IV SA/Po 511/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym zażaleń Stowarzyszenia "S. W. w W." na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 maja 2016r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2016r. w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2016r. odrzucające zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 17 maja 2016r. w sprawie ze skargi Stowarzyszenia S. W. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2015r. nr [...] w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia 1. uwzględnić zażalenia, 2. uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17 maja 2016r. i z dnia 21 czerwca 2016r. 3. odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie S. W. w W. wniosło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia z dnia [...] maja 2015r. nr [...] w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Stowarzyszenie S. W. w W. w związku ze zgłoszonym w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego (k.124 akt) oraz zażaleniach na postanowienia Sądu z dnia 23.02.2016r. (k.137 i 141 akt) wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, po doręczeniu formularza złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż stowarzyszenie nie ma żadnych środków finansowych ani majątku oraz nie ma konta bankowego a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2016r. referendarz sądowy rozstrzygając wniosek skarżącego odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że stowarzyszenie wnosząc o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, obecnie j.t. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 – dalej P.p.s.a.) powinno wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Zdaniem orzekającego w sprawie referendarza, skarżące stowarzyszenie nie wykazało istnienia wskazanych wyżej przesłanek. Nadto wskazując na znajdujący się w aktach statut uznano, że wybierając formę stowarzyszenia zwykłego przyjęto, że stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby zatem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. W ustawowo przewidzianym terminie skarżące stowarzyszenie złożyło sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, iż zaskarżone postanowienie winno być uchylone w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Dalej wnioskodawca zarzucił, że nie zbadano stanu formalno – prawnego i materialnego stowarzyszenia, stwierdzając w uzasadnieniu, że członkowie nie uiszczają składek członkowskich, skoro stowarzyszenie złożyło oświadczenie, że fundusze na korespondencję pochodzą z dobrowolnych składek członków. Rozpoznając sprzeciw od w/w postanowienia referendarza sądowego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 17 maja 2016r, orzekł o jego utrzymaniu w mocy, a następnie postanowieniem z dnia 21 czerwca 2016r. odrzucił zażalenie na postanowienie z dnia 17 maja 2016r. Skarżące Stowarzyszenie wniosło zażalenie na to ostatnie postanowienie (odrzucające zażalenie). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, uwzględniając, iż postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2016r. odrzucono skargę w niniejszej sprawie, a postanowienie to jest prawomocne od dnia 11 października 2016r., stwierdziwszy że postępowanie zażaleniowe jest bezprzedmiotowe umorzył je postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2017r. Naczelny Sąd Administracyjny - na skutek zażalenia skarżącego na to ostatnie postanowienie (umarzające postępowanie zażaleniowe), postanowieniem z dnia 9 czerwca 2017r. sygn. akt II OZ 618/17 uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 kwietnia 2017r. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w niniejszej sprawie na postanowienie z dnia 21 czerwca 2016r. złożono zażalenie, w związku z tym postępowanie zainicjowane wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 11 kwietnia 2016r. nie zostało zakończone. Odrzucenie skargi nie powoduje bowiem bezprzedmiotowości tego postępowania zażaleniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 195 § 2 P.p.s.a. jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Od ponownie wydanego postanowienia przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że postanowienia Sądu z dnia 17 maja 2016r. i z dnia 21 czerwca 2016r. należało uchylić z uwagi na fakt, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona 12 czerwca 2015 (k. 4 – 7 akt sądowych), czyli przed nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 685 – dalej ustawa zmieniająca) Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis w powyższym brzmieniu został wprowadzony na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej. Zgodnie zaś z art. 2 tej ustawy, przepisy P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą w zakresie wymienionym w tym przepisie stosuje się do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Uwzględniając fakt, iż art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej nie został wymieniony wśród przepisów, dla których w sprawach wszczętych przed 15 sierpnia 2015r. stosuje się przepisy w nowym brzemieniu, stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r.. Zgodnie z tym uregulowaniem, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Sprawa przyznania prawa pomocy rozpatrywana jest od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. W związku z powyższym na podstawie art. 195 § 2 Ppsa orzeczono jak w pkt 1 i 2 sentencji. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez skarżące Stowarzyszenie na wstępie wskazać należy, że w niniejszym postępowaniu skarżące Stowarzyszenie już występowało z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (bez sprecyzowania). W kwestii zgłoszonego żądania wypowiadał się referendarz sądowy (postanowienie z dnia 29 września 2015r.) odmawiając przyznania prawa pomocy (Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 3 listopada 2016r. odrzucił sprzeciw). Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy został pozostawiony bez rozpoznania. W obecnie rozpoznawanym wniosku skarżące stowarzyszenie poszerzyło zakres wniosku domagając się przyznania prawa pomocy w całości. Oznacza to, iż pomimo wcześniejszego negatywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, zasadnym jest poddanie niniejszego wniosku ocenie w świetle przesłanek zawartych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika ze znajdującego się w aktach statutu, wybierając formę stowarzyszenia zwykłego stwierdzono, że stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie wykazało, że nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej. Samo zaniechanie egzekwowania obowiązku opłacania składek członkowskich, lub tez przyjęcie składek członkowskich w minimalnej wysokości wystarczającej tylko na opłacenie korespondencji, a tym samym przyjęcie jako obowiązującej zasady, iż działalność oparta jest na pracy społecznej członków stowarzyszenia, nie uzasadnia przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby przy uwzględnieniu treści statutu, wysokość składek zapewniała możliwość zapewnienia stowarzyszeniu środków na opłacenie udziału w postępowaniu sądowym. W tej sytuacji Sąd, na podstawie powołanych przepisów. orzekł jak w sentencji, w pkt. 3 sentencji postanowienia.