomną i samotną. W rubrykach odnoszących się do stanu rodzinnego oraz majątkowego wpisał: "Nie mam", "Nie dotyczy" lub "Brak". Do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący załączył wypowiedzenie umowy kredytowej przez BZ WBK. W ocenie Sądu działanie Skarżącego polegające na notorycznym składaniu wniosków o przyznanie prawa pomocy oraz zażaleń od zarządzeń wzywających do uiszczenia wpisu uniemożliwia ostateczne zakończenie sprawy, generuje koszty związane z wydawaniem kolejnych orzeczeń, ich wysyłką do stron, czy też wysyłką akt do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazać trzeba, że Skarżący w prawie każdej z 200 spraw wniesionych do WSA w Poznaniu, składa wniosek o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu takie postępowanie Skarżącego stanowi nadużycie prawa. Skarżący inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym niż ochrona swych praw i wpływa na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005 red. J.Góral, R.Hauser, J.Trzciński, W-wa 2005, s.136). Pojęcie nadużycia prawa funkcjonuje zarówno w doktrynie, orzecznictwie sądów. Również było przedmiotem orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (vide: postanowienia Europejskiej Komisji Praw Człowieka z dnia 10 lipca 1986 r. nr 10871/84 w sprawie Winer przeciwko Zjednoczonemu Królestwu; 4 grudnia 1985 r. nr 11564/85 w sprawie W. przeciwko Niemcom; 2 lipca 1997 r. nr 27436/95 w sprawie Steward – Brady przeciwko Zjednoczonemu Królestwu). Kwestia zakazu nadużycia prawa do sądu jest przyjmowana także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawach z zakresu prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 18 marca 2014r. I OZ 175/14). Mając na uwadze opisane wyżej zachowanie Skarżącego Sąd doszedł do przekonania, że negatywne dla Skarżącego rozstrzygnięcie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w części objętej wniesionymi przez Skarżącego środkami zaskarżenia, od których winien być pobrany wpis sądowy, przy opisanej wyżej postawie Skarżącego uniemożliwi ostateczne zakończenie sprawy oraz będzie generować koszty związane z wydawaniem kolejnych orzeczeń, zasadnym jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie obejmującym wpis sądowy od zażaleń wskazanych w sentencji postanowienia. Wydając przedmiotowe orzeczenie uwzględniono fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2016r. sygn. akt II OZ 477/16 zaakceptował szczególną ocenę przesłanek w zakresie przyznania prawa pomocy w sytuacji nadużycia przez Skarżącego prawa do Sądu. Mając powyższe na uwadze zasadnym jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie wskazanym w pkt 1 – 4 sentencji postanowienia. Jednocześnie Sąd wskazuje, że zwalniając częściowo Skarżącego od kosztów związanych z wpisem od konkretnych zażaleń, Sąd nie zmienia swego stanowiska prezentowanego w rozpoznawanej sprawie, co do faktu że brak jest uzasadnienia aby Skarżący korzystał z prawa pomocy, jednakże ekonomia procesowa wskazuje na potrzebę poddania kontroli konkretnych postanowień i zarządzeń, natomiast Skarżący składając kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy tę kontrolę skutecznie uniemożliwia. Odnosząc się natomiast do części wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata Sąd w pełni podzielił stanowisko Referendarza zawarte w postanowieniu z dnia 5 lipca 2016 r., iż ww. okolicznościach niniejszej sprawy, wbrew oczekiwaniom Skarżącego, zbędne jest prowadzenie powstępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej Skarżącego, a tym samym zbędne jest ponowne uruchamianie trybu z art. 255 Ppsa, ale tym razem w celu uzupełnienia materiału dla weryfikacji twierdzeń Skarżącego o pogorszeniu się jego sytuacji majątkowej. Porównanie poprzednich oświadczeń majątkowych z aktualnie składanym wnioskiem, ujawnia brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia przez R. P. z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest faktyczne pogorszenie się jego sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 Ppsa, orzeczono również jak w sentencji postanowienia.